اگر بخواهید فقط با نگاه کردن به دادههای پرداخت، یک روز معمولی زندگی مردم را بازسازی کنید، احتمالاً از ساعت ۴ صبح شروع میکنید؛ زمانی که تقریباً همهچیز آرام است و تعداد تراکنشها به کمترین مقدار خود میرسد. بعد کمکم شهر بیدار میشود، مغازهها باز میشوند، مردم خرید میکنند، قبض میپردازند و پول جابهجا میکنند تا اینکه حوالی عصر، شبکه پرداخت به شلوغترین نقطه روز میرسد. این الگو فقط در مقیاس ساعت نیست؛ روزهای هفته و حتی ماههای سال هم ریتم خاص خود را دارند. از چهارشنبههای شلوغ گرفته تا جمعههای آرام و از شهریور پرتبوتاب تا آذر کمرفتوآمد، هرکدام بخشی از داستان جابهجایی پول در کشور را روایت میکنند.
ساعت ۶ عصر؛ وقتی خریدها به اوج میرسند
آرامترین ساعت شبانهروز، ساعت ۴ صبح است. در این زمان تنها حدود ۲۴ هزار تراکنش ثبت میشود؛ عددی که در مقایسه با ساعات شلوغ روز تقریباً ناچیز به نظر میرسد. اما از ساعت ۶ صبح، همزمان با شروع فعالیت روزانه مردم، تعداد تراکنشها بهتدریج افزایش پیدا میکند. این روند از ساعت ۸ صبح سرعت بیشتری میگیرد و در ساعت ۹ صبح تعداد تراکنشها از مرز یک میلیون عبور میکند. در واقع تنها طی پنج ساعت، تعداد تراکنشها بیش از ۴۰ برابر میشود.
تا حوالی ظهر، حجم تراکنشها به بیش از ۱.۷ میلیون مورد میرسد؛ زمانی که خریدهای روزانه، پرداختهای کسبوکارها و تسویهحسابهای کاری همزمان در جریان هستند. بعد از یک افت نسبی در حوالی ساعت ۳ بعدازظهر، موج دوم آغاز میشود. این بار مقصد ساعت ۶ عصر است؛ جایی که بیش از دو میلیون تراکنش ثبت میشود و شبکه پرداخت شلوغترین لحظه روز را تجربه میکند. به زبان ساده، شلوغترین ساعت روز بیش از ۸۰ برابر پرتراکنشتر از آرامترین ساعت شبانهروز است.
تا حوالی ظهر، حجم تراکنشها به بیش از ۱.۷ میلیون مورد میرسد؛ زمانی که خریدهای روزانه، پرداختهای کسبوکارها و تسویهحسابهای کاری همزمان در جریان هستند. بعد از یک افت نسبی در حوالی ساعت ۳ بعدازظهر، موج دوم آغاز میشود. این بار مقصد ساعت ۶ عصر است؛ جایی که بیش از دو میلیون تراکنش ثبت میشود و شبکه پرداخت شلوغترین لحظه روز را تجربه میکند. به زبان ساده، شلوغترین ساعت روز بیش از ۸۰ برابر پرتراکنشتر از آرامترین ساعت شبانهروز است.
چهارشنبه؛ روزی که پول بیشتر جابهجا میشود
همانطور که ساعتهای مختلف روز رفتار متفاوتی دارند، روزهای هفته هم یکسان نیستند. اگر قرار باشد یک روز را بهعنوان شلوغترین روز مالی هفته معرفی کنیم، آن روز چهارشنبه است. در این روز ۲۹ میلیون و ۹۸۷ هزار تراکنش ثبت شده است؛ یعنی بهطور متوسط در هر ساعت بیش از ۱.۲ میلیون تراکنش. این حجم از تراکنش نشان میدهد بسیاری از خریدها، پرداختها و تسویهحسابها پیش از تعطیلات پایان هفته انجام میشوند.
در مقابل، جمعه با ۲۲ میلیون و ۹۰۳ هزار تراکنش آرامترین روز هفته بوده است. فاصله بیش از هفت میلیون تراکنشی میان چهارشنبه و جمعه نشان میدهد تعطیلی ادارات، بازارها و بخشی از فعالیتهای اقتصادی، تأثیر مستقیمی بر جریان پول در کشور دارد. به بیان دیگر، حجم تراکنشهای چهارشنبه حدود یکسوم بیشتر از جمعه است؛ تفاوتی که بهخوبی نقش تقویم کاری را در رفتار مالی مردم نشان میدهد.
شهریور؛ ماه خرج کردن
اگر از ساعت و روز فاصله بگیریم و به تقویم سالانه نگاه کنیم، باز هم یک برنده مشخص وجود دارد: شهریور. در سال ۱۴۰۴، هیچ ماهی به اندازه شهریور تراکنش نداشته است. پس از آن مرداد و مهر قرار گرفتهاند؛ سه ماهی که یک بازه پررفتوآمد مالی را تشکیل میدهند.
این الگو احتمالاً بیارتباط با بازگشایی مدارس و دانشگاهها، خریدهای پایان تابستان و افزایش سفرها نیست. بسیاری از خانوادهها در این دوره برای سال تحصیلی جدید آماده میشوند و همین موضوع حجم خریدها و پرداختها را افزایش میدهد. در سوی دیگر، آذر کمتراکنشترین ماه سال بوده است. مقایسه این دو ماه نشان میدهد رفتار مالی مردم فقط به روز و ساعت وابسته نیست و فصلها و مناسبتهای تقویمی هم میتوانند بر حجم جابهجایی پول اثر بگذارند.
از روی تراکنشها میشود زندگی روزمره را دید
وقتی میلیونها تراکنش کنار هم قرار میگیرند، دیگر فقط مجموعهای از اعداد نیستند. این دادهها نشان میدهند مردم چه زمانی از خواب بیدار میشوند، چه ساعتی بیشتر خرید میکنند، کدام روزها تسویهحسابهایشان را انجام میدهند و در چه فصلهایی پول بیشتری خرج میکنند.
دادههای این گزارش از گزارش پایداری ۱۴۰۴ بهپرداخت ملت استخراج شده است. با توجه به اینکه بیش از ۲۰ درصد تعداد تراکنشها و حدود ۲۳ درصد مبلغ تراکنشهای شبکه پرداخت کشور از بستر این شرکت عبور میکند، میتوان این الگوها را تا حد زیادی بازتابی از رفتار عمومی کاربران شبکه پرداخت ایران دانست.
