برای نخستین‌بار نتایج یک نظرسنجی نشان می‌دهد بانک‌های مرکزی بیشتری قصد کاهش ذخایر دلاری خود را دارند

دلار هنوز بی‌رقیب‌ترین ارز ذخیره جهان است، اما اعتماد بانک‌های مرکزی به آن دیگر مثل گذشته یک‌دست و بی‌سؤال نیست. رویترز در گزارشی به نتایج نظرسنجی تازه اندیشکده OMFIF پرداخته که نشان می‌دهد برای نخستین‌بار، بانک‌های مرکزی بیشتری قصد دارند طی دهه آینده سهم دلار را در دارایی‌های خود کاهش دهند؛ نشانه‌ای از جهانی که در آن طلا دوباره پررنگ شده، ریسک‌های سیاسی آمریکا جدی‌تر دیده می‌شود و حتی هوش مصنوعی هم به ابزار تازه مدیران ذخایر ارزی تبدیل شده است.

چرخش بانک‌های مرکزی از دلار

یافته‌های یک اندیشکده مستقر در لندن نشان می‌دهد شمار بیشتری از بانک‌های مرکزی جهان قصد دارند طی دهه آینده سهم دارایی‌های دلاری خود را کاهش دهند؛ موضوعی که از افزایش ریسک‌های سیاسی مرتبط با دلار آمریکا و کاهش جذابیت آن حکایت دارد. این نخستین‌بار است که نظرسنجی اندیشکده «مجمع مؤسسات پولی و مالی رسمی» یا OMFIF، چنین چرخشی را در رویکرد بانک‌های مرکزی نسبت به کاهش وابستگی به دلار نشان می‌دهد.

این یافته‌ها با بحث‌های رو‌به‌گسترش جهانی درباره جایگاه دلار به‌عنوان ارز اصلی ذخیره جهان هم‌راستاست؛ بحث‌هایی که در پی افزایش ابهام نسبت به سیاست‌های آمریکا و تشدید ریسک‌های ژئوپلیتیکی، جدی‌تر شده‌اند.

این اندیشکده مستقر در لندن که در سال ۲۰۱۰ تأسیس شده، همچنین دریافته است که ۹۰ بانک مرکزی، صندوق بازنشستگی دولتی و صندوق ثروت ملی شرکت‌کننده در این نظرسنجی، تمایل زیادی دارند استفاده از هوش مصنوعی را نسبت به سطح فعلی به‌طور چشمگیری افزایش دهند.

شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی که در مجموع حدود ۱۰ تریلیون دلار دارایی را مدیریت می‌کنند یا بر آن نظارت دارند، بیش از گذشته نوسان‌های بازار را پدیده‌ای دائمی می‌دانند و در حال آزمایش روش‌های تازه‌ای برای مدیریت این وضعیت هستند؛ از جمله به‌کارگیری هوش مصنوعی برای مواجهه با این چالش.

یارا عزیز، اقتصاددان ارشد این اندیشکده، در گزارش OMFIF نوشت: «این فرض قدیمی که سرمایه‌گذاران نهادی می‌توانند منتظر بمانند تا شرایط دوباره عادی شود، بیش از پیش غیرواقع‌بینانه به نظر می‌رسد.»

افول دلار و درخشش طلا؟

در حال حاضر جایگزین روشنی برای دلار وجود ندارد و این ارز در سال جاری، تحت تأثیر افزایش نرخ‌های بهره آمریکا، تقاضای بالای سرمایه‌گذاران برای دارایی‌های آمریکایی و هجوم به دارایی‌های امن پس از جنگ آمریکا و ایران، حدود سه درصد تقویت شده است.

با این حال، ۷۹ درصد بانک‌های مرکزی و ۶۰ درصد صندوق‌های سرمایه‌گذاری عمومی معتقدند نظام پولی جهان در حال حرکت به‌سوی یک نظم «چندقطبی» است.

ارزهایی خارج از هشت ارز اصلی جهان نیز به‌تدریج سهم بیشتری در ذخایر ارزی پیدا می‌کنند. بانک‌های مرکزی درصدد افزایش سهم کرون نروژ و دلار نیوزیلند در ذخایر خود هستند و علاقه آنها به پوند استرلینگ نیز افزایش یافته است.

شرکت‌کنندگان در نظرسنجی همچنین اعلام کرده‌اند همچنان قصد دارند سهم یورو و یوان چین را در ذخایر خود افزایش دهند، اما به گفته آنها، چالش‌های ساختاری از جذابیت هر دو ارز کاسته است. با وجود این، تقریباً همه پاسخ‌دهندگان، یوان را ابزاری مؤثر برای تنوع‌بخشی به پرتفوی سرمایه‌گذاری دانسته‌اند.

براساس این نظرسنجی، طلا که طی ماه‌های اخیر چندین رکورد قیمتی تازه ثبت کرده و اکنون ۸۲ درصد بانک‌های مرکزی جهان آن را در ذخایر خود نگهداری می‌کنند، «به کانون راهبرد مدیریت ذخایر ارزی» تبدیل شده است.

در کوتاه‌مدت نیز طلا دارایی‌ای است که بانک‌های مرکزی بیش از هر دارایی دیگری قصد افزایش سهم آن را دارند؛ به‌طوری‌که خالص ۳۰ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند طی یک تا دو سال آینده سهم طلا را در ذخایر خود افزایش خواهند داد.

تلاش برای افزایش استفاده از هوش مصنوعی

استفاده از هوش مصنوعی نیز رو به افزایش است. این گزارش نشان می‌دهد بیش از ۶۶ درصد بانک‌های مرکزی قصد دارند در آینده نزدیک استفاده از هوش مصنوعی را گسترش دهند. هیچ‌یک از بانک‌های مرکزی اقتصادهای پیشرفته و تنها ۹ درصد از کل بانک‌های مرکزی اعلام کرده‌اند که از سطح فعلی استفاده از این فناوری رضایت دارند.

بانک‌های مرکزی در حال حاضر عمدتاً از هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌ها و کارکردهای اداری و پشتیبانی استفاده می‌کنند. با این حال، شکاف قابل‌توجهی میان اقتصادهای پیشرفته و بازارهای نوظهور وجود دارد؛ به‌طوری‌که بیش از ۸۹ درصد بانک‌های مرکزی در اقتصادهای توسعه‌یافته از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، در حالی که این رقم در بازارهای نوظهور ۴۴ درصد است.

در میان صندوق‌های سرمایه‌گذاری عمومی نیز تقاضا برای دارایی‌های فیزیکی مانند زیرساخت و املاک از سایر طبقات دارایی پیشی گرفته است؛ نزدیک به ۶۰ درصد این صندوق‌ها قصد دارند طی یک تا دو سال آینده سهم سرمایه‌گذاری خود در این حوزه‌ها را افزایش دهند.

این نظرسنجی همچنین از تغییر نگاه سرمایه‌گذاران به بازارهای نوظهور حکایت دارد؛ ۳۸ درصد صندوق‌های سرمایه‌گذاری عمومی جهان قصد دارند سرمایه‌گذاری خود در اقتصادهای نوظهور را افزایش دهند، در حالی که این رقم در سال گذشته ۲۷ درصد بود.

در مقابل، تمایل به افزایش سرمایه‌گذاری در اقتصادهای توسعه‌یافته کاهش یافته و از ۴۷ درصد در سال گذشته به ۲۵ درصد رسیده است.

طبق یافته‌های این نظرسنجی، آمریکا و چین همچنان جذاب‌ترین بازارهای سرمایه‌گذاری به شمار می‌روند؛ موضوعی که تا حد زیادی به نقش این دو کشور در رونق هوش مصنوعی مربوط می‌شود.