اقتصاد دیجیتال بدون زیرساخت سختافزاری پایدار نمیتواند توسعه پیدا کند. شاهین جوانمردی، قائممقام مدیرعامل فناپتک، معتقد است بخشی از چالشهای امروز اقتصاد دیجیتال ایران نه در نرمافزار، بلکه در زنجیره ناقص صنعت الکترونیک و وابستگی به تجهیزات و فناوریهای کلیدی ریشه دارد.
او در گفتوگو با رضا قربانی، بنیانگذار راه پرداخت، توضیح میدهد که زنجیره ارزش صنعت الکترونیک از طراحی و تأمین قطعات آغاز میشود و تولید، بازاریابی، فروش و خدمات پس از فروش را دربر میگیرد. اما مسئله اصلی در نهایت این است که محصول تولیدشده بتواند به مقیاسی برسد که از نظر اقتصادی نیز توجیه داشته باشد.
جوانمردی میگوید بازار داخلی ایران بهتنهایی برای بسیاری از محصولات الکترونیکی کوچک است و اگر این صنعت بخواهد به مقیاس اقتصادی برسد، ناگزیر باید به بازارهای صادراتی فکر کند؛ مسیری که در شرایط فعلی کشور دشوار و پیچیده شده است.
او در پاسخ به این پرسش که کدام بخش از تجهیزات صنعت مالی بیشترین وابستگی خطرناک را دارد، مستقیماً به سرورهای بانکی اشاره میکند. از نگاه او، تجربه اختلالات و آسیبهای اخیر نشان داده است که بانکها باید نگاه راهبردیتری به زیرساخت و امنیت داشته باشند.
جوانمردی البته تأکید میکند که خودکفایی کامل در تمام لایههای سختافزار نه ممکن است و نه لزوماً مطلوب؛ اما به باور او، بخشی از فناوریهای حیاتی و حساس باید در اختیار داخل باشد تا وابستگی در نقاط راهبردی کاهش پیدا کند.
این نگاه در استراتژی تولید فناپتک نیز دیده میشود. او میگوید این شرکت در حوزه کارتخوان بانکی به حدود ۶۱ درصد عمق داخلیسازی رسیده است و این میزان را بالاترین عمق ساخت داخل در این حوزه میداند.
مدل فناپتک برای ورود به بازارهای جدید نیز مرحلهای است: ابتدا ورود به بازار و گرفتن سهم، سپس افزایش تدریجی عمق داخلیسازی.
با این حال، جوانمردی میگوید داخلیسازی فقط به مونتاژ یا تولید قطعات محدود نیست. یکی از لایههایی که باید جدیتر گرفته شود، ارتباطات، امنیت داده و نرمافزارهای سطح پایین مانند Firmware است.
او هشدار میدهد که دادهها در برخی موارد بهراحتی از مرزهای کشور عبور میکنند و ضعف در لایههای زیرساختی میتواند ریسک امنیتی ایجاد کند. به گفته او، فناپتک در طراحی نسل جدید محصولات خود تلاش میکند توجه بیشتری به این بخشها داشته باشد.
بخش دیگری از گفتوگو به آینده کارتخوان اختصاص دارد. جوانمردی تصور نمیکند کارتخوان بهطور کامل از شبکه پرداخت حذف شود. از نگاه او، کارتخوانها باقی میمانند، اما هوشمندتر و اکوسیستمیتر میشوند.
با این حال، او درباره سرعت حرکت بازار ایران به سمت فناوریهایی مانند سافتپوز محتاط است. وضعیت واردات موبایل، محدودیتهای ارزی و شرایط اقتصادی باعث شده پیشبینی مسیر پنجساله ابزار پذیرش دشوار باشد.
همین عدم قطعیت یکی از دلایلی است که فناپتک از چند سال قبل به فکر توسعه موتورهای رشد خارج از بازار سنتی کارتخوان افتاده است.
جوانمردی میگوید شرکت در حوزه ارتباطات و محصولات مودم فعالیت خود را آغاز کرده و در صنعت خودرو نیز به سمت محصولات الکترونیکی رفته است. یکی از نقاط شروع، مولتیمدیای خودرو بوده تا بستری برای ارائه سرویسهای ارزش افزوده به مالکان خودرو فراهم شود.
حوزه دیگر، انرژی است. فناپتک در این بخش روی تولید باتریهای سیلداسید و پکینگ باتریهای لیتیومی فعالیت میکند.
در بخش پایانی مصاحبه، جوانمردی سه پیششرط را برای آنکه ایران در سالهای آینده همچنان بازیگر اقتصاد دیجیتال باشد مطرح میکند: تسلط بر فناوریهای حیاتی، تقویت طراحی محصول و توسعه بازار صادراتی.
او همچنین بر یک حلقه مفقوده قدیمی تأکید دارد: همکاری واقعی دانشگاه و صنعت.
به گفته جوانمردی، درباره ارتباط دانشگاه و صنعت زیاد صحبت شده، اما برای ساخت یک صنعت الکترونیک رقابتپذیر باید زیستبومی واقعی میان دانشگاه، شرکتهای صنعتی، طراحان و تولیدکنندگان شکل بگیرد. در غیر این صورت، همان مسیر ناقصی که در سالهای گذشته طی شده، ادامه خواهد یافت.
