اسکناس ۲۰۰ گیلدری کوراسائو و سنت مارتن عنوان «اسکناس سال ۲۰۲۵» انجمن بینالمللی اسکناس را به دست آورد؛ جایزهای تخصصی که معمولاً از آن با عنوان انتخاب زیباترین اسکناس جهان یاد میشود. این اسکناس با الهام از دنیای زیر آب، حیات دریایی کارائیب و معماری تاریخی این منطقه طراحی شده و در رقابت با ۱۶ اسکناس دیگر، بیشترین رأی اعضای انجمن را کسب کرده است.
انجمن بینالمللی اسکناس (International Bank Note Society) اعلام کرد اعضای رأیدهنده این انجمن برای نخستینبار بانک مرکزی کوراسائو و سنت مارتن را برنده جایزه سالانه «اسکناس سال» انتخاب کردهاند. در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۱۰۰ اسکناس جدید در جهان منتشر شد، اما تنها ۱۷ اسکناس از نظر طراحی بهاندازه کافی متفاوت و نوآورانه تشخیص داده شدند تا به مرحله نامزدی راه پیدا کنند. اسکناس ۲۰۰ گیلدری از همان آغاز رأیگیری، گزینه پیشتاز رقابت بود.
روایتی از «دنیای زیر آب»
اسکناس برنده، بزرگترین مبلغ در مجموعه پنجگانه اسکناسهای «گیلدر کارائیب» است؛ پولی که ۳۱ مارس ۲۰۲۵ بهعنوان پول رسمی مشترک کوراسائو و سنت مارتن وارد گردش شد و جای گیلدر آنتیل هلند را گرفت. این مجموعه شامل اسکناسهای ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ گیلدری است و طراحی تمام آنها از مفهوم «دنیای زیر آب» الهام گرفته است. اطلاعات کامل این مجموعه در وبسایت بانک مرکزی کوراسائو و سنت مارتن منتشر شده است.
روی اسکناس ۲۰۰ گیلدری که رنگ غالب آن بنفش است، اسبهای دریایی پوزهبلند و یک صدف بزرگ دریایی دیده میشوند. پشت اسکناس نیز به پل شناور «ملکه اِما» اختصاص دارد؛ پلی تاریخی که دو بخش شهر ویلمستاد در کوراسائو را به یکدیگر متصل میکند و از شناختهشدهترین نمادهای این جزیره است.
ترکیببندی اسکناس نیز با الگوی رایج پولهای کاغذی تفاوت دارد. روی اسکناس بهصورت افقی و پشت آن با جهت عمودی طراحی شده است. انجمن بینالمللی اسکناس میگوید هشت مورد از ۱۰ برنده پیشین این جایزه طراحی عمودی داشتهاند، اما برنده سال ۲۰۲۵ با ترکیب نمای افقی و عمودی، ساختاری دوگانه دارد.
این اسکناس را شرکت کرین کارنسی (Crane Currency) چاپ کرده است. در ساخت آن از کاغذ پنبهای بادوام استفاده شده و ویژگیهایی مانند واترمارک قطبنما همراه با حروف XCG، نوار متحرک سهبعدی، چاپ برجسته، جوهر تغییررنگدهنده، نخهای امنیتی با جلوه موجهای متحرک، رنگهای رنگینتاب و طرح مکمل دوطرفه در آن به کار رفته است.
علائم برجسته در لبههای کوتاه اسکناس نیز به افراد کمبینا و نابینا کمک میکند مبلغ آن را تشخیص دهند. جزئیات برندگان و ویژگیهای اسکناسهای منتخب در آرشیو جایزه اسکناس سال IBNS در دسترس است.
در رقابت سال ۲۰۲۵، اسکناس پنجدلاری فیجی با تصاویر پرنده «کولاوای» و لاکپشت دریایی در جایگاه دوم قرار گرفت و اسکناس ۱۰۰ کواچایی زامبیا با تصاویر عقاب و زرافه، مقام سوم را به دست آورد.
«اسکناس سال» چگونه انتخاب میشود؟
جایزه اسکناس سال صرفاً یک رقابت زیباییشناختی نیست. براساس مقررات جایزه اسکناس سال IBNS، اسکناس نامزد باید برای نخستینبار در همان سال وارد گردش عمومی شده باشد؛ بنابراین نمونههای آزمایشی، یادبودهایی که در چرخه پرداخت قرار نمیگیرند و اسکناسهای فاقد گردش گسترده، امکان حضور در رقابت را ندارند.
اعضای انجمن هنگام ارزیابی اسکناسها، ارزش هنری، خلاقیت طراحی، استفاده از رنگ، کنتراست، تعادل بصری و شیوه ادغام فناوریهای امنیتی در طراحی را بررسی میکنند.
هر عضو میتواند سه انتخاب خود را بهترتیب اولویت ثبت کند. انتخاب اول سه امتیاز، انتخاب دوم دو امتیاز و انتخاب سوم یک امتیاز میگیرد و اسکناسی که بیشترین امتیاز را به دست آورد، برنده میشود. نتیجه نهایی نیز در آوریل سال بعد اعلام میشود.
به همین دلیل، عنوان «زیباترین اسکناس جهان» تنها بخشی از ماهیت این جایزه را بیان میکند. اسکناس برنده باید در کنار جذابیت بصری، از نظر امنیت، کاربردپذیری، کیفیت چاپ و تناسب طراحی با هویت کشور یا نهاد منتشرکننده نیز جایگاه قابلتوجهی داشته باشد.
انجمن بینالمللی اسکناس چیست؟
انجمن بینالمللی اسکناس در سال ۱۹۶۱ تأسیس شد و یک سازمان آموزشی غیرانتفاعی است که بر مطالعه اسکناسها، پولهای کاغذی و جنبههای تاریخی، علمی و هنری آنها تمرکز دارد.
این انجمن بیش از دو هزار عضو در بیش از ۹۰ کشور دارد و یکی از تشکلهای باسابقه و شناختهشده در حوزه مجموعهداری و پژوهش درباره اسکناس به شمار میرود.
کالین ناربت (Colin Narbeth)، مجموعهدار بریتانیایی، بنیانگذار IBNS بود و شماره عضویت مادامالعمر یک انجمن را در اختیار داشت. والتر لوب (Walter Loeb) نیز از بنیانگذاران انجمن و نخستین رئیس آن بود.
شکلگیری IBNS به دورهای بازمیگردد که مجموعهداری اسکناس هنوز عمدتاً شاخهای کوچک در کنار سکهشناسی محسوب میشد و منابع تخصصی، فهرستهای جهانی و شبکههای ارتباطی امروز در دسترس مجموعهداران نبود.
IBNS علاوه بر انتخاب اسکناس سال، مجله تخصصی خود را چهار بار در سال منتشر میکند، جایزه کتاب سال دارد، بانک اطلاعاتی اسکناسها و تالار مشاهیر مجموعهداری پول کاغذی را اداره میکند و مقالات و منابع آموزشی متعددی درباره تاریخ پول، درجهبندی اسکناس، شناخت ویژگیهای امنیتی و نگهداری مجموعهها در اختیار علاقهمندان قرار میدهد.
این جایزه یک نشان رسمی بیندولتی یا جایزهای متعلق به بانکهای مرکزی نیست، اما بهدلیل سابقه انجمن و مشارکت مجموعهداران و پژوهشگران تخصصی، به یکی از شاخصهای شناختهشده صنعت طراحی اسکناس تبدیل شده است.
برندگان سالهای اخیر چه اسکناسهایی بودند؟
در سال ۲۰۲۴، اسکناس پلیمری پنجدلاری برمودا با تصاویر مارلین آبی، دلفینها، ماهی تن و نمایی از پادشاه چارلز سوم برنده شد. پشت عمودی این اسکناس نیز طبیعت، پروانهها، خلیج هورسشو و پل سامرست را به تصویر میکشد. این دومینبار بود که برمودا جایزه IBNS را دریافت میکرد.
اسکناس دودلاری بانک مرکزی کارائیب شرقی در سال ۲۰۲۳، اسکناس هزارپزویی فیلیپین در سال ۲۰۲۲، اسکناس ۵۰ پزویی مکزیک در سال ۲۰۲۱ و اسکناس ۱۰۰ پزویی همین کشور در سال ۲۰۲۰ برندگان دورههای پیشین بودند.
پیش از آنها نیز اسکناسهایی از آروبا، کانادا، سوئیس، نیوزیلند، ترینیداد و توباگو و قزاقستان این جایزه را کسب کردهاند. آرشیو رسمی برندگان اسکناس سال، برندگان سالانه این رقابت را از سال ۲۰۰۴ ثبت کرده است.
از راهنمای مجموعهداری تا پرونده نامزدهای اسکناس سال
یکی از منابع عمومی وبسایت IBNS، کتابچه آموزشی «مقدمهای بر اسکناسها و مجموعهداری اسکناس» است که اعضای باسابقه انجمن آن را برای افراد تازهوارد به این حوزه تهیه کردهاند.
این راهنما توضیح میدهد اسکناس چیست، چگونه تولید میشود، اجزای مختلف آن چه کاربردی دارند و مجموعهداران هنگام آغاز یک مجموعه باید به چه موضوعاتی توجه کنند. تجهیزات موردنیاز، شیوه نگهداری از اسکناسها، وضعیت فیزیکی و استانداردهای درجهبندی نیز از دیگر موضوعات این کتابچه است. نسخه این راهنما بهصورت رایگان برای مطالعه آنلاین و دانلود در وبسایت انجمن قرار گرفته است.
IBNS همچنین برای رقابت اسکناس سال، راهنماهای جداگانهای منتشر میکند که در آنها نامزدها و ویژگیهای امنیتی قابل مشاهده، از جمله واترمارکها، نخهای امنیتی، جوهرهای رنگینتاب، هولوگرامها و جلوههای فرابنفش بررسی میشوند. راهنماهای رقابت اسکناس سال از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ در وبسایت انجمن برای دانلود قرار دارند.
اسکناس برنده در گالری اسکناس جهان عصر تراکنش
ماهنامه «عصر تراکنش» نیز بهتازگی سومین ویژهنامه اسکناس خود را منتشر کرده است. این ویژهنامه که شماره ۱۰۵ ماهنامه و همزمان با جام جهانی ۲۰۲۶ تهیه شده، با عنوان «۱+۵۰؛ جهان به روایت اسکناس» سراغ پول ایران و ۵۰ کشور دیگر رفته و تاریخ، فرهنگ، قدرت، بحرانها و آرزوهای این کشورها را از روی اسکناسهایشان روایت کرده است. بسیاری از ما پیش از جام جهانی ۲۰۲۶ نام کوراسائو را احتمالا یا با بلو کاراسائو سنایچ شنیده بودیم و لوکیشن کوراسائو در بازی آسفالت.
نسخه آنلاین این پرونده در گالری اسکناس جهان عصر تراکنش در دسترس است.
گیلدر کارائیب و مجموعه اسکناسهای تازه کوراسائو و سنت مارتن نیز پیش از اعلام این جایزه در همین ویژهنامه معرفی شدهاند. مخاطبان میتوانند تصاویر و روایت کامل پنج اسکناس این مجموعه، از جمله اسکناس ۲۰۰ گیلدری برنده جایزه IBNS، را در مطلب «تولد یک پول تازه؛ گیلدر کارائیب، پول جدید کوراسائو و سنت مارتن» ببینند.
اسکناس ۲۰۰ تومانی تازه منتشر شده بانک مرکزی ایران هم در فهرست ۱۷ اسکناس قرار داشت. فهرست نامزدهای این دوره را اینجا ببینید.
