بانک مرکزی با تصویب دستورالعمل اجرایی عرضه اوراق وکالت ارزی، چارچوبی برای تأمین مالی ارزی پروژه‌های اقتصادی تعیین کرده است. بر اساس این دستورالعمل، شرکت‌ها می‌توانند برای تأمین منابع موردنیاز طرح‌های سرمایه‌گذاری خود از اوراق وکالت ارزی استفاده کنند و برای هر پروژه تا سقف ۲۵۰ میلیون یورو یا معادل آن به سایر ارزهای مورد تأیید بانک مرکزی، اوراق عرضه کنند.
این سقف قطعی و غیرقابل‌افزایش نیست و در صورت موافقت بانک مرکزی، امکان عرضه اوراق با مبلغ بالاتر نیز وجود دارد. همچنین استفاده از این ابزار به یک پروژه محدود نیست و هلدینگ‌ها می‌توانند برای تأمین مالی چند پروژه از آن استفاده کنند. دستورالعمل اجرایی عرضه اوراق وکالت ارزی مبتنی بر عقود اسلامی، با بخشنامه شماره ۰۵/۲۰۳۹۲۳ مورخ ۹ آبان ۱۴۰۵ به شبکه بانکی ابلاغ شده است.
اوراق وکالت ارزی چگونه به تأمین مالی پروژه‌ها کمک می‌کند؟
اوراق وکالت ارزی ابزاری برای جمع‌آوری منابع ارزی و استفاده از آنها در تأمین مالی فعالیت‌های اقتصادی است. در این روش، منابع ارزی خریداران اوراق از طریق ناشر، در چارچوب قراردادهای اسلامی، برای تأمین دارایی‌های موردنیاز پروژه‌ها به کار گرفته می‌شود.
این ابزار برای تأمین مالی دو نوع نیاز در نظر گرفته شده است: سرمایه ثابت، مانند خرید تجهیزات موردنیاز اجرای پروژه، و سرمایه در گردش، یعنی منابعی که شرکت برای ادامه فعالیت‌های جاری خود به آنها نیاز دارد.
طبق ماده ۴ دستورالعمل، ناشر اجازه ندارد منابع حاصل از عرضه اوراق را به هر فعالیتی اختصاص دهد. این منابع فقط باید برای خرید دارایی پایه و انتقال مالکیت آن از طریق عقود اسلامی به شرکت‌ها یا پروژه‌هایی استفاده شود که اوراق به درخواست آنها عرضه شده است.
بانک مرکزی هدف از طراحی این ابزار را هدایت منابع ارزی اشخاص به سمت فعالیت‌های اقتصادی و استفاده از ارزهای خارج از چرخه رسمی برای تأمین مالی پروژه‌های سرمایه‌گذاری اعلام کرده است.
تبدیل منابع حاصل از عرضه اوراق به ریال ممنوع است
یکی از محدودیت‌های مهم دستورالعمل این است که ناشر و عامل اجازه ندارند ارز حاصل از عرضه اوراق وکالت ارزی را به ریال تبدیل کنند.
بر اساس ماده ۸، ناشر موظف است اسناد مربوط به نحوه مصرف منابع ارزی و گزارش پیشرفت پروژه را هر شش ماه یک‌بار تهیه کند. این گزارش‌ها باید ابتدا به تأیید امین برسند؛ یعنی نهادی که برای نظارت بر رعایت شرایط اوراق و حفظ منافع خریداران در نظر گرفته می‌شود.
در نتیجه، ناشر باید علاوه بر مصرف منابع در محل تعیین‌شده، درباره نحوه استفاده از ارز جذب‌شده و پیشرفت پروژه نیز گزارش دوره‌ای ارائه کند.
بخوانید: بانک مرکزی سقف عرضه اوراق مرابحه ارزی را برای هر طرح ۲۰۰ میلیون یورو اعلام کرد
نرخ سود و سررسید اوراق چگونه تعیین می‌شود؟
بر اساس ماده ۱۱ دستورالعمل، نوع ارز، سقف نرخ سود و سررسید اوراق برای همه پروژه‌ها یکسان و از پیش ثابت نیست.
این موارد با توجه به شرایط روز و پیشنهاد ناشر، از سوی کمیسیون تسهیلات ارزی بانک مرکزی تعیین می‌شود. بنابراین، نرخ سود مشخصی برای تمام اوراق وکالت ارزی در اطلاعیه بانک مرکزی اعلام نشده است.
بازپرداخت اصل و سود نیز باید به‌صورت ارزی انجام شود. طبق ماده ۱۶، ناشر موظف است منابع لازم برای پرداخت تعهدات را با منشأ ارزی قابل نقل‌وانتقال، حداقل ۱۰ روز کاری پیش از سررسیدهای تعیین‌شده به حساب‌های خارجی معرفی‌شده از سوی عامل واریز کند.
اگر ناشر نتواند تمام یا بخشی از تعهدات مالی خود را در موعد مقرر پرداخت کند، ضامن طبق شرایط مقرر موظف به پرداخت تعهدات انجام‌نشده به‌صورت ارزی خواهد بود.
مرکز مبادله ایران بر فرایند عرضه و بازپرداخت نظارت می‌کند
طبق ماده ۱۸ دستورالعمل، مرکز مبادله ارز و طلای ایران به نمایندگی از بانک مرکزی، مسئولیت پایش فرایند عرضه اوراق وکالت ارزی را بر عهده دارد. این مسئولیت شامل نظارت بر فرایند عرضه، پیگیری ایفای تعهدات و بررسی گزارش‌های مربوط به اوراق است.
