فناوری اطلاعات در ایران بیش از همه در بازارهای مصرفی و خدمات مالی رشد کرده، اما نفوذ آن در صنایعی مانند کشاورزی همچنان محدود است. حمید بهنگار، رئيس هئیتمدیره انجمن فنآوری اطلاعات و ارتباطات استان تهران، معتقد است این عقبماندگی حاصل عملکرد یک بازیگر نیست و دولت، شرکتهای فناوری و بهرهبرداران سنتی هرکدام در شکلگیری آن سهم دارند.
به گفته او، دولت نتوانسته زیرساخت مناسب، اطلاعرسانی کافی و مشوقهای لازم را برای ورود کشاورزان به فناوری فراهم کند. از سوی دیگر، فعالیت در کشاورزی به مطالعات میدانی و تحقیقوتوسعه گسترده نیاز دارد و بسیاری از شرکتهای فناوری حاضر نشدهاند برای شناخت مسئله واقعی بهرهبردار چنین هزینهای بپردازند. فرهنگ سنتی بخشی از بهرهبرداران نیز پذیرش فناوری را کند کرده است.
افزایش قیمت آب، انرژی، خوراک، سم و دیگر نهادهها، ادامه این وضعیت را دشوارتر کرده است. بهنگار میگوید هوشمندسازی دیگر یک انتخاب تزئینی نیست و با افزایش هزینههای تولید، به ضرورتی اقتصادی تبدیل میشود.
او برای نشاندادن ابعاد این فرصت به حجم تولید محصولات کشاورزی ایران اشاره میکند. به گفته بهنگار، کشور سالانه حدود ۱۳۰ میلیون تن محصول کشاورزی تولید میکند و بهینهسازی نزدیک به ۱۰ درصد این بخش با فناوریهای نوظهور میتواند تا ۲۰ میلیارد دلار ارزش اقتصادی ایجاد کند. این بازار بهدلیل بازگشت سرمایه کندتر، کمتر از خدماتی که سریعتر به درآمد میرسند موردتوجه قرار گرفته است.
بهنگار معتقد است مرز سنتی میان رشتههایی مانند کشاورزی، صنعت و معدن با فناوری در حال از بین رفتن است. این حوزهها اکنون فصل مشترکی با هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، رایانش ابری، تحلیل داده و دیگر فناوریهای نوظهور دارند. مرحله بعدی رشد صنعت فناوری اطلاعات باید در دل صنایع سنتی اتفاق بیفتد، نه در کنار آنها.
از نگاه او، هوش مصنوعی پرچمدار تحول آینده کشاورزی خواهد بود؛ اما اثرگذاری آن مستقل از حسگرها، داده، اینترنت اشیا و علوم دیگری مانند ژنتیک نیست. ارزش واقعی زمانی ایجاد میشود که این فناوریها در کنار یکدیگر به کاهش مصرف منابع و بهبود تصمیمگیری منجر شوند.
بهنگار همچنین میان اتوماسیون و هوشمندسازی تفاوت قائل میشود. استفاده از تلهمتری، اسکادا یا سنجش از دور بهتنهایی به معنای هوشمندسازی نیست. معیار اصلی هوشمندسازی، بهینهشدن زمان، پول، انرژی و نهادههای تولید است.
توسعه این بازار فقط بر میزان تولید اثر نمیگذارد. خدمات ابری، نصب و راهاندازی حسگرها، اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و خدمات پس از فروش میتوانند فرصتهای شغلی تازهای برای نیروهای متخصص ایجاد کنند. به باور بهنگار، توسعه کشاورزی هوشمند میتواند بهجای خروج متخصصان، زمینه صادرات خدمات مهندسی و افزایش سهم فناوری در اقتصاد کشور را فراهم کند.
