۱۱۷ هزار میلیارد تومان تأمین مالی زنجیره‌ای سهم کدام صنایع شد و چه اثری بر تولید گذاشت؟

تأمین مالی زنجیره‌ای در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ یکی از بزرگ‌ترین رشدهای خود را تجربه کرده است. بر اساس تازه‌ترین آمار بانک مرکزی، حجم تأمین مالی بنگاه‌های اقتصادی از طریق ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید از ۱۱۷ هزار میلیارد تومان عبور کرده؛ رقمی که در مدت مشابه سال گذشته ۸٬۲ هزار میلیارد تومان بود و از رشد بیش از ۱۴ برابری حکایت دارد. راه پرداخت پیش‌تر در گزارشی با عنوان «تأمین مالی زنجیره‌ای ۱۴ برابر شد؛ رد این جهش در تولید کجاست؟» ابعاد این رشد، سهم ابزارها و ابهام‌های موجود در آمار چهارماهه را بررسی کرده بود. حالا جزئیات تازه منتشرشده تصویر دقیق‌تری ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد کدام ابزارها بخش اصلی این رشد را ساخته‌اند، فاکتورینگ چه سهمی داشته و برات الکترونیکی و اوراق گام در چه صنایعی مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

برات الکترونیکی، بازیگر اصلی رشد چهارماهه

بخش بزرگی از جهش امسال از برات الکترونیکی زنجیره تولید آمده است. بانک مرکزی اعلام کرده میزان صدور این ابزار در چهار ماه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۲۴۲.۲ درصد افزایش یافته و مجموع برات‌های صادرشده تا پایان تیرماه به ۷۴۵٬۳ هزار میلیارد ریال، معادل حدود ۷۴٬۵ هزار میلیارد تومان رسیده است.

این رقم به‌تنهایی بخش قابل توجهی از کل عملکرد ۱۱۷ هزار میلیارد تومانی تأمین مالی زنجیره‌ای را تشکیل می‌دهد. البته درصد رشد بیش از ۳۲۰۰ درصدی را باید در کنار عمر کوتاه این ابزار دید. برات الکترونیکی زنجیره تولید از ابتدای سال ۱۴۰۴ عملیاتی شده است؛ بنابراین مبنای مقایسه سال گذشته هنوز کوچک بوده و بخشی از جهش فعلی نتیجه توسعه یک ابزار تازه در شبکه بانکی است. تعداد بانک‌های دارای امکان صدور برات الکترونیکی نیز به ۱۳ بانک رسیده و دامنه استفاده از آن گسترش پیدا کرده است.

اعتبار به چه صنایعی رسیده است؟

یکی از اطلاعات تازه بانک مرکزی، معرفی صنایعی است که از برات الکترونیکی استفاده کرده‌اند. بر اساس این گزارش، برات الکترونیکی در معاملات مرتبط با صنایع فولاد، دام و طیور، خودرو، محصولات پالایشگاهی، لوازم خانگی، عمران و توسعه شهری، صنایع غذایی و انتقال آب مورد استفاده قرار گرفته است.

این اطلاعات برای نخستین بار تصویر روشن‌تری از حوزه‌های استفاده از برات الکترونیکی ارائه می‌دهد. البته بانک مرکزی در این گزارش سهم ریالی هر یک از صنایع را به تفکیک اعلام نکرده است؛ بنابراین در حال حاضر می‌توان دامنه استفاده از این ابزار را شناخت، اما وزن هر صنعت در عملکرد ۷۴٬۵ همتی برات الکترونیکی مشخص نیست.

فاکتورینگ در چهار ماه به ۲٬۵ هزار میلیارد تومان رسید

بانک مرکزی در آمار تازه خود برای فاکتورینگ نیز عدد مستقلی منتشر کرده است. عملکرد فاکتورینگ در چهار ماه نخست امسال ۲۵ هزار میلیارد ریال، معادل ۲٬۵ هزار میلیارد تومان اعلام شده است. این رقم مربوط به پذیرش مطالبات قراردادی در بانک‌های ملت، رفاه کارگران، توسعه تعاون و صنعت و معدن است.

فاکتورینگ برای شرکت‌هایی اهمیت دارد که کالا یا خدمات خود را مدت‌دار می‌فروشند و تا زمان وصول مطالبات با کسری نقدینگی روبه‌رو می‌شوند. در این سازوکار، مطالبات قراردادی می‌تواند به ابزاری برای تأمین مالی تبدیل شود و شرکت برای تأمین سرمایه در گردش خود ناچار نباشد تا زمان سررسید قرارداد منتظر بماند.

راه پرداخت ۱۶ مرداد در گزارشی با عنوان «تأمین مالی زنجیره‌ای ۱۴ برابر شد؛ رد این جهش در تولید کجاست؟» با کنار هم گذاشتن آمار سه ابزار دیگر، سهم فاکتورینگ از عملکرد چهارماهه را حدود ۲٬۳ هزار میلیارد تومان برآورد کرده بود. در همان گزارش، نبود رقم مستقل فاکتورینگ و همچنین محدودبودن اطلاعات درباره مقصد منابع و اثر این رشد بر تولید، از نقاط مبهم آمار تأمین مالی زنجیره‌ای عنوان شده بود. رقم رسمی تازه بانک مرکزی اکنون عملکرد فاکتورینگ را ۲٬۵ هزار میلیارد تومان نشان می‌دهد.

اوراق گام از ۱۸۲ هزار میلیارد تومان عبور کرد

اوراق گام نیز همچنان یکی از ابزارهای اصلی این سیاست است. بانک مرکزی اعلام کرده ارزش تجمعی تأمین مالی انجام‌شده از طریق اوراق گام از زمان راه‌اندازی این ابزار تاکنون از ۱۸۲ هزار میلیارد تومان عبور کرده است. این اوراق در حوزه‌هایی مانند خودروسازی، لوازم خانگی، صنایع غذایی، دارو و درمان، بازرگانی و فلزات مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

با این حال، عدد ۱۸۲ هزار میلیارد تومان یک رقم تجمعی از ابتدای فعالیت این ابزار است و با عملکرد چهار ماه نخست امسال تفاوت دارد. برای تحلیل دقیق ترکیب ۱۱۷ هزار میلیارد تومان تأمین مالی امسال، انتشار جداگانه عملکرد چهارماهه هر ابزار اهمیت بیشتری دارد.

۸٬۳ هزار میلیارد تومان اعتبار از مسیر کارت رفاهی

کارت رفاهی متصل به اوراق گام بخش دیگری از این مجموعه است. بر اساس آمار بانک مرکزی، عملکرد این ابزار در چهار ماه نخست سال به ۸۳٬۴ هزار میلیارد ریال، معادل حدود ۸٬۳ هزار میلیارد تومان رسیده است.

تفاوت این ابزار با سایر اجزای تأمین مالی زنجیره‌ای در نقطه شروع اعتبار است. کارت رفاهی از سمت مصرف‌کننده وارد زنجیره می‌شود و با ایجاد قدرت خرید برای خانوار، تقاضای کالا و خدمات را به سازوکار تأمین مالی تولید متصل می‌کند. بانک مرکزی توسعه این ابزار را نیز بخشی از برنامه گسترش تأمین مالی زنجیره‌ای در سال ۱۴۰۵ معرفی کرده است.

رشد ابزارها چه چیزی درباره تأمین مالی تولید نشان می‌دهد؟

بانک مرکزی توسعه ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ای را بخشی از سیاست حمایت از تولید بدون تشدید پایه پولی معرفی کرده است. در این مدل، به‌جای اتکای کامل بنگاه‌ها به دریافت تسهیلات نقدی، اعتبار می‌تواند در زنجیره خرید و فروش کالا و خدمات گردش کند.

رشد بیش از ۱۴ برابری عملکرد این ابزارها در چهار ماه نخست امسال نشان می‌دهد استفاده از تأمین مالی زنجیره‌ای در شبکه بانکی نسبت به سال گذشته گسترش قابل توجهی پیدا کرده است. برات الکترونیکی با حدود ۷۴٬۵ هزار میلیارد تومان مهم‌ترین بخش این رشد را ساخته و در کنار آن اوراق گام، کارت رفاهی و فاکتورینگ نیز در حال توسعه‌اند.

مرحله بعدی برای ارزیابی این مسیر، انتشار اطلاعات بیشتر از عملکرد بنگاه‌های استفاده‌کننده از این ابزارهاست. داده‌هایی مانند تعداد بنگاه‌های تأمین مالی‌شده، سهم صنایع مختلف، میزان منابع تأمین‌شده برای سرمایه در گردش و تغییر عملکرد بنگاه‌ها می‌تواند در ادامه تصویر دقیق‌تری از اثر این ابزارها بر بخش تولید ارائه کند.

تصویر تأمین مالی زنجیره‌ای روشن‌تر شد

اطلاعات تازه بانک مرکزی چند قطعه دیگر به تصویر تأمین مالی زنجیره‌ای در سال ۱۴۰۵ اضافه کرده است. حالا رقم رسمی فاکتورینگ مشخص شده، حوزه‌های استفاده از برات الکترونیکی و اوراق گام تا حدی معرفی شده‌اند و ابعاد رشد برات الکترونیکی نیز روشن‌تر است. مجموعه این ارقام نشان می‌دهد تأمین مالی زنجیره‌ای در شبکه بانکی از مرحله معرفی ابزارها فاصله گرفته و دامنه استفاده از آن در حال گسترش است.

راه پرداخت پیش‌تر در گزارش «تأمین مالی زنجیره‌ای ۱۴ برابر شد؛ رد این جهش در تولید کجاست؟» عملکرد چهارماهه این ابزارها را بررسی کرده بود. در آن گزارش، علاوه بر رشد نزدیک به ۱۴ برابری حجم تأمین مالی، رقم فاکتورینگ با استفاده از آمار موجود حدود ۲٬۳ هزار میلیارد تومان برآورد شده و به محدودبودن اطلاعات درباره مقصد منابع و اثر این ابزارها بر تولید اشاره شده بود. آمار تازه بانک مرکزی رقم رسمی فاکتورینگ را ۲٬۵ هزار میلیارد تومان اعلام کرده و با معرفی بخشی از صنایع استفاده‌کننده از ابزارها، جزئیات بیشتری از ترکیب این تأمین مالی در اختیار قرار داده است.