نوسان شدید و ناگهانی قیمت تتر در بازار رمزارز ایران در شامگاه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، معاملات برخی صرافی‌های داخلی را تحت تأثیر قرار داد و به توقف موقت برداشت‌ها در نوبیتکس و بروز اختلال ۴۲ دقیقه‌ای در بخش تبادل سریع اوکی‌اکسچنج منجر شد. در پی این اتفاق، نوبیتکس، والکس، اوکی‌اکسچنج، بیت۲۴ و آبان‌تتر اطلاعیه‌هایی درباره وضعیت معاملات و اقدامات خود منتشر کردند. سه صرافی نوبیتکس، والکس و بیت۲۴ برنامه‌هایی برای جبران زیان برخی کاربران اعلام کرده‌اند و اوکی‌اکسچنج از اصلاح معاملات متأثر از اختلال خبر داده است. این صرافی‌ها در آخرین اطلاعیه‌های خود، خدمات خریدوفروش، واریز و برداشت را فعال اعلام کرده‌اند.
قیمت تتر که پیش از آغاز این نوسانات در محدوده ۲۶۰ هزار تومان قرار داشت، در برخی بازارهای معاملاتی تا حوالی ۲۰۰ هزار تومان پایین آمد و پس از آن بار دیگر به محدوده ۲۵۰ هزار تومان بازگشت. بااین‌حال، شدت افت قیمت و پیامدهای آن در همه صرافی‌ها یکسان نبود. درحالی‌که برخی سکوها ناچار به توقف موقت خدمات یا اصلاح معاملات شدند، برخی دیگر اعلام کردند که سامانه‌هایشان بدون اختلال به فعالیت ادامه داده‌اند. تفاوت در نحوه برخورد با معاملات انجام‌شده در این بازه نیز به یکی از مهم‌ترین موضوعات اطلاعیه‌های منتشرشده تبدیل شده است.
نوبیتکس؛ بازگرداندن موقعیت‌های لیکوییدشده و رفع محدودیت برداشت‌ها
نوبیتکس در نخستین اطلاعیه خود از توقف موقت برداشت‌های ریالی و رمزارزی خبر داد و اعلام کرد که تیم فنی در حال بررسی شرایط بازار است. این صرافی تأکید کرد که قیمت تتر در بازار معاملاتی بر اساس سفارش‌های خریدوفروش کاربران شکل می‌گیرد و نوسانات رخ‌داده در حال بررسی است.
نوبیتکس در اطلاعیه بعدی از بازگشت خدمات به وضعیت عادی خبر داد و اعلام کرد موقعیت‌های معاملاتی تعهدی که در جریان افت غیرعادی قیمت تتر و در سطوح پایین‌تر از قیمت منصفانه لیکویید شده‌اند، به وضعیت پیش از نوسان بازگردانده می‌شوند. برای این اقدام، قیمت ۲۵۰ هزار تومان به‌عنوان مبنای بررسی تعیین شده است. وثیقه‌های مرتبط با خدمات وام که در همین شرایط تحت تأثیر قرار گرفته‌اند نیز مشمول بازگردانی اعلام شده‌اند.
بخوانید: آمریکا نوبیتکس، والکس، بیت‌پین و رمزینکس را تحریم کرد
بر اساس توضیحات تکمیلی ارائه‌شده درباره وضعیت معاملات، بازگردانی بر موقعیت‌های لیکوییدشده و وثیقه‌های متأثر از افت قیمت متمرکز بوده و معاملات عادی خریدوفروش در قیمت‌های پایین‌تر، مشمول ابطال عمومی نشده‌اند. بنابراین اقدام نوبیتکس به معنای بازگرداندن تمام معاملات انجام‌شده در زمان نوسان نیست.
والکس؛ جبران لیکوییدیشن‌های زیر ۲۴۸ هزار تومان از منابع صرافی
والکس در نخستین اطلاعیه خود اعلام کرد که نوسان قیمت تتر برای مدت کوتاهی بر بازار این صرافی نیز اثر گذاشته است. به گفته والکس، بررسی‌های داخلی نشان می‌دهد افت قیمت ابتدا در چند صرافی دیگر آغاز شده و سپس به بازار والکس منتقل شده است. این مجموعه تأکید کرده که تغییر قیمت ناشی از شرایط معاملاتی بازار بوده و اختلالی در عملکرد سامانه یا امنیت دارایی کاربران رخ نداده است. طبق این اطلاعیه، خدمات خریدوفروش، واریز و برداشت والکس در دسترس بوده‌اند.
بخوانید: جنگ رمضان چگونه تاب‌آوری صرافی‌های رمزارزی ایران را به چالش کشید؟
والکس در اطلاعیه بعدی جزئیات طرح جبران خسارت را اعلام کرد. بر این اساس، با درنظرگرفتن قیمت حدود ۲۵۶ هزار تومانی تتر پیش از آغاز نوسانات، موقعیت‌های مربوط به خدمات سکو و معاملات تعهدی که بر اثر افت بیش از سه‌درصدی قیمت تتر، در سطوح پایین‌تر از حدود ۲۴۸ هزار تومان لیکویید شده‌اند، مشمول جبران خسارت خواهند شد.
این صرافی اعلام کرده است مبالغ جبران خسارت را از منابع خود تأمین می‌کند و این فرایند اثری بر دارایی یا معاملات سایر کاربران نخواهد داشت. همچنین قرار است مبالغ حداکثر ظرف ۱۲ ساعت پس از انتشار اطلاعیه، به‌صورت خودکار به حساب کاربران مشمول واریز شود و نیازی به ثبت درخواست نیست.
تفاوت مهم تصمیم والکس با برخی اقدامات دیگر صرافی‌ها این است که تمام معاملات انجام‌شده را معتبر و نهایی دانسته و اعلام کرده هیچ معامله‌ای ابطال یا برگشت داده نمی‌شود. به این ترتیب، برنامه جبران خسارت والکس بر پرداخت زیان موقعیت‌های لیکوییدشده واجد شرایط متمرکز است، نه لغو معاملات بازار.
اوکی‌اکسچنج؛ اصلاح معاملات پس از اختلال ۴۲ دقیقه‌ای
اوکی‌اکسچنج اعلام کرد که بخش تبادل سریع این صرافی در فاصله ساعت ۱۹:۲۹ تا ۲۰:۱۱ شامگاه ۱۹ آبان، به مدت ۴۲ دقیقه با اختلال مواجه شده است. به دنبال این اتفاق، معاملات برخی کاربران در بازارهای ریالی تحت تأثیر قرار گرفت و این صرافی تصمیم به بررسی و اصلاح تراکنش‌های مشمول گرفت.
طبق توضیحات اوکی‌اکسچنج، اصلاحات بر اساس شرایط اعلام‌شده برای معاملات متأثر از اختلال انجام شده و امکان اصلاح یا لغو برخی تراکنش‌ها وجود داشته است. معاملات بازار تتر و معاملات اسپات و تعهدی که در بازه اختلال درگیر این شرایط نبوده‌اند، از این فرایند مستثنا اعلام شده‌اند.
این صرافی در اطلاعیه بعدی از بازگشت تمام خدمات شامل تبادل سریع، بازار معاملاتی، معاملات تعهدی و واریز و برداشت به وضعیت عادی خبر داد. اوکی‌اکسچنج همچنین اعلام کرد تراکنش‌های فروش انجام‌شده با قیمت نادرست را اصلاح کرده و مبالغ مربوط به حساب کاربران بازگردانده شده است. از کاربرانی که همچنان مغایرتی در حساب خود مشاهده می‌کنند نیز خواسته شده بدون انجام معامله اضافی، موضوع را از طریق پشتیبانی پیگیری کنند.
بیت۲۴؛ جبران خودکار زیان معاملات زیر ۲۵۰ هزار تومان
بیت۲۴ نیز در واکنش به نوسانات قیمت تتر اعلام کرد که منشأ اولیه افت شدید قیمت در برخی صرافی‌های دیگر بوده و نوسان از طریق ارتباط بازارهای معاملاتی به سایر صرافی‌ها منتقل شده است. این صرافی تأکید کرده که سامانه معاملاتی و زیرساخت‌های امنیتی آن دچار اختلال نشده‌اند.
بر اساس اطلاعیه بیت۲۴، زیان ناشی از معاملات و فروش‌های ناخواسته‌ای که در جریان نوسان و در قیمت‌هایی پایین‌تر از سطح منصفانه ۲۵۰ هزار تومان انجام شده‌اند، به‌طور کامل جبران خواهد شد. این اقدام قرار است به‌صورت خودکار انجام شود و کاربران مشمول نیازی به ثبت درخواست نخواهند داشت.
بیت۲۴ اعلام کرده است خدمات خریدوفروش، واریز و برداشت بدون محدودیت در دسترس کاربران قرار دارند. بااین‌حال، در اطلاعیه ارائه‌شده جزئیاتی درباره تعداد معاملات مشمول، مجموع خسارت یا زمان دقیق تکمیل پرداخت‌ها مشخص نشده است.
آبان‌تتر؛ تأکید بر انتقال نوسان از سایر بازارها
آبان‌تتر در اطلاعیه خود اعلام کرد که افت ناگهانی قیمت تتر ابتدا در برخی صرافی‌های دیگر رخ داده و سپس بر بازار این مجموعه نیز اثر گذاشته است. به گفته آبان‌تتر، فعالیت هم‌زمان معامله‌گران در صرافی‌های مختلف و ارتباط قیمت‌ها با یکدیگر باعث می‌شود نوسان شدید یک بازار به‌سرعت به بازارهای دیگر منتقل شود.
این صرافی تأکید کرده که نوسانات بازار آن نسبت به برخی دیگر از صرافی‌ها محدودتر بوده و سامانه معاملاتی در جریان اتفاق اخیر پایدار مانده است. آبان‌تتر همچنین اعلام کرده قیمت‌ها بر اساس سفارش‌های واقعی کاربران شکل گرفته و خدمات خریدوفروش، واریز و برداشت در دسترس بوده‌اند.
آبان‌تتر در اطلاعیه منتشرشده برنامه‌ای برای جبران خسارت یا اصلاح معاملات اعلام نکرده و توضیحات خود را بر چگونگی انتقال نوسان میان صرافی‌ها و وضعیت خدمات این مجموعه متمرکز کرده است.
منشأ نوسان کجا بود؟
درباره منشأ اولیه سقوط قیمت نیز هنوز نمی‌توان نتیجه قطعی گرفت. برخی صرافی‌ها اعلام کرده‌اند نوسان ابتدا در بازارهای دیگر آغاز شده و سپس به آن‌ها سرایت کرده است. در کنار این توضیحات، نقش محدودیت‌های بانک مرکزی در کاهش عمق بازار تتر نیز مطرح است. محدودیت‌های اعمال‌شده بر معاملات رمزارزی، از جمله سقف‌های معاملاتی و محدودیت دسترسی به بازار، می‌تواند حجم سفارش‌های خریدوفروش را کاهش دهد و بازار را در برابر سفارش‌های فروش بزرگ آسیب‌پذیرتر کند. در چنین شرایطی، یک سفارش فروش نسبتاً سنگین ممکن است افت شدیدتری در قیمت ایجاد کند و این افت، به‌دلیل ارتباط بازار صرافی‌های مختلف، به سایر سکوها نیز منتقل شود. بااین‌حال، این توضیح درباره سازوکار احتمالی شکل‌گیری نوسان است و هنوز مشخص نیست چه سفارش یا عاملی افت اولیه قیمت را رقم زده است. از سوی دیگر، اطلاعات یکپارچه‌ای درباره تعداد موقعیت‌های لیکوییدشده، ارزش معاملات متأثر و مجموع خسارت پرداخت‌شده منتشر نشده است.
