گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴ گروه اسنپ یکی از جامعترین مجموعهدادههایی است که تاکنون یک شرکت فناوری ایرانی درباره فعالیتهای خود منتشر کرده است. این گزارش، علاوه بر نسخه آنلاین، در قالب یک فایل کامل ۲۷۸صفحهای نیز در دسترس قرار گرفته و آمارهایی از عملکرد اسنپخودرو، اسنپباکس، اسنپفود، اسنپمارکت، اسنپپی، اسنپبیمه، اسنپتریپ، اسنپشاپ و اسنپدکتر ارائه میکند.
انبوه اعداد و رکوردهای گزارش، در نگاه نخست تصویری از مقیاس بزرگ فعالیت اسنپ به دست میدهد؛ اما در لابهلای همین اعداد میتوان نشانههایی از تغییرات عمیقتری را دید: کندترشدن رشد کسبوکار حملونقل، حرکت گروه بهسمت خدمات مالی، افزایش اهمیت مشتریان سازمانی، تغییر رفتار مصرفکنندگان در بحران و وابستگی مشترک همه کسبوکارهای گروه به زیرساخت اینترنت.
اینها الزاماً نقاط ضعف یا قوت اسنپ نیستند؛ بلکه دادههاییاند که میتوانند شناخت دقیقتری از مسیر آینده یکی از بزرگترین گروههای فناوری ایران فراهم کنند.
گزارشی از مقیاس عملیات، نه صورتهای مالی
گروه اسنپ سند منتشرشده را یک گزارش «اطلاعاتی ـ آماری» و «نسخه عمومی» معرفی کرده است. به همین دلیل، تمرکز اصلی آن بر تعداد کاربران، سفرها، سفارشها، فروشگاهها، رانندگان و سایر شاخصهای عملیاتی قرار دارد.
در این گزارش صورت سود و زیان تلفیقی، درآمد هر شرکت، سود عملیاتی، جریان نقد، حاشیه سود یا میزان سرمایهگذاری انجامشده ارائه نشده است. این انتخاب با ماهیت گزارش روابط عمومی همخوان است، اما باعث میشود از روی این سند بتوان مقیاس اسنپ را سنجید، نه لزوماً کیفیت مالی این مقیاس را.
برای نمونه، در بخش اسنپخودرو اطلاعاتی درباره درآمد رانندگان آمده و در بخش اسنپپرو نیز «مجموع ارزش سود کاربران» اعلام شده است؛ اما این ارقام، درآمد یا سود گروه اسنپ نیستند.
بنابراین هنگام تحلیل گزارش باید میان سه مفهوم تمایز گذاشت: حجم عملیات، ارزش تراکنشها و درآمد واقعی گروه. گزارش ۱۴۰۴ درباره مفهوم نخست اطلاعات فراوانی ارائه میکند، اما درباره دو مفهوم دیگر اطلاعات محدودتری در اختیار مخاطب قرار میدهد.
رکورد روزانه با رشد سالانه یکسان نیست
اسنپخودرو در سال ۱۴۰۴ رکورد ۵,۳۹۳,۰۴۲ سفر در یک روز و ۱۴۳,۸۷۳,۷۰۷ سفر در یک ماه را ثبت کرده است. این اعداد بهدرستی نشان میدهند ظرفیت عملیاتی پلتفرم در برخی روزها و ماهها به سطح تازهای رسیده است.
بااینحال، نمودار تجمعی سفرها تصویر دیگری از روند سالانه ارائه میدهد. تعداد کل سفرهای انجامشده از ابتدای ۱۳۹۷ تا پایان ۱۴۰۳ حدود ۶ میلیارد و ۴۳۴ میلیون سفر و تا پایان ۱۴۰۴ حدود ۷ میلیارد و ۹۶۰ میلیون سفر بوده است. بر اساس تفاضل این ارقام، میتوان برآورد کرد که در سال ۱۴۰۴ حدود یک میلیارد و ۵۲۶ میلیون سفر و در سال ۱۴۰۳ حدود یک میلیارد و ۵۱۴ میلیون سفر انجام شده است.
به این ترتیب، رشد تعداد سفرهای سالانه اسنپخودرو حدود ۰/۸ درصد برآورد میشود.
این محاسبه با رکوردهای روزانه یا ماهانه تناقضی ندارد. یک کسبوکار ممکن است در روزهای خاص رکورد تازهای ثبت کند، اما در مجموع سال رشد آرامتری داشته باشد. جنگ، اختلالهای اینترنت، تغییر رفتار سفر و کاهش فعالیت رانندگان نیز میتوانند بخشی از این تفاوت را توضیح دهند.
نکته مهمتر این است که کسبوکار اصلی اسنپخودرو احتمالاً به مرحلهای از بلوغ رسیده که رشد آن بیش از گذشته به افزایش دفعات استفاده، توسعه خدمات مکمل و جذب سفر از شیوههای سنتی حملونقل وابسته است.
سهم ۹۰ درصدی از یک بازار کوچکتر
اسنپ اعلام کرده در سال ۱۴۰۴ بهطور میانگین ۸۹/۹ درصد بازار تاکسیهای اینترنتی را بر مبنای تعداد سفر در اختیار داشته و این سهم در اسفندماه به ۹۲/۴ درصد رسیده است. منبع این برآورد، تیم تحقیقات بازار گروه اسنپ است.
این عدد، جایگاه بسیار قدرتمند اسنپ در بازار تاکسیهای اینترنتی را نشان میدهد. بااینحال، در بخش دیگری از گزارش، سهم مجموع تاکسیهای اینترنتی از کل سفرهای درونشهری در ۱۰ شهر بزرگ کشور تنها ۵ تا ۱۰ درصد برآورد شده است. حملونقل عمومی سهمی بین ۳۵ تا ۴۰ درصد و خودروی شخصی سهمی بین ۵۰ تا ۵۵ درصد دارد.
در نتیجه، اسنپ بر بازار تاکسی اینترنتی تسلط دارد، اما تاکسی اینترنتی همچنان بخش محدودی از کل حملونقل شهری ایران را تشکیل میدهد.
این تفاوت، هم محدودیت و هم فرصت را نشان میدهد. افزایش سهم اسنپ از رقبای اینترنتی شاید دشوارتر از گذشته شده باشد، اما جابهجایی حتی بخش کوچکی از سفرهای خودروی شخصی و حملونقل سنتی به تاکسیهای اینترنتی میتواند بازار بزرگتری برای رشد ایجاد کند.
۹۰ میلیون کاربر یا ۹۰ میلیون حساب؟
در گزارش، تعداد کل کاربران سوپراپ اسنپ ۹۰,۲۶۵,۳۱۳ حساب کاربری اعلام شده است. تعداد حسابهای افزودهشده در سال ۱۴۰۴ نیز بیش از ۸/۷ میلیون و تعداد کاربران فعال حدود ۴۸ میلیون حساب عنوان شده است.
خود اسنپ بهروشنی توضیح میدهد که این ارقام بیانگر تعداد حسابهای کاربریاند، نه تعداد افراد؛ یک فرد ممکن است چند حساب مختلف داشته باشد.
تعریف «کاربر فعال سوپراپ» نیز گسترده است. بر اساس واژهنامه گزارش، کاربر فعال سوپراپ حسابی است که در طول سال ۱۴۰۴ حداقل یک بار سوپراپ اسنپ را باز کرده باشد. این تعریف با کاربر فعال روزانه یا ماهانه تفاوت دارد.
در همین سال، تعداد حسابهای ثبتشده ۱۰/۷۱ درصد افزایش یافته، اما مجموع دفعات بازشدن سوپراپ حدود ۳ درصد کاهش پیدا کرده است.
این دو عدد نشان میدهند رشد پایگاه حسابهای کاربری الزاماً با رشد عمق استفاده از سوپراپ یکسان نبوده است. البته برای نتیجهگیری دقیقتر به شاخصهایی مانند کاربران فعال ماهانه، کاربران فعال روزانه، نرخ بازگشت و تعداد سرویسهای مورداستفاده هر کاربر نیاز است.
انتشار این شاخصها در گزارشهای آینده میتواند تصویر روشنتری از کیفیت رشد کاربران ارائه کند.
موتور رشد آینده اسنپ شاید مالی باشد، نه حملونقل
یکی از مهمترین بخشهای گزارش، عملکرد اسنپپی است. این مجموعه دیگر صرفاً یک سرویس «الان بخر، بعداً پرداخت کن» نیست. خدمات اسنپپی اکنون سه لایه اعتبار، پرداخت و مدیریت منابع مالی و راهکارهای رشد کسبوکارها را در بر میگیرد.
اعتبار ماهانه، خرید چهارقسطه، اعتبار بانکی، خرید حضوری، اعتبار سازمانی، کیف پول، کیف پول سودآور، کارت هدیه، بنکارت و اسنپسرمایه در سبد خدمات آن قرار گرفتهاند.
مبلغ سفارشهای سرویس اعتبار چهارقسطه در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۰۳ درصد و تعداد سفارشهای آن ۴۸ درصد رشد کرده است. مبلغ اعتبار بانکی ارائهشده نیز ۷۹ درصد افزایش یافته است.
اسنپپی بیش از ۱۳/۵ میلیون حساب ثبتشده و حدود ۳/۵ میلیون کاربر فعال ماهانه دارد. شبکه پذیرندگی آن نیز شامل ۸,۴۹۵ فروشگاه آنلاین، ۱۳,۶۷۰ شعبه حضوری و ۵,۹۴۶ برند است.
این اعداد نشان میدهند خدمات مالی و اعتباری به یکی از جدیترین مسیرهای رشد گروه اسنپ تبدیل شدهاند. برخلاف بازار تاکسی اینترنتی که به بلوغ نسبی رسیده، بازار اعتبار مصرفی، پرداخت و خرید اقساطی هنوز ظرفیت توسعه قابلتوجهی دارد.
در عین حال، تحلیل کاملتر چنین کسبوکاری به اطلاعات بیشتری درباره مانده مطالبات، نرخ بازپرداخت، مطالبات سررسیدگذشته، هزینه تأمین مالی و نحوه تقسیم ریسک میان اسنپپی، بانکها و فروشندگان نیاز دارد. انتشار تدریجی این شاخصها میتواند به شناخت دقیقتر اقتصاد خدمات اعتباری اسنپ کمک کند.
اسنپباکس؛ یک کسبوکار سازمانی که کمتر دیده میشود
یکی از نکات کمتر مورد توجه گزارش به اسنپباکس مربوط است. مشتریان سازمانی تنها حدود ۳۳/۶ درصد کاربران مشتری این سرویس را تشکیل میدهند، اما سهم آنها از کل سفرهای اسنپباکس به ۸۳ درصد میرسد. در بخش وانت نیز ۳۱/۷ درصد مشتریان سازمانیاند، اما ۷۹/۲ درصد سفرها را به خود اختصاص دادهاند.
این تفاوت نشان میدهد مشتریان سازمانی با دفعات بسیار بیشتری از خدمات ارسال استفاده میکنند. به بیان دیگر، بخش بزرگی از عملیات اسنپباکس نه از ارسالهای موردی کاربران عادی، بلکه از نیاز مستمر کسبوکارها به لجستیک شهری شکل گرفته است.
این موضوع اسنپباکس را از یک سرویس پیک مصرفکننده به زیرساختی برای تجارت الکترونیکی، فروشگاهها و زنجیره توزیع شهری نزدیک میکند. چنین مشتریانی معمولاً استفاده منظمتر و قابلپیشبینیتری دارند و میتوانند پایه درآمدی متفاوتی از کاربران عادی ایجاد کنند.
از این منظر، اسنپباکس شاید یکی از مهمترین داراییهای پنهان گروه اسنپ در بازار خدمات سازمانی باشد.
رشد گردشگری؛ تعداد فروش یا افزایش قیمت؟
اسنپتریپ در سال ۱۴۰۴ از رشد ۷ درصدی حجم فروش تمام سرویسهای خود و ثبت رکوردهایی در فروش هتل داخلی، پرواز خارجی، تور و ویلا خبر داده است. این رکوردها در سالی ثبت شدهاند که فرودگاههای کشور بیش از ۵۰ روز تعطیل بودهاند.
اما در بخش دیگری از گزارش آمده است که میانگین قیمت بلیت پرواز داخلی ۷۹ درصد و میانگین قیمت پرواز خارجی ۴۳ درصد افزایش یافته است.
گزارش بهصراحت مشخص نمیکند منظور از «حجم فروش» تعداد سفارشهاست یا ارزش ریالی فروش. اگر این شاخص ارزش ریالی باشد، مقایسه آن با افزایش شدید قیمتها اهمیت زیادی پیدا میکند.
در اقتصاد تورمی، رشد مبلغ فروش همواره معادل رشد واقعی تعداد سفر یا افزایش مصرف نیست. ممکن است ارزش ریالی فروش افزایش یابد، درحالیکه تعداد بلیتها یا اقامتهای فروختهشده ثابت بماند یا حتی کاهش پیدا کند.
ازاینرو، تفکیک رشد ریالی و رشد تعدادی سرویسهای گردشگری در گزارشهای آینده میتواند ارزیابی دقیقتری از عملکرد اسنپتریپ به دست دهد.
تنوع سوپراپ در برابر بحران؛ مزیت تقاضا و ریسک زیرساخت
گزارش ۱۴۰۴ نمونههای روشنی از تغییر رفتار کاربران در شرایط بحران ارائه میکند. در دوره جنگ، درخواست سفرهای بینشهری افزایش یافت؛ فروش بلیت قطار ۲/۵ برابر شد؛ تقاضا برای برنج، نان، گوشت و خواربار بالا رفت و سفارش کالاهای غیرضروری و خدمات اعتباری کاهش پیدا کرد.
در گردشگری، رزرو ویلا ۳۵ درصد افزایش یافت، رزرو هتل داخلی ۷۰ درصد کاهش پیدا کرد و نرخ لغو هتل شش برابر شد.
این دادهها نشان میدهند تنوع سرویسهای سوپراپ به گروه اسنپ امکان میدهد بخشی از تغییر تقاضا را میان کسبوکارهای مختلف توزیع کند. افت یک خدمت ممکن است با افزایش تقاضا در خدمتی دیگر همراه شود.
بااینحال، همه این کسبوکارها یک وابستگی مشترک دارند: اینترنت. قطع اینترنت در دیماه باعث کاهش ۸۰ درصدی درخواستهای کاربران و افت روزانه ۵۰۰ میلیارد تومانی فروش کسبوکارهای فعال در سوپراپ شد. این رقم بیانگر کاهش فروش کسبوکارهای حاضر در سوپراپ است و نباید آن را با کاهش درآمد مستقیم گروه اسنپ یکسان دانست.
بنابراین، تنوع سوپراپ میتواند اثر شوکهای تقاضا را کاهش دهد، اما در برابر اختلال زیرساخت اینترنت، همه سرویسها همچنان یک نقطه آسیبپذیری مشترک دارند.
سازمانی جوان برای بازاری میانسال
گروه اسنپ ۸,۷۲۸ همکار دارد که ۵۱/۵ درصد آنها زناند. حدود ۴۷/۱ درصد کارکنان به نسل زد تعلق دارند و میانگین سنی مجموعه ۳۰/۸ سال است.
در مقابل، بزرگترین گروه سنی کاربران فعال سوپراپ، افراد ۳۶ تا ۴۵ سالهاند که ۳۶ درصد کاربران را تشکیل میدهند. گروه ۲۶ تا ۳۵ ساله نیز سهمی ۲۵ درصدی دارد.
این ترکیب، دو تصویر متفاوت را کنار هم قرار میدهد: سازمانی جوان که بخش بزرگی از خدمات روزمره یک جامعه کاربری میانسال را طراحی و اداره میکند. این فاصله نسلی میتواند هم منبع نوآوری باشد و هم اهمیت شناخت دقیق رفتار و نیازهای کاربران را افزایش دهد.
اکثریت نسبی زنان در کل کارکنان نیز قابل توجه است، اما برای ارزیابی دقیقتر وضعیت مشارکت زنان، دانستن نسبت آنها در کل سطوح مدیریتی و تصمیمگیری ضروری است. گزارش تعداد مدیران زن را در برخی شرکتها اعلام کرده، اما یک نسبت تجمیعی برای کل گروه ارائه نمیکند.
در موضوع مهاجرت نیز رقم ۸۳ نفر مربوط به سال ۱۴۰۴ است، نه مجموع چهار سال. تعداد مهاجرتهای گزارششده در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ بهترتیب ۱۵۹، ۱۴۸، ۱۰۴ و ۸۳ نفر بوده و روندی نزولی داشته است. مجموع این ارقام در چهار سال به ۴۹۴ نفر میرسد.
کاهش مهاجرت کارکنان قابل توجه است، هرچند برای تحلیل دلایل آن باید اطلاعاتی مانند نرخ کل ترک خدمت، تعداد استخدامها و روش ثبت علت خروج نیز در دسترس باشد.
طلا و روانشناسی؛ دو نشانه از ذهن جامعه
در اسنپشاپ، «طلا؛ شامل شمش و زیورآلات» در صدر کالاهای دارای بیشترین جستوجو قرار گرفته است. در اسنپپی نیز طلا در میان پنج کالای دارای بیشترین جستوجو و یکی از دستههای اصلی خرید چهارقسطه دیده میشود.
این داده را باید با احتیاط تفسیر کرد؛ جستوجوی طلا الزاماً به معنای خرید طلا نیست. بااینحال، قرارگرفتن آن در صدر جستوجوها میتواند نشان دهد که کاربران در دوره تورم و نااطمینانی، کالاهای سرمایهای و حفظکننده ارزش را بیش از گذشته بررسی میکنند.
نشانه دوم در اسنپدکتر دیده میشود. پرتکرارترین موضوع مشاوره با روانشناس، «استرس، اضطراب و فشار روانی» بوده و یک روانشناس در طول سال ۲,۹۲۷ ساعت مشاوره تلفنی ارائه کرده است.
این اعداد نشان میدهند پلتفرمهای بزرگ دیجیتال، علاوه بر ارائه خدمات، به نوعی حسگر رفتار اقتصادی و اجتماعی جامعه تبدیل شدهاند. دادههای جستوجو، سفارش، سفر و مشاوره میتوانند تغییر اولویتهای مردم را سریعتر از بسیاری از آمارهای رسمی نشان دهند.
مسئولیت اجتماعی؛ تفاوت میان پرداخت و صرفنظر از درآمد
گروه اسنپ مجموع ارزش اختصاصیافته به مسئولیت اجتماعی را بیش از ۱۶۴ میلیارد تومان اعلام کرده است. از این مبلغ، حدود ۱۵۰/۷ میلیارد تومان به معافیت رانندگان از پرداخت کمیسیون اختصاص دارد. این معافیتها ۲۲,۹۲۱ راننده و نزدیک به ۱۷ میلیون سفر را پوشش دادهاند.
این حمایت برای رانندگان ارزش اقتصادی واقعی ایجاد میکند، اما از نظر حسابداری با پرداخت نقدی یکسان نیست. بخش عمده رقم اعلامشده، درآمدی است که اسنپ از دریافت آن صرفنظر کرده است.
به همین دلیل، عبارت «مجموع ارزش اختصاصیافته» که خود اسنپ در گزارش به کار برده، از تعبیر «هزینه نقدی» دقیقتر است. تفکیک پرداختهای نقدی، تخفیفها، معافیت از کمیسیون و کمکهای غیرنقدی میتواند مقایسه فعالیتهای مسئولیت اجتماعی را در سالهای آینده سادهتر کند.
اسنپ از تاکسی اینترنتی عبور کرده است
گزارش ۱۴۰۴ نشان میدهد گروه اسنپ را دیگر نمیتوان تنها با تعداد سفرهای درونشهری سنجید. این گروه اکنون در حملونقل، ارسال، سفارش غذا، خردهفروشی، گردشگری، سلامت، بیمه، پرداخت و اعتبار مصرفی حضور دارد.
مهمترین تغییر شاید آن باشد که موتورهای جدید رشد اسنپ در حال شکلگیری خارج از کسبوکار تاکسی اینترنتیاند. اسنپپی در حال ساخت شبکهای از اعتبار و پذیرندگی است، اسنپباکس به زیرساخت لجستیکی کسبوکارها نزدیک شده، اسنپپرو یک مدل درآمد اشتراکی ایجاد کرده و دادههای سوپراپ تصویری از رفتار روزمره میلیونها کاربر ارائه میکنند.
گزارش سالانه اسنپ در نمایش مقیاس عملیاتی این گروه موفق است و دادههایی کمسابقه درباره اقتصاد دیجیتال ایران در اختیار فعالان بازار قرار میدهد. گام بعدی میتواند تکمیل این تصویر با شاخصهای مالی و اقتصادی باشد: درآمد هر بخش، حاشیه سود، میزان تخفیف، هزینه جذب و نگهداشت کاربر، کیفیت مطالبات اعتباری و جریان نقد.
پرسش اصلی درباره آینده اسنپ دیگر فقط این نیست که چند سفر و سفارش ثبت میکند؛ پرسش این است که چگونه این مقیاس بزرگ را به رشد پایدار، خدمات مالی قابل اتکا و زیرساختی مقاوم برای اقتصاد دیجیتال ایران تبدیل خواهد کرد.
