کشورهایی که از حضور در جام جهانی محروم شدند؛ از جنگ و سیاست تا تخلف ورزشی

از آغاز جام جهانی فوتبال در سال ۱۹۳۰ تاکنون، تنها تعداد محدودی از کشورها به دلیل محرومیت یا تعلیق رسمی نتوانسته‌اند در این رقابت‌ها یا مرحله انتخابی آن حضور پیدا کنند. بررسی تاریخ این محرومیت‌ها نشان می‌دهد دلایل حذف کشورها معمولاً در سه دسته اصلی قرار می‌گیرد: جنگ و تحریم‌های بین‌المللی، دخالت دولت‌ها در ساختار فوتبال و تخلفات ورزشی.

بر اساس این بررسی، دست‌کم ۱۳ کشور در مقاطعی از حضور در رقابت‌های فیفا محروم شده‌اند؛ اما بسیاری از این موارد مربوط به دوره‌های خاص تاریخی بوده و تنها برخی از آنها مستقیماً روی حضور یک تیم در جام جهانی اثر گذاشته‌اند.

از آلمان و ژاپن پس از جنگ تا روسیه امروز

نخستین محرومیت‌های مهم جام جهانی پس از جنگ جهانی دوم رخ داد. آلمان و ژاپن به دلیل پیامدهای جنگ از حضور در رقابت‌های مقدماتی جام جهانی ۱۹۵۰ کنار گذاشته شدند.

چند دهه بعد، یوگسلاوی به دلیل تحریم‌های سازمان ملل مرتبط با جنگ‌های این کشور در سال ۱۹۹۴ از حضور در جام جهانی محروم شد. لیبی نیز در همان دوره به دلیل تحریم‌های بین‌المللی نتوانست در مسابقات شرکت کند.

یکی از طولانی‌ترین محرومیت‌های تاریخ فوتبال مربوط به آفریقای جنوبی است. این کشور به دلیل سیاست‌های آپارتاید برای چندین دوره جام جهانی از حضور در فوتبال بین‌المللی کنار گذاشته شد و تنها پس از پایان نظام تبعیض نژادی در سال ۱۹۹۲ دوباره به رقابت‌های جهانی بازگشت.

در سال‌های اخیر، روسیه مهم‌ترین نمونه محرومیت سیاسی در فوتبال جهان بوده است. پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، فیفا و یوفا این کشور را از حضور در رقابت‌های خود محروم کردند. روسیه در نتیجه این تصمیم، هم جام جهانی ۲۰۲۲ و هم مسیر انتخابی جام جهانی ۲۰۲۶ را از دست داد و تنها تیمی است که همچنان از حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ محروم مانده است.

دخالت دولت‌ها؛ یکی از دلایل اصلی محرومیت‌های جدید

در دهه‌های اخیر، بسیاری از محرومیت‌های فیفا نه به دلیل جنگ، بلکه به دلیل دخالت دولت‌ها در مدیریت فوتبال اتفاق افتاده است.

فیفا از اعضای خود می‌خواهد فدراسیون‌های ملی فوتبال مستقل از نهادهای سیاسی فعالیت کنند. کشورهایی مانند اندونزی، کویت و زیمبابوه در مقاطعی پس از دخالت دولت‌ها در ساختار فدراسیون فوتبال خود با تعلیق مواجه شدند.

با این حال، همه تعلیق‌ها تأثیر مستقیمی بر جام جهانی نداشته‌اند. برای مثال، برخی کشورها مانند پاکستان و گواتمالا در دوره‌های انتخابی اخیر تعلیق شدند، اما محرومیت آنها پیش از آنکه شانس واقعی برای حضور در جام جهانی داشته باشند، لغو شد.

تخلفات ورزشی؛ محرومیت‌هایی خارج از زمین سیاست

برخی محرومیت‌ها نیز نتیجه تخلفات مستقیم ورزشی بوده‌اند.

مکزیک در سال ۱۹۹۰ پس از رسوایی معروف به «کچیریلس» از حضور در جام جهانی محروم شد؛ ماجرا مربوط به استفاده از بازیکنان بالاتر از سن قانونی در یک رقابت جوانان بود.

شیلی نیز پس از یک اتفاق عجیب در مرحله انتخابی جام جهانی ۱۹۹۴ محروم شد. در آن مسابقه، روبرتو روخاس، دروازه‌بان شیلی، برای تأثیرگذاری بر تصمیم داور وانمود کرد که مصدوم شده است. فیفا پس از بررسی این اتفاق، شیلی را از حضور در جام جهانی محروم کرد.

روسیه؛ تنها غایب جام جهانی ۲۰۲۶

با پایان یافتن روند انتخابی جام جهانی ۲۰۲۶، روسیه تنها تیم ملی محروم از رقابت‌های فیفا باقی مانده است. این محرومیت اکنون دو دوره متوالی جام جهانی را تحت تأثیر قرار داده است.

تاریخ محرومیت‌های جام جهانی نشان می‌دهد فوتبال، برخلاف تصور عمومی، از تحولات سیاسی و اجتماعی جهان جدا نیست. جنگ‌ها، تحریم‌ها، اختلافات مدیریتی و حتی تخلفات داخل زمین می‌توانند مسیر حضور کشورها در بزرگ‌ترین رقابت فوتبالی جهان را تغییر دهند.