«راه پرداخت» از شما دعوت می‌کند مستند «پالانتیر؛ سود، قراردادهای دولتی و قدرت» را تماشا کنید

فایننشال تایمز در مستند «پالانتیر؛ سود، قراردادهای دولتی و قدرت» سراغ یکی از جنجالی‌ترین و در عین حال موفق‌ترین شرکت‌های فناوری جهان رفته است؛ شرکتی که نرم‌افزارهایش در ارتش، سازمان‌های اطلاعاتی، نهادهای دولتی، نظام سلامت و برخی از بزرگ‌ترین شرکت‌های جهان به کار گرفته می‌شوند، اما فعالیت‌هایش پرسش‌های مهمی درباره نظارت دولتی، حریم خصوصی، امنیت داده‌ها و نفوذ شرکت‌های فناوری در ساختار قدرت ایجاد کرده است.

این مستند که ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ در مجموعه فیلم‌های تحلیلی فایننشال تایمز منتشر شده، مسیر شکل‌گیری و رشد پالانتیر را از سال‌های پس از حملات ۱۱ سپتامبر تا تبدیل‌شدن آن به یکی از مهم‌ترین پیمانکاران فناوری دولت آمریکا بررسی می‌کند. فیلم را دنیل گاراهان تهیه، کارگردانی و تدوین کرده و راسل برکت و هنری استرسون طراحی گرافیک آن را بر عهده داشته‌اند.

شرکتی که داده را به قدرت تبدیل می‌کند

پالانتیر در سال ۲۰۰۳ با مشارکت پیتر تیل و الکس کارپ شکل گرفت. ایده اولیه شرکت، ایجاد نرم‌افزاری بود که بتواند داده‌های پراکنده را از منابع مختلف جمع‌آوری کند، ارتباط میان آنها را تشخیص دهد و تصویری قابل‌فهم از رویدادها در اختیار تحلیلگران قرار دهد.

محصولات اصلی پالانتیر، از جمله Gotham، Foundry، Apollo و پلتفرم هوش مصنوعی AIP، روی پایگاه‌های داده موجود قرار می‌گیرند و به سازمان‌ها کمک می‌کنند اطلاعات خود را یکپارچه و تحلیل کنند. این فناوری می‌تواند برای مدیریت بیمارستان‌ها، برنامه‌ریزی تولید، تحلیل زنجیره تأمین و کشف تقلب استفاده شود؛ اما همین ابزارها در حوزه‌های نظامی، اطلاعاتی، مهاجرتی و هدف‌گیری در میدان نبرد نیز کاربرد دارند.

فایننشال تایمز در این مستند نشان می‌دهد که دوگانگی اصلی درباره پالانتیر از همین‌جا شکل می‌گیرد: حامیان شرکت، فناوری آن را ابزاری حیاتی برای تصمیم‌گیری سریع‌تر و دقیق‌تر می‌دانند؛ منتقدان نیز می‌گویند چنین ظرفیتی می‌تواند نظارت گسترده دولتی و نقض حقوق شهروندی را تسهیل کند.

از پنتاگون تا شرکت‌های بزرگ جهان

وزارت دفاع آمریکا همچنان یکی از بزرگ‌ترین مشتریان پالانتیر است. این شرکت با نهادهایی مانند وزارت امنیت داخلی آمریکا، سازمان‌های اطلاعاتی و اداره مهاجرت و گمرک این کشور همکاری کرده و نرم‌افزارهایش در پروژه‌های نظامی از جمله Project Maven به کار گرفته شده‌اند.

فعالیت پالانتیر البته به آمریکا محدود نیست. این شرکت با دولت‌ها و سازمان‌هایی در بیش از ۱۰۰ کشور همکاری داشته و در بریتانیا، اوکراین، اسرائیل، ژاپن و تایوان نیز حضور پیدا کرده است. در بخش خصوصی نیز نام‌هایی مانند ایرباس، BP، مرک، سیتی‌گروپ، جی‌پی‌مورگان چیس، آرامکوی سعودی و اکسل اشپرینگر در میان مشتریان آن دیده می‌شوند.

این مستند همچنین به جایگاه پالانتیر در موج سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی می‌پردازد. پالانتیر خود سازنده مدل‌های زبانی بزرگ نیست، اما نرم‌افزارهایش داده‌های سازمانی را برای استفاده در سامانه‌های هوش مصنوعی آماده و قابل‌فهم می‌کنند. همین موقعیت باعث شده است سرمایه‌گذاران، شرکت را یکی از برندگان احتمالی رشد هزینه‌های جهانی هوش مصنوعی بدانند.

درِ گردان میان شرکت و دولت

یکی از محورهای اصلی فیلم، رفت‌وآمد مدیران، مقام‌ها و مشاوران میان پالانتیر و مراکز قدرت در واشنگتن و وست‌مینستر است؛ پدیده‌ای که در ادبیات سیاسی و اقتصادی با عنوان «درِ گردان» شناخته می‌شود.

فایننشال تایمز مجموعه‌ای از مدیران دولتی سابق، سیاست‌مداران، مقام‌های امنیتی و مشاوران بانفوذ را معرفی می‌کند که به پالانتیر پیوسته‌اند یا به این شرکت برای دسترسی به قراردادهای دولتی کمک کرده‌اند. منتقدان معتقدند این شبکه، پالانتیر را در موقعیتی قرار داده که پیش از دیگر رقبا به تصمیم‌گیران، اطلاعات مناقصه‌ها و فرصت‌های قراردادی دسترسی پیدا کند.

در مقابل، مدافعان شرکت می‌گویند پیچیدگی فنی محصولات پالانتیر و تجربه چندده‌ساله آن باعث شده است در برخی پروژه‌ها رقیب قابل‌اتکایی برای این شرکت وجود نداشته باشد.

قرارداد جنجالی با نظام سلامت بریتانیا

بخش مهمی از مستند به همکاری پالانتیر با نظام سلامت ملی بریتانیا، NHS، اختصاص دارد. ورود این شرکت به NHS از دوران همه‌گیری کرونا آغاز شد؛ زمانی که پالانتیر با قراردادی نمادین به ارزش یک پوند، به سازمان‌دهی داده‌های مربوط به تجهیزات محافظتی، واکسیناسیون و ظرفیت بیمارستان‌ها کمک کرد.

این همکاری در ادامه به قراردادهای بزرگ‌تری منتهی شد و پالانتیر در نهایت قرارداد ۳۳۰ میلیون پوندی توسعه «پلتفرم داده فدرال» را به دست آورد. این سامانه اطلاعات مربوط به نیروی انسانی، تخت‌های بیمارستانی، فهرست‌های انتظار و عملکرد مراکز درمانی را در سراسر بریتانیا یکپارچه می‌کند.

منتقدان درباره نحوه برگزاری مناقصه، دسترسی کارکنان پالانتیر به داده‌های بیماران، وابستگی بلندمدت NHS به یک تأمین‌کننده آمریکایی و احتمال «قفل‌شدن به فروشنده» هشدار داده‌اند. در مقابل، مدیران پیشین این پروژه می‌گویند فناوری پالانتیر در عمل کارآمد بوده و حذف ناگهانی آن می‌تواند نظام سلامت بریتانیا را دوباره به استفاده از صفحات گسترده، کاغذ، تماس تلفنی و فرایندهای دستی بازگرداند.

فناوری خنثی است یا شرکت‌ها مسئول‌اند؟

مستند فایننشال تایمز در پایان پاسخ ساده‌ای درباره پالانتیر ارائه نمی‌کند. ابزارهای این شرکت می‌توانند در پژوهش‌های پزشکی، بهبود عملکرد بیمارستان‌ها، مدیریت زنجیره تأمین و تحلیل داده‌های سازمانی به کار گرفته شوند؛ اما همان ابزارها می‌توانند برای ردیابی مهاجران، عملیات نظامی و گسترش ظرفیت نظارتی دولت‌ها نیز استفاده شوند.

پرسش اصلی فیلم این نیست که فناوری پالانتیر ذاتاً خوب است یا بد؛ بلکه این است که مشتریان این شرکت چه کسانی هستند، با داده‌ها چه می‌کنند و چه سازوکاری برای نظارت بر قدرتی وجود دارد که از تجمیع این حجم از اطلاعات به دست می‌آید.

«پالانتیر؛ سود، قراردادهای دولتی و قدرت» روایتی از رشد یک شرکت نرم‌افزاری نیست؛ مستندی درباره رابطه روزافزون فناوری، دولت، سرمایه و قدرت است. شرکتی که زمانی به‌عنوان پیمانکار تخصصی سازمان‌های اطلاعاتی شناخته می‌شد، اکنون در قلب بحث‌های جهانی درباره هوش مصنوعی، حاکمیت داده، خریدهای دولتی و حدود نفوذ شرکت‌های خصوصی قرار گرفته است.