سیموتک در حال آمادهکردن زیرساختی مستقل برای مرحله بعدی نئوبانک تجارت است؛ زیرساختی که قرار است ظرفیت بالاتری برای تراکنشها و سرویسهای جدید داشته باشد و بتواند مستقلتر از ساختارهای فعلی بانک تجارت فعالیت کند.
محمد مهدی اسمعیلی، مدیرعامل سیموتک، در گفتوگو با رضا قربانی، بنیانگذار راه پرداخت، توضیح میدهد که بازطراحی شبکه و توسعه مراکز داده در سال گذشته نه از سر وجود یک مشکل بحرانی، بلکه با نگاه به توسعه آینده نئوبانک تجارت انجام شده است.
به گفته او، حجم سرورهای فعلی تقریباً دو برابر ظرفیت گذشته شده و برنامه توسعه بیشتری نیز وجود دارد. تمرکز اصلی این توسعه، افزایش ظرفیت تراکنش و ایجاد پایداری برای بار آینده باجت یا نسخه بعدی نئوبانک تجارت است.
اسمعیلی میگوید این زیرساخت بهگونهای طراحی میشود که بتواند مستقلتر از بانک تجارت سرویس ارائه کند و در کنار سرویسهای فعلی، ظرفیت اضافهشدن سامانهها و خدمات جدید را نیز داشته باشد.
بخش مهمتر گفتوگو اما به بازار اعتبار و BNPL برمیگردد؛ حوزهای که باجت یکی از بازیگران فعال آن است.
اسمعیلی معتقد است رشد BNPL را نمیتوان فقط به کاهش قدرت خرید مردم نسبت داد. کاهش قدرت خرید یکی از عوامل توسعه این بازار است، اما از نگاه او اگر این عامل به محرک اصلی تبدیل شود، میتواند مدل را وارد منطقه خطر کند.
به باور او، شکل سالمتر استفاده از اعتبار زمانی است که BNPL به ابزاری برای مدیریت جریان درآمد و هزینه و سبک زندگی مالی تبدیل شود؛ نه وسیلهای برای پوشاندن دائمی کمبود نقدینگی.
او درباره سرویسهایی مانند کالانو نیز توضیح میدهد که اعتبار در دستههای مختلف کالا با سقف و دوره بازپرداخت یکسان ارائه نمیشود و شرایط اعتبار متناسب با نوع کالا و نیاز مشتری طراحی شده است. این تفاوت، از نگاه او میتواند کنترل بیشتری روی مصرف اعتبار و جلوگیری از رفتارهایی مانند وامفروشی ایجاد کند.
بحث «رفتار اعتباری» نیز یکی از محورهای مهم این گفتوگوست. اسمعیلی میگوید در ایران هنوز فرهنگ مراقبت از سابقه اعتباری به اندازه کافی جا نیفتاده است. در حالی که اگر افراد بدانند رفتار مالی امروز آنها میتواند در دسترسی آینده به اعتبار و خدمات مالی اثرگذار باشد، انگیزه بیشتری برای حفظ کیفیت سابقه اعتباری خود خواهند داشت.
او معتقد است یکی از اقدامات مهم قانونگذار باید توسعه بانکداری باز واقعی باشد. اسمعیلی تأکید میکند که بانکداری باز صرفاً ارائه API نیست؛ بخش اصلی ماجرا به مالکیت و قابلیت انتقال داده مربوط میشود.
از نگاه او، داده مالی متعلق به مشتری است و بانک باید بتواند با تأیید مشتری، اطلاعات رفتاری او را در اختیار سرویسدهندهای قرار دهد که خود مشتری انتخاب کرده است.
در چنین مدلی، فردی که سابقه مالی مطلوبی دارد میتواند از بانک قبلی خود بخواهد دادههای رفتاریاش را برای یک بانک یا پلتفرم اعتباری جدید ارسال کند و از این سابقه برای دسترسی بهتر به اعتبار استفاده کند.
اما جدیترین هشدار اسمعیلی درباره آینده BNPL مربوط به توان واقعی بازپرداخت مشتری است.
او میگوید پلتفرمهای اعتباری بهتدریج به سمت کاهش ریسک خود حرکت میکنند و اعتبار را بیشتر در اختیار افرادی قرار میدهند که بازپرداخت آنها از طریق اعتبارسنجی، تضمین سازمانی، وثیقه یا سایر ابزارها قابل پیشبینی باشد. این اتفاق از یک سو میتواند کیفیت اعتبارسنجی را افزایش دهد، اما از سوی دیگر ممکن است بخشی از جامعه را از دسترسی به اعتبار محروم کند.
از نگاه اسمعیلی، نقطه تاریک واقعی BNPL جایی است که مشتری بدون داشتن توان بازپرداخت، اعتبار جدید را برای پوشاندن مشکل مالی قبلی دریافت میکند.
او نمونهای مطرح میکند که در آن مشتری اعتبار ۱۰۰ میلیون تومانی را در فروشگاهی با مبلغ کمتری به پول نقد تبدیل کرده و در مقابل، تعهد بازپرداخت بالاتری برای خود ایجاد میکند.
در چنین شرایطی، حتی اگر مشتری بهدلیل نگرانی از خرابشدن رتبه اعتباری خود در نهایت بدهی را پرداخت کند، ممکن است فشار مالی بسیار بیشتری را تحمل کند.
برای همین، اسمعیلی معتقد است رشد حجم اعتبار نباید به قیمتی اتفاق بیفتد که توان بازپرداخت واقعی مشتری نادیده گرفته شود.
این نگاه، مرز میان توسعه بازار اعتبار و ایجاد یک چرخه ناسالم بدهی را مشخص میکند: اعتبار زمانی ابزار رفاه است که متناسب با ظرفیت مالی مشتری طراحی شود؛ در غیر این صورت، میتواند فرد را به «چاله بزرگتر» هدایت کند.
