راه پرداخت
راه پرداخت؛ رسانه فناوری‌های مالی ایران

آینده نهادهای مالی در گرو تکنولوژی؛ خدمات متقابل تکنولوژی و فاینانس

در سال ۲۰۱۴ میزان سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در بخش تکنولوژی‌های نوین مالی یا به‌اختصار فینتک (‌FinTech‌) سه برابر شده و به رقم ۲ /۱۲ میلیارد دلار در سال رسید. این اتفاق را می‌توان نشانه‌ای از انقلابی دیجیتال در صنایع مالی تفسیر کرد که حرکت سریع نهادها و مؤسسات مالی در جهت بهره‌گیری از این تکنولوژی‌ها نیز مهر تأییدی بر این پیش‌بینی‌ها می‌تواند باشد. این فضای جدید را می‌توان به‌عنوان چالش یا فرصتی برای حاضران این صنعت قلمداد کرد که در سال‌های اخیر توجه بسیاری از فعالان این صنعت و قانون‌گذاران را به خود معطوف کرده است.

بخش فینتک سرمایه‌گذاران و نهادهای مالی موجود را دچار سردرگمی کرده است که کدام استراتژی را باید در پیش گیرند. باید به سمت سرمایه‌گذاری و گسترش سیستم‌های اطلاعاتی مرسوم بروند یا روی موج فینتک و استارت‌آپ‌هایی که به‌سرعت در حال رشد هستند، سرمایه‌گذاری کنند. دو نمونه از موفقیت‌های نهادهای مالی در سال ۲۰۱۴ به‌خوبی نمایش‌دهنده این تفاوت در تصمیم‌گیری است. در یک‌طرف طیف شرکت فرست دیتا (First data) وجود دارد که در سال ۱۹۷۱ تأسیس شد و توانست تا سال ۲۰۱۴ ارزش خود را به ۵ /۳ میلیارد دلار برساند. در طرف دیگر طیف نیز موج جدید فینتک مانند لندینگ کلاب را داریم. لندینگ کلاب (Lending club) با اینکه در سال ۲۰۰۶ تأسیس شد ولی در سال ۲۰۱۴ به میزان ۵ /۸ میلیارد دلار ارزش‌گذاری شد تا بتواند رکورد میزان ارزش در هنگام ورود به بازار بورس را در حوزه تکنولوژی به نام خود ثبت کند.

از ۲ /۱۲ میلیارد دلاری که در بخش فینتک سرمایه‌گذاری شده است؛ آمریکا بخش عمده‌ای را به خود اختصاص داده است اما اروپا رشد بیشتری در سال گذشته داشته و در طول یک سال، میزان سرمایه‌گذاری‌ها در این بخش ۲۱۵ درصد افزایش داشته است. دو کشور انگلستان و ایرلند سرمایه‌گذاران عمده در این بخش بودند و فاصله زیادی با دیگر کشورهای اتحادیه اروپا دارند.

یکی از موضوعات کنونی در نهادها و مؤسسات مالی، عدم توجه و تمایل کافی آنان نسبت به نوآوری‌های صورت گرفته در سرویس‌های مالی است. شرکت اکسنتچرز یک شرکت معتبر مشاوره‌ای در حوزه مدیریت است که سال ۲۰۱۵ نظرسنجی‌ای در مورد نگرش نهادهای مالی و بانک‌ها نسبت به تکنولوژی‌های نوین انجام داد. طبق این نظرسنجی که در میان مدیران ارشد اجرایی در بخش نوآوری نهادهای مالی انجام گرفت، نزدیک به ۷۲ درصد افراد، نگاه نهادهای مالی ازجمله بانک‌ها را به قسمت نوآوری‌های دیجیتال کم‌اهمیت توصیف کرده‌اند. عوامل متعددی چون پیچیدگی‌های قانون‌گذاری در حوزه تکنولوژی و زمان‌بر بودن استفاده و اعتماد مشتریان و بانکداران به تکنولوژی را برای عدم توجه کافی به این بخش می‌توان نام برد. نگرانی اصلی افراد شرکت‌کننده در این نظرسنجی سرعت‌پایین نوآوری نهادهای مالی به نسبت رشد موج جدید فینتک است که بر اساس پیش‌بینی این افراد منجر به کاهش ارزش این نهادها در آینده نزدیک خواهد شد.

با توجه پیچیدگی‌های ذاتی این صنعت، گروهی از مدیران که سه‌پنجم شرکت‌کنندگان نظرسنجی اکسنتچرز بودند پیش‌بینی کردند نهادهای مالی موجود می‌توانند با توجه به موقعیت مناسبی که دارند از پس چالش‌های موجود برآمده و خواهند توانست نوآوری‌های لازم را در فینتک به کار گرفته و در این صنعت باقی بمانند؛ زیرا این نهادها با ذخایر مالی که در اختیار دارند، می‌توانند درنهایت نمونه‌ها و استارت‌آپ‌های موفق را خریداری کرده و تحت اختیار بگیرند؛ اما دوپنجم باقی‌مانده آینده را ناامیدانه و مبهم پیش‌بینی کردند. یک‌پنجم پیش‌بینی کردند بازارهای مالی جداشده و هریک فعالیت مجزایی را انجام خواهند داد و سهم بازار تقسیم خواهد شد و یک‌پنجم دیگر بیان کردند بانک‌ها سهم بازار خود را از دست خواهند داد.

در حقیقت این دو گروه دو سناریوی مختلف را دیده بودند. در سناریوی اول بانک‌ها به فضای دیجیتال نوین توجه نمی‌کنند و تکنولوژی‌های جدید با استفاده از قانون‌گذاری مناسب و مزایایی چون کم‌هزینه‌تر بودن و رابط کاربری قدرتمندتر، بانک‌های مرسوم را شکست داده و سهم بازار آن را تصرف می‌کنند. موج جدید فینتک مجموعه‌ای از محصولات و ارزش‌های نوین را برای مشتری خلق می‌کند درحالی‌که بانک‌ها به فعالیت گذشته خود ادامه می‌دهند و تمام سعی خود را می‌کنند که از کاسته شدن سهم بازار خود جلوگیری کنند؛ اما در سناریوی دوم بانک‌ها ازنظر ساختار خود را با فضای نوآورانه امروزی تطابق داده و تکنولوژی‌های نوین را در طراحی مدل‌های کسب‌وکار خود جای می‌دهند. بانک‌ها یاد می‌گیرند که چگونه از امکاناتی که فینتک در اختیار آن‌ها می‌گذارد برای خلق ارزش و غافلگیر کردن مشتری استفاده کنند. در این سناریو بانک از مزایای زیر ساختارها و اطلاعات مشتریان خود در کوتاه‌مدت و از مزایایی که تکنولوژی‌های نوین در بلندمدت می‌سازد، استفاده خواهد کرد.

بر اساس داده‌های اکسنتچرز در سال ۲۰۱۰ هیچ بانکی به سناریوی اول باور نداشت. یک باور غلط در میان این بانک‌ها این بود که یک‌نهاد و سیستم مالی پایدار و زیرمجموعه‌هایش بسیار پیچیده، پرریسک و متشکل از قانون‌های متعدد و سخت‌گیرانه است. ازاین‌رو راهی را برای ورود تازه‌واردان باقی نمی‌گذارد درحالی‌که در سال ۲۰۱۵ آن‌ها وقوع سناریوی دوم را بسیار نزدیک دانسته و آن را یک تهدید و ریسک جدی این صنعت نام بردند. بعد از درک بهتر از فضای نوین و تهدیدهای موجود، نهادهای مالی پذیرفتند که باید به سمت استفاده از تکنولوژی‌های نوین و نوآوری در این حوزه حرکت کنند. حال چالش بعدی نحوه پیاده‌سازی این استراتژی است و سؤالی که مطرح می‌شود این است که نهادهای مالی با چه راهکار و سیاستی باید نوآوری را در سازمان خود وارد کنند و تکنولوژی‌های نوین را در خدمات خود به‌کارگیرند. پیشنهادی که برای این سازمان‌ها می‌توان داشت این است که باید به‌صورت باز عمل‌ کنند و به سمت نوآوری باز بروند؛ با یکدیگر و استارت‌آپ‌ها همکاری داشته باشند و در آخر نیز سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای روی این بخش انجام دهند.

نوآوری باز (Open Innovation) یکی از عوامل اساسی انقلاب‌های صورت گرفته در حوزه دیجیتال است که یکی از مثال‌های مشهود آن تحولات پدید آمده در دنیای نرم‌افزار از طریق منبع باز کردن (Open Source) برنامه‌هاست. تعریفی که از نوآوری باز برای نهادهای مالی می‌توان داشت استفاده از تکنولوژی، دانش و منابع خارج از سازمان برای نوآوری است. لازمه انجام نوآوری باز در اختیار گذاشتن دانش و تخصص درونی سازمان برای نوآوران خارج سازمان است تا آن‌ها بتوانند به حرکت سریع و روبه‌جلوی سازمان کمک کنند و زمینه‌های نوین این صنعت را برای این نهادها مهیا سازند. برای فهم بهتر نوآوری باز می‌توان بانک فیدور آلمان را مثال زد.

این بانک پلت‌فورمی را بانام FidorOS طراحی کرده است که رابط میان سیستم‌عامل بانک و دیتابیس بانک است و API آن را به‌صورت باز قرار داده است. این API می‌تواند به پلت‌فورم مرکزی بانک وصل شود و سرویس‌های نوینی را مانند وام دادن پول به دوستان، انتقال پول از طریق توییتر و اعطای وام‌های اورژانسی ۲۴‌ساعته ارائه دهد. یا مثال دیگر این عملکرد را در بازار سرمایه می‌توان یافت. شرکت گلدمن ساکس کدهای نرم‌افزاری اختصاصی خود را با استفاده از ابزار GitHub به‌صورت آنلاین در دسترس قرار داده است. این عمل اجازه می‌دهد برنامه‌نویسان خارج شرکت نیز در ارتقا و بهینه کردن این نرم‌افزارها شرکت کرده و به‌گونه‌ای با برنامه‌نویسان داخلی شرکت رقابت کنند. این تصمیم گلدمن ساکس تأثیر مشهودی در ارتقای برنامه‌ها داشته است. طبق نظرسنجی به‌عمل‌آمده توسط موسسه اکسنتچرز در حدود ۴۰ درصد بانک‌ها هم‌اکنون برنامه‌هایی در راستای باز کردن فعالیت‌های خود دارند. ۵۶ درصد دیگر نیز برنامه‌هایی را در همین راستا تا دو سال دیگر اجرا خواهند کرد.

امروزه در صنعت مالی مفهوم همکاری و نوآوری‌های بین سازمانی نقش پررنگ‌تری به خود گرفته است. بحث همکاری‌های بین سازمانی در نهادهای مالی موضوع نوینی نبوده و درگذشته نیز وجود داشته است. بسیاری از بانک‌ها فرآیندها و سرویس‌هایی را که به اشتراک گذاشتن آن‌ها باعث کاهش هزینه و افزایش سطح مشتری مداری بوده است به‌صورت بین‌بانکی استفاده می‌کنند. مثال‌های زیادی در مورد همکاری در بازار سرمایه و صنعت بانکداری وجود دارد. مستر کارت در سال ۱۹۶۶ تحت عنوان یک سرویس بین‌بانکی و در سال ۱۹۷۳ سرویس سوئیفت نیز به‌عنوان یک سرویس پرداخت بین‌بانکی تأسیس شد؛ اما چالش اصلی که امروزه برای نهادهای مالی وجود دارد عدم تطابق فرهنگ‌سازمانی این نهادها برای همکاری با استارت‌آپ‌ها و سازمان‌های نوآور کوچک است.پ

نهادهای مالی بزرگ به دلیل اینرسی و انعطاف‌ناپذیری سازمانی که دارند و همچنین سرعت گرفتن تغییرات در چند سال اخیر، در حوزه تکنولوژی عقب‌افتاده‌اند و برای آشنایی و به‌کارگیری تکنولوژی و فینتک‌های امروزی لازم است با سازمان‌های نوآور کوچک‌تر و استارت‌آپ‌ها همکاری کنند. در سال‌های اخیر نیز بانک‌ها این‌گونه همکاری‌های را در برنامه بلندمدت خود جای دادند و اقدام به احداث لابراتوارهایی کردند که در آن به آموزش و راهنمایی استارت‌آپ‌ها می‌پردازند. برای مثال بانک‌های استرالیایی در فوریه سال ۲۰۱۵ مرکزی دو میلیون دلاری را برای کمک به استارت‌آپ‌های فینتکی احداث کردند.

بانک‌ها همچنین باید به سمت همکاری با صنعت‌های مختلفی چون صنایع مخابراتی و دیجیتال برای ارتقای سرویس‌های خود بروند. در اکثر پیش‌بینی‌های انجام‌شده در حوزه بانکداری، در سال‌های آتی بسیاری از فعالیت‌های بانکی از طریق موبایل بانک انجام خواهد شد؛ بنابراین حرکت نهادهای مالی به سمت برنامه‌های کارآمد قابل‌نصب روی گوشی موبایل نیز امری ضروری به نظر می‌رسد. با توجه به نتایج شرکت تحقیقاتی اکسنتچرز تمام بانک‌ها لزوم همکاری با صنایع دیگر را پذیرفته‌اند، درحالی‌که ۸۰ درصد آن‌ها خواستار همکاری با شرکت‌های نوآور کوچک و استارت‌آپ‌ها هستند. ۵۶ درصد بانک‌ها نیز چالش اصلی در اختیار گرفتن تکنولوژی‌های نوین مالی را فرهنگ‌سازمانی ذکر کردند.

سرمایه‌گذاری با ریسک، عامل اصلی رشد استارت‌آپ‌ها و فینتک‌های نوین است. امروز بسیاری از نهادهای مالی با در پیش گرفتن این مسیر نوآوری را به سازمان خود وارد می‌کنند. بیشتر از یک‌سوم بانک‌های مورد ارزیابی قرار‌گرفته در نظرسنجی اکسنتچرز، نهادی در سازمان خود دایر کردند که با بررسی استارت‌آپ‌های مختلف این اقدام را برای سازمان انجام می‌دهد. دوسوم دیگر نیز قصد دارند دپارتمانی مسئول این فعالیت در سازمان خود به وجود آورند. بانک‌هایی چون HSBC ،BBVA، امریکن‌اکسپرس بنگاه‌های پیشرفته سرمایه‌گذاری ۱۰۰ میلیون دلاری را در سال‌های اخیر تأسیس کرده‌اند که مسئول بررسی استارت‌آپ‌ها و سرمایه‌گذاری روی آن‌ها هستند.

اما چالشی که برای دپارتمان‌های سرمایه‌گذاری وجود دارد ریسک بالای این نوع سرمایه‌گذاری و نیاز به حجم سرمایه بالاست. این دپارتمان‌ها همواره با دو انتخاب روبه‌رو هستند. اینکه روی استارت‌آپ‌ها سرمایه‌گذاری کنند یا روی سازمان‌هایی که به یک بلوغ نسبی‌ رسیده‌اند و بخشی از دارایی آن‌ها را بخرند. استارت‌آپ‌ها سرمایه‌گذاری با ریسک بالا بوده ولی نوآوری نیز در این بخش بسیار بالاست درحالی‌که میزان سرمایه‌گذاری به‌طور نسبی حجم کمتری دارد. باید گفت ورود فینتک به نهادهای مالی امری اجتناب‌ناپذیر بوده و بانک‌ها برای به‌کارگیری آن نیاز به نوآوری دارند. به‌نوعی پارامتر تأثیرگذار در انتخاب میان این دو استراتژی نوآوری خواهد بود حال آنکه خرید سهم یک شرکت تأثیر شگرفی در نوآوری در این نهادها نخواهد داشت، لذا انتخاب گزینه اول برای نهادهای مالی منطقی‌تر خواهد بود.

با توجه به نتایج بررسی تحقیقات اکسنتچرز باید گفت نهادهای مالی تهدید فضای دیجیتال را دریافته‌اند و به دنبال فرصت برای کسب نوآوری لازم در این حوزه هستند. اکثر بانک‌ها و مؤسسات بودجه‌های هنگفتی از درآمد خود را در این بخش سرمایه‌گذاری خواهند کرد و در استراتژی‌های بلندمدت خود نیز قصد دارند این بودجه را افزایش دهند. نهادهای مالی پیشرو مدل کسب‌وکار خود را تصحیح کرده تا از تهدیدهای موجود دور شوند و از فرصت‌های پیشرو بهره بیشتری ببرند. دیگر بانک‌ها، مؤسسات و نهادهای مالی نیز به‌زودی این مسیر را در پیش خواهند گرفت تا تکنولوژی عامل رشدی برای آن‌ها باشد، نه کابوسی برای به حاشیه رانده شدنشان.

امین حسینیان /‌ دانشجوی کارشناسی ارشد MBA دانشگاه صنعتی شریف

منبع: هفته‌نامه تجارت فردا

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.