ما در عصر هوش مصنوعی زندگی می‌کنیم؛ عصری که شاید بیش از هر فرد دیگری، جنسن هوانگ در شکل‌گیری آن نقش داشته است. سامانه‌هایی که با تجهیزات انویدیا می‌سازیم، جامعه و فرهنگ ما را به شیوه‌هایی دگرگون خواهند کرد که امروز حتی نمی‌توانیم تصورشان کنیم. اما فروپاشی جایگاه هوانگ داستانی درباره فناوری نیست؛ روایتی است به قدمت تاریخ، درباره غرور مردانه و مردی که اعتمادبه‌نفس افراطی و بی‌پروایش او را به نابودی کشاند. بعضی چیزها هرگز تغییر نمی‌کنند.
ببینید: جنسن هوانگ ماشین نیست؛ درباره نبوغ، اعتمادبه‌نفس و مرزهای قدرت
وقتی زندگی‌نامه هوانگ را نوشتم، نام آن را «ماشین متفکر» گذاشتم. این نام هم به ریزتراشه‌هایی اشاره داشت که نیروی محرکه هوش مصنوعی‌اند و هم به ذهن مهاجم، خستگی‌ناپذیر و بی‌امان هوانگ که هرگز از حرکت بازنمی‌ایستاد و خاموش نمی‌شد. اکنون، پس از کناره‌گیری حیرت‌آور او که افشای دست‌کم دو رابطه خارج از ازدواج زمینه‌سازش شد ــ یکی با زنی که نهادهای اطلاعاتی آمریکا تشخیص داده‌اند جاسوس چین است و دیگری با یکی از مدیرانی که مستقیماً به او گزارش می‌داد ــ شاید باید دنباله‌ای برای آن کتاب بنویسم و نامش را بگذارم: «ماشینِ آخر به چه فکر می‌کردی؟!»
از رابطه هوانگ با آلیس هوانگ شروع کنیم؛ مدیری که اداره شرکتی مستقر در سنگاپور را بر عهده داشت؛ شرکتی که مالک مراکز داده در جنوب شرق آسیاست. گمان می‌رود این مراکز داده به توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی چین کمک کرده‌اند تا محدودیت‌های آمریکا بر فروش تجهیزات انویدیا را دور بزنند. گزارش تازه‌ای از نشریه «اینفورمیشن» حاکی از آن است که از این مراکز به‌عنوان ایستگاهی واسط برای قاچاق غیرقانونی تجهیزاتی به ارزش حدود ۷ میلیارد دلار به چین استفاده شده است. از آنجا که نهادهای اطلاعاتی آمریکا شواهدی از رابطه عاشقانه هوانگ با آلیس هوانگ به دست آورده‌اند، دشوار است باور کنیم که او از آنچه در جریان بوده، بی‌اطلاع مانده باشد.
حالا رابطه گزارش‌شده هوانگ با کیمبرلی پاول را در نظر بگیرید؛ مدیری در بخش سلامت شرکت انویدیا که مستقیماً زیردست او بود. یکی از کارکنان سابق انویدیا به من گفت این رابطه در شرکت بر همه آشکار بود؛ همان شرکتی که هر دو فرزند هوانگ نیز در آن سمت‌های مدیریتی دارند. این رفتاری به‌شدت متکبرانه و توهین‌آمیز است. از آن کارمند سابق پرسیدم چرا هوانگ باید چنین رفتاری را درست پیش چشم فرزندانش داشته باشد. پاسخ داد که این کار به او نوعی نشئگی می‌داد؛ نشئگی یک خودشیفته.
از اوایل امسال شایعاتی درباره بی‌وفایی‌های هوانگ به گوشم می‌رسید، اما نتوانسته بودم آنها را تأیید کنم. درون انویدیا فرهنگی از «اومرتا» یا قانون سکوت حاکم بود که شکستن آن بسیار دشوار به نظر می‌رسید و همین فرهنگ به هوانگ امکان می‌داد بدترین وجه شخصیتش را آشکار کند. گاهی این فرمان‌برداری را در خنده‌های چاپلوسانه زیردستانش هنگام حضور او احساس می‌کردم و در حرف‌های زیرلبی‌شان وقتی اتاق را ترک می‌کرد. در نهایت، این نهادهای اطلاعاتی دولت بودند که توانستند، همراه با خبرنگاران همین روزنامه، دیوار سکوت انویدیا را بشکنند. اما اکنون که آن حصار فرو ریخته است، تعجب نخواهم کرد اگر زنان بیشتری پا پیش بگذارند و حرف بزنند. هیچ‌کس تعجب نخواهد کرد.
هوانگ تلاش زیادی می‌کرد تا تکبرش را پنهان کند. وقتی نخستین بار در سال ۲۰۲۳ با او ملاقات کردم، خودش و اطرافیانش می‌کوشیدند این تصویر را جا بیندازند که مردی فروتن است. در گفت‌وگوهایمان، هوانگ دائماً توجه را از موفقیت‌های خودش منحرف می‌کرد و همیشه آماده بود اعتبار دستاوردها را به کارکنان و اعضای تیم مدیریت ارشدش نسبت دهد. از خوش‌وبش گرم با کارکنان خدماتی هم لذت می‌برد. خودش زمانی ظرف‌شور رستوران بود؛ نکته‌ای که هرگز اجازه نمی‌داد فراموشش کنید. عاشق سرزدن به رستوران‌های کوچک و گمنام و دادن انعام‌های سخاوتمندانه بود. یک بار برای صبحانه در رستوران «دنیز» با او ملاقات کردم و او هزار دلار انعام، در قالب اسکناس‌های صد دلاری، به پیشخدمت ما داد. حتی این کار را به نمایش نگذاشت. مجبور شدم بعداً پیشخدمت را پیدا کنم و از خودش بپرسم.
با گذشت زمان، اما به این گمان رسیدم که همه اینها نمایشی است؛ نمایشی که نه برای تأثیرگذاشتن بر ناظران، بلکه برای ارضای تصویر ذهنی خودش اجرا می‌شد. واقعیت این بود که هوانگ مردی بسیار متکبر بود. تحمل چندانی برای مخالفت نداشت و تقریباً از گفت‌وگوی آزاد و صریح ناتوان بود. وقتی با او مخالفت می‌کردید، حتی بر سر پیش‌پاافتاده‌ترین موضوعات، انگار فتیله‌ای را روشن کرده باشید. اگر بر موضع خود پافشاری می‌کردید، خیلی زود منفجر می‌شد و بر سرتان فریاد می‌کشید که چقدر احمق هستید. سرزنش‌ها و پرخاشگری‌های هوانگ ممکن بود یک ساعت یا بیشتر ادامه پیدا کند؛ اعضای تیم مدیریت ارشدش واقعاً از او می‌ترسیدند. وقتی به روایت‌های آنها گوش می‌دادم، یاد استاد موسیقی آزارگر فیلم «ویپلش» (Whiplash) می‌افتادم.
هوانگ برای اینکه خود را مردی خانواده‌دوست نشان دهد، حتی تلاش بیشتری می‌کرد. در اینجا تشخیص نمایشی‌بودن رفتار دشوارتر بود و احتمالاً خودفریبی زیادی هم در کار بود. او دائماً درباره همسرش، لوری، و فرزندانش، مدیسون و اسپنسر، صحبت می‌کرد. برخلاف نمایش سست و کم‌مایه‌اش از مردمی‌بودن، محبتش به خانواده واقعی به نظر می‌رسید. اغلب همراه آنها به نقاط مختلف جهان سفر می‌کرد. فرزندانش را تشویق کرده بود که حرفه‌های خود را در حوزه‌های نامرتبط رها کنند و به شرکت تولید ریزتراشه او بپیوندند. چند هفته پیش، در مراسم عروسی‌ای در هاوایی، دخترش مدیسون را به عقد نیکو کاپرز، یکی دیگر از مدیران انویدیا، درآورد و در مراسم، او را به داماد سپرد.
هوانگ نخستین بار وقتی ۱۷ سال داشت با لوری آشنا شد. آن دو در یکی از درس‌های مهندسی برق هم‌گروه آزمایشگاهی بودند و هوانگ آن‌قدر خجالتی بود که شش ماه طول کشید تا جرئت کند از لوری بخواهد با او قرار بگذارد. لوری نخستین دوست‌دخترش بود و آن دو در اوایل دهه سوم زندگی‌شان ازدواج کردند. لوری از بازار کار کنار رفت تا فرزندانشان را بزرگ کند و هوانگ بتواند رؤیای تأسیس شرکت خودش را دنبال کند. او بارها درباره فداکاری‌هایی که لوری برایش کرده بود صحبت کرده است. خیانت او به لوری، خیانتی تمام‌عیار است.
هنگام تحقیق و گزارش‌نویسی برای زندگی‌نامه هوانگ، با برخی از قدیمی‌ترین دوستان جنسن و لوری گفت‌وگو کردم؛ کسانی که این زوج را از دوران بیست‌سالگی‌شان می‌شناختند، مدت‌ها پیش از آنکه ثروت و شهرتی در کار باشد. گاهی اشاره‌های ظریفی می‌کردم: آیا ممکن بود پای بی‌وفایی در میان بوده باشد؟ آیا شایعه‌ای درباره اختلافات زناشویی وجود داشت؟ آیا شاید میان آنها «توافق‌های خاصی» برقرار بود؟ پاسخی که می‌گرفتم این بود که ازدواج هوانگ‌ها خوشبختانه و حتی آرمانی است؛ رابطه‌ای که دیگران باید از آن الگو بگیرند.
اگر کار به طلاق بکشد، لوری هوانگ ممکن است به یکی از ثروتمندترین زنان آمریکا تبدیل شود. ممکن است این زوج پیش از ازدواج قراردادی درباره تقسیم اموال امضا کرده باشند یا توافق دیگری میانشان وجود داشته باشد، اما من بعید می‌دانم. وقتی در میانه دهه ۱۹۸۰ ازدواج کردند، هیچ‌کدام دارایی قابل‌توجهی نداشتند. صدها میلیون سهم انویدیا که مشترکاً مالک آن هستند، در ساختارهای امانی خانوادگی نگهداری می‌شود. آنها به‌تازگی ۷۵ میلیون دلار برای ساخت یکی از ساختمان‌های شاخص پردیس جدید دانشگاه وندربیلت در سان‌فرانسیسکو اهدا کرده‌اند. ساختمان دیگری که در تأمین مالی آن مشارکت داشته‌اند، در دانشگاه ایالتی اورگن، همان جایی که با هم آشنا شدند، در آستانه تکمیل است.
میزان دورویی در این ماجرا تقریباً غیرقابل‌تحمل است. در سال‌های نخست، یعنی دهه ۱۹۹۰، انویدیا عملاً باشگاهی مردانه بود. کارکنان در دفتر بازی ویدیویی می‌کردند و آبجو می‌نوشیدند و تقریباً هیچ زنی در شرکت کار نمی‌کرد. برای مدتی، نماد این شرکت شخصیتی به نام «داون» (Dawn) بود؛ یک پری ساخته‌شده با گرافیک رایانه‌ای که لباس کمی بر تن داشت و سینه‌هایش بزرگ بود. حوالی سال ۲۰۲۰، تقریباً هم‌زمان با زمانی که هوانگ شروع به صحبت درباره توانمندسازی زنان در شرکت کرد، داون چنان کنار گذاشته شد که گویی هرگز وجود نداشته است. در سال ۲۰۲۳، هنگامی که در محوطه انویدیا حضور داشتم، دیدم هوانگ با شور و حرارت خواستار برابری جنسیتی در این شرکت شد؛ شرکتی که مردان همچنان ۸۰ درصد کارکنانش را تشکیل می‌دهند. شاید او انگیزه پنهان دیگری هم داشت.
وقتی هوانگ در سال ۲۰۲۵ به یکی از متحدان نزدیک رئیس‌جمهور ترامپ تبدیل شد، شگفت‌زده شدم؛ راستش را بخواهید، حیرت کردم. او پیش‌تر هرگز علاقه چندانی به سیاست نشان نداده بود و ارتباطات محدودی در واشینگتن داشت. حتی در مراسم تحلیف ترامپ هم شرکت نکرد. اما خیلی زود، با نمایشی استادانه از مهندسی روابط اجتماعی، توانست اعتماد رئیس‌جمهور را جلب کند؛ عمدتاً از طریق چاپلوسی و تعریف و تمجید از او. تا زمان نشست فناوری رئیس‌جمهور در کاخ سفید در سپتامبر امسال، هوانگ به جایی رسیده بود که درست در سمت راست ترامپ نشسته بود.
ترامپ و هوانگ اشتراکات نسبتاً زیادی دارند: لاف‌زنی و هیاهو، خودشیفتگی و، گمان می‌کنم، زن‌بارگی. اما این سیاست بود که سقوط هوانگ را رقم زد. او رئیس‌جمهور را متقاعد کرد محدودیت‌های صادرات تراشه‌های انویدیا به چین را بردارد و همین موضوع او را در تقابل با اعضای تندروتر تیم رئیس‌جمهور قرار داد؛ به‌ویژه مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، که انتقادهای تندش از چین زمانی باعث شده بود ورودش به آن کشور ممنوع شود. این روبیو بود که بر تهیه یادداشتی نظارت داشت که به افشای ماجرای هوانگ انجامید.
اکنون انویدیا باید جانشینی برای هوانگ پیدا کند. این کار دشوار خواهد بود، زیرا او هرگز کسی را برای جانشینی خود پرورش نداده و عملاً نفر دومی در ساختار مدیریت شرکت وجود ندارد. کولت کرس به‌عنوان مدیرعامل موقت فعالیت خواهد کرد، اما پیشینه او در دنیای مالی است، نه مهندسی برق؛ بنابراین فکر نمی‌کنم بتواند راه‌حلی بلندمدت برای این مسئله باشد.
هر کسی که جای هوانگ را می‌گیرد باید دانشمند علوم رایانه‌ای در تراز جهانی باشد؛ کسی که بتواند با مشتریان قدرتمند قرارداد ببندد و درعین‌حال، وقتی تحویل تراشه‌ها به تأخیر می‌افتد، گوشی تلفن را بردارد، به تایوان زنگ بزند و شروع به فریادکشیدن کند. انویدیا بدون جنسن هوانگ، مانند تیم بولز بدون مایکل جردن است. او انویدیا را از هیچ ساخت، اما با تکبر و خودشیفتگی مخربش، خلأیی بر جای گذاشته است که پرکردن آن شاید ناممکن باشد.
استیون ویت نویسنده کتاب «ماشین متفکر» (The Thinking Machine)، زندگی‌نامه جنسن هوانگ، است.
