دهمین نشست از سری جدید برنامههای تخصصی «کافه تیف» با موضوع «آینده پرداخت اعتباری در اکوسیستم مالی ایران» با حضور داوود محمدبیگی، معاون فناوری اطلاعات بانک خاورمیانه؛ محمدمهدی اسمعیلی، مدیرعامل سیموتک؛ امید ترابی، مدیرعامل دیجیپی؛ و محمدمهدی مومنی، مدیرعامل ازکیوام با حمایت هلدینگ فناوری اطلاعات بانک شهر برگزار شد. راهبری این نشست نیز بر عهده پویا صمدی، معاون توسعه کسبوکار شرکت فاش بود.
تفاوت لندتک و نظام بانکی
امید ترابی، مدیرعامل دیجیپی، با تفکیک میان خلق پول بانکی و اعتبار تجاری تأکید کرد که پلتفرمهای BNPL توان خلق پول ندارند و تنها در صورت وجود منابع واقعی میتوانند اعتبار را در اختیار مشتری قرار دهند. به گفته او، این ابزار میتواند حتی بخشی از تقاضای هیجانی ناشی از تورم انتظاری را کنترل کند و قدرت خرید را در زمان نیاز در اختیار مصرفکننده قرار دهد.
مدیرعامل دیجیپی برای توضیح این موضوع مثالی مطرح کرد: «اگر من به یک مشتری بگویم نزد دیجیپی ۱۰ هزار میلیارد تومان اعتبار دارد، هنوز پولی خلق نشده است. زمانی که او بخواهد بخشی از این اعتبار را مصرف کند، من باید منابع واقعی داشته باشم و مبلغ خرید را به پذیرنده پرداخت کنم.»
ترابی توضیح داد اعلام سقف اعتبار به مشتری بهمعنای ورود پول جدید به اقتصاد نیست. زمانی که اعتبار مصرف میشود، پلتفرم باید از منابع خود یا منابعی که تأمین کرده است، مبلغ خرید را به فروشنده بپردازد و مشتری نیز در یک بازه مشخص بدهی خود را تسویه کند.
به گفته ترابی، اگر اعتباری که مصرف شده است تسویه نشود، پلتفرم بعد از مدتی دیگر توان ادامه فعالیت ندارد. در عمل یک فاصله اعتباری محدود ایجاد میشود، نه خلق پول.
خرید اعتباری؛ راهی برای مهار انتظارات تورمی
ترابی همچنین معتقد است دسترسی به اعتبار در برخی شرایط میتواند بخشی از انتظارات تورمی مصرفکننده را کاهش دهد. برخلاف تصور، دسترسی به اعتبار در لحظه نیاز، استرس خرید را کاهش داده و با تخلیه تقاضای کاذب ناشی از ترسِ گرانی، به کنترل تورم کمک میکند.
او توضیح داد زمانی که فرد نگران افزایش قیمت کالای موردنیاز خود است، برخورداری از قدرت خرید میتواند مانع از تعویق خرید و تشدید نگرانی او درباره آینده قیمتها شود.
ترابی گفت: «وقتی مردم همیشه نگران افزایش قیمت طلا، خودرو یا کالاهای دیگر هستند، اگر در همان لحظه قدرت خرید داشته باشند، بخشی از انتظار تورمی آنها تخلیه میشود. از طرف دیگر، پرداخت اعتباری تقاضا را در زمانی فعال میکند که مشتری واقعاً به کالا نیاز دارد و میتواند به تولید نیز کمک کند.»
صمدی از ترابی پرسید آیا میتوان میان پلتفرمهای اعتباری فهرستی مشترک از مشتریان بدحساب ایجاد کرد تا فردی که در یک پلتفرم نکول کرده است، بلافاصله از پلتفرم دیگری اعتبار دریافت نکند.
ترابی در پاسخ به این پرسش که آیا میتوان میان پلتفرمهای اعتباری فهرستی مشترک از مشتریان بدحساب ایجاد کرد تا فردی که در یک پلتفرم نکول کرده است، بلافاصله از پلتفرم دیگری اعتبار دریافت نکند، گفت: «وجود یک زیرساخت متمرکز اعتبارسنجی را ضروری دانست، اما توضیح داد که انتظار اشتراکگذاری داوطلبانه دادهها میان شرکتهای رقیب، با منطق کسبوکار سازگار نیست.»
او گفت: «پلتفرم برای شناسایی مشتری پرریسک هزینه کرده است و طبیعی است که نخواهد این سیگنال را رایگان در اختیار رقیب قرار دهد. اگر یک نظام متمرکز وجود داشته باشد و همه بازیگران براساس یک قاعده واحد ملزم به ارائه و دریافت اطلاعات باشند، موضوع متفاوت خواهد بود.»
پلتفرمها توزیعکننده نقدینگی هستند، نه منشأ رشد آن
به گفته ترابی، زیرساخت فعلی اعتبارسنجی کشور عمدتاً برای نیازهای نظام بانکی طراحی شده و همه رفتارهای اعتباری کاربران در پلتفرمها را پوشش نمیدهد. او معتقد است ارتباط میان پلتفرمهای BNPL و سامانههای رسمی اعتبارسنجی باید توسعه پیدا کند و قواعد دسترسی، تبادل و حفاظت از داده نیز مشخص شود.
ترابی مدل کلاسیک این کسبوکار بر دریافت کارمزد از پذیرنده استوار است، اما اقتصاد ایران در شرایط عادی قرار ندارد. پلتفرم با بزرگشدن باید گروههای مختلف کالا و خدمات موردنیاز مشتری را پوشش دهد و نمیتواند فقط در دستههایی فعالیت کند که حاشیه سود بالایی دارند.
ترابی توضیح داد دیجیپی به همین دلیل از نوعی قیمتگذاری مبتنی بر ریسک استفاده میکند: «بسته به ریسک اعتباری مشتری، ممکن است بخشی از کارمزد از کاربر دریافت شود. این نرخ میتواند از صفر تا حدود هشت درصد تغییر کند و برای مشتری معتبر کاهش پیدا کند یا به صفر برسد.»
او تأکید کرد که کارمزد پذیرنده، کارمزد احتمالی مشتری، هزینه تأمین مالی و ریسک نکول باید بهصورت همزمان در نظر گرفته شوند تا مدل اقتصادی پلتفرم پایدار بماند.
مدیرعامل دیجیپی افزود حتی در بازارهای توسعهیافته نیز با بزرگشدن پلتفرمها و حرکت آنها به سمت مدلهای اوپنلوپ، بخشی از هزینه به مشتری منتقل شده است. با این حال، مجموع هزینه خرید اعتباری باید همچنان با قیمت بازار رقابتپذیر باشد.
ترابی نیز معتقد است بانکها بهتنهایی نمیتوانند تمام پیچیدگیهای مدل BNPL را بازتولید کنند. به گفته او، نکول در پلتفرمهای اعتباری فقط با چک، سفته، قرارداد و ضمانتهای سنتی کنترل نمیشود و عواملی مانند چسبندگی مشتری به بازارگاه، نیاز روزانه او به خدمات، پرداخت یککلیکی و اقتصاد رفتاری بر بازپرداخت اثر میگذارند.
او در نهایت، توضیح داد مشتری ممکن است برای استفاده از تاکسی اینترنتی، سفارش غذا یا خرید روزمره به یک پلتفرم نیاز داشته باشد و همین رابطه مستمر، رفتار بازپرداخت او را با رفتار یک دریافتکننده وام سنتی متفاوت کند. این پیچیدگیها، از نگاه ترابی، از زاویه صرفاً بانکی بهطور کامل قابلمشاهده نیستند.
لازم به ذکر است که این نشست با حمایت هلدینگ فناوری اطلاعات بانک شهر برگزار شد.
