چرا قیمت تنگستن از سال ۲۰۲۵ بیش از ۶۲۲ درصد افزایش یافت؟

تنگستن طی کمتر از دو سال از یک فلز صنعتی تخصصی به یکی از مهم‌ترین مواد اولیه در رقابت ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شده است. قیمت محصولات صادراتی این فلز از سال ۲۰۲۵ بیش از ۶۲۲ درصد افزایش یافته؛ جهشی که بیش از هر چیز از سلطه چین بر زنجیره تأمین، محدودیت‌های صادراتی پکن و رشد تقاضای صنایع دفاعی ناشی می‌شود.

تنگستن یکی از سخت‌ترین فلزات جهان و دارای بالاترین نقطه ذوب در میان فلزات خالص است. مقاومت زیاد آن در برابر حرارت، فشار و فرسایش باعث شده در ساخت ابزارهای صنعتی، تجهیزات حفاری، قطعات هوافضا، مهمات، موتورهای پیشرفته، نیمه‌هادی‌ها و تجهیزات الکترونیکی کاربرد گسترده‌ای داشته باشد.

بازار جهانی تنگستن به‌شدت به چین وابسته است. این کشور حدود ۸۰ درصد تولید جهانی را در اختیار دارد و بخش بزرگی از فرآوری و تولید محصولات میانی تنگستن نیز در چین انجام می‌شود. در نتیجه، هر تغییری در سیاست‌های تولید یا صادرات پکن می‌تواند مستقیماً بر قیمت و دسترسی خریداران جهانی اثر بگذارد.

چین در فوریه ۲۰۲۵ صادرات چند محصول مرتبط با تنگستن را مشمول مجوز کرد و هم‌زمان سهمیه استخراج این فلز را کاهش داد. در پایان همان سال نیز اعلام شد فقط ۱۵ شرکت چینی اجازه خواهند داشت در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ تنگستن صادر کنند. این محدودیت‌ها عرضه مواد اولیه و محصولات فرآوری‌شده را در بازارهای خارج از چین کاهش داد و زمان دریافت مجوز و تحویل محموله‌ها را طولانی‌تر کرد.

فشار عرضه در شرایطی افزایش یافت که تقاضا نیز رو به رشد بود. افزایش هزینه‌های نظامی، جنگ‌ها و برنامه‌های انبارسازی راهبردی دولت‌ها، مصرف تنگستن در صنایع دفاعی را بالا برده است. این فلز در مهمات نفوذکننده، سامانه‌های موشکی و قطعاتی استفاده می‌شود که باید دما و فشار بسیار بالا را تحمل کنند. هم‌زمان، توسعه هوش مصنوعی، مراکز داده و تراشه‌های پیشرفته نیز تقاضا برای مواد معدنی راهبردی را تقویت کرده است.

محصول میانی اصلی بازار، آمونیوم پاراتنگستات یا APT است که برای تولید پودر و فلز تنگستن استفاده می‌شود. قیمت صادراتی APT چین در ژوئن ۲۰۲۵ حدود ۳۹۰ تا ۴۱۰ دلار به‌ازای هر واحد متریک بود، اما یک سال بعد به محدوده ۲۶۰۰ تا ۳۲۵۰ دلار رسید؛ افزایشی که ابعاد کمبود عرضه در بازار جهانی را نشان می‌دهد.

یکی از نتایج محدودیت‌های صادراتی، شکل‌گیری دو بازار متفاوت برای تنگستن بوده است. قیمت مواد اولیه در داخل چین پس از رسیدن به اوج کاهش یافت، اما قیمت صادراتی در اروپا و آمریکا همچنان بالا ماند. خریداران خارجی به منابع محدودی دسترسی دارند و برای دریافت محموله‌های موجود حاضرند مبالغ بیشتری پرداخت کنند.

پیش از اعمال محدودیت‌ها، تغییر قیمت در بازار داخلی چین معمولاً با فاصله‌ای کوتاه به بازارهای جهانی منتقل می‌شد. اکنون مجوزهای صادراتی و کاهش جریان آزاد کالا این ارتباط را تضعیف کرده است. به همین دلیل، افت هزینه تولید در چین الزاماً به کاهش قیمت تنگستن در بازارهای غربی منجر نمی‌شود.

کشورهای مختلف برای کاهش وابستگی به چین به‌دنبال توسعه معادن و ظرفیت‌های فرآوری جدید هستند. تولید در معدن سنگ‌دونگ کره جنوبی آغاز شده و پروژه‌هایی نیز در آمریکا، قزاقستان و دیگر کشورها در دست بررسی است. با این حال، ساخت معدن، ایجاد زیرساخت و راه‌اندازی تأسیسات فرآوری چندین سال زمان می‌برد و در کوتاه‌مدت نمی‌تواند کمبود بازار را برطرف کند.

جهش قیمت تنگستن نشان می‌دهد مواد معدنی حیاتی فقط کالاهای صنعتی نیستند، بلکه به ابزار قدرت اقتصادی و سیاسی تبدیل شده‌اند. کشوری که استخراج، فرآوری و صادرات یک ماده راهبردی را کنترل می‌کند، می‌تواند بر زنجیره تأمین صنایع دفاعی و فناوری جهان اثر بگذارد. به همین دلیل، رقابت آینده اقتصاد جهانی فقط بر سر تراشه، انرژی یا هوش مصنوعی نخواهد بود؛ دسترسی به فلزاتی مانند تنگستن نیز بخش مهمی از این رقابت است.