اجرای آزمایشی انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی در تهران آغاز شد؛ قیمت بنزین تغییر نمی‌کند

پروژه انتقال سهمیه سوخت از کارت سوخت به کارت بانکی وارد مرحله اجرا شده و به‌صورت آزمایشی در تعدادی از جایگاه‌های سوخت تهران آغاز شده است. مرتضی زمانیان، معاون سیاست‌گذاری اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی، تأکید کرده است که اجرای این پروژه به معنای افزایش قیمت بنزین یا تغییر سهمیه سوخت نیست و در مرحله فعلی، کارت سوخت نیز از فرایند سوخت‌گیری حذف نمی‌شود.

به گزارش راه پرداخت، براساس اعلام وزارت امور اقتصادی و دارایی، این طرح با همکاری وزارت نفت، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، بانک مرکزی و سایر دستگاه‌های مرتبط وارد فاز آزمایشی شده است. هدف اعلام‌شده برای اجرای پروژه، شناسایی دقیق‌تر استفاده‌کنندگان واقعی یارانه سوخت، شفاف‌ترشدن فرایند تخصیص یارانه و کاهش امکان سوءاستفاده از کارت‌های سوخت است.

زمانیان گفته است در سازوکار فعلی، در برخی موارد مشخص نیست یارانه سوخت در نهایت به مصرف چه فردی می‌رسد. در مدل جدید، هویت استفاده‌کننده در مرحله پرداخت و از طریق کارت بانکی شناسایی می‌شود و سامانه، مبلغ قابل پرداخت را براساس سهمیه و استحقاق فرد محاسبه می‌کند.

حتی در صورتی که سوخت‌گیری با کارت سوخت جایگاه یا کارت سوخت خودروی دیگری انجام شود، محاسبه یارانه براساس اطلاعات صاحب کارت بانکی انجام خواهد شد. به گفته معاون وزیر اقتصاد، این سازوکار می‌تواند امکان استفاده غیرشفاف از کارت‌های سوخت را کاهش دهد.

کارت سوخت فعلاً حذف نمی‌شود

با وجود نام‌گذاری پروژه به‌عنوان «انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی»، توضیحات معاون وزیر اقتصاد نشان می‌دهد که در مرحله فعلی، کارت سوخت همچنان ابزار اصلی کنترل میزان سوخت‌گیری، سقف مصرف، سهمیه‌بندی و محدودیت‌های جغرافیایی خواهد بود.

روال آغاز سوخت‌گیری نیز تغییر اساسی نمی‌کند؛ راننده می‌تواند مانند گذشته از کارت سوخت شخصی یا کارت سوخت جایگاه استفاده کند. تفاوت اصلی پس از پایان سوخت‌گیری رخ می‌دهد؛ زمانی که میزان سوخت دریافت‌شده به سامانه پرداخت منتقل می‌شود و فرد برای پرداخت، کارت بانکی خود را ارائه می‌دهد.

سامانه در این مرحله با شناسایی صاحب کارت بانکی، میزان سهمیه و نرخ قابل اعمال را تشخیص می‌دهد و مبلغ نهایی را به‌صورت خودکار محاسبه می‌کند. کارت بانکی نیز می‌تواند متعلق به هر یک از بانک‌های کشور باشد.

اگر بخشی از سوخت دریافتی مشمول نرخ یارانه‌ای و بخش دیگری مشمول نرخ آزاد باشد، سامانه می‌تواند مبلغ نهایی را بدون نیاز به چند مرحله سوخت‌گیری محاسبه کند. همچنین به گفته معاون وزیر اقتصاد، اجرای این طرح به تغییر اساسی تجهیزات جایگاه‌ها یا تحمیل هزینه‌ای تازه به مردم نیاز ندارد.

در همین حال، فرایند صدور و توسعه خدمات کارت سوخت نیز ادامه دارد و برای نمونه، شرکت ملی پخش از افزایش تعداد دستگاه‌های صدور آنی کارت سوخت در برخی مناطق خبر داده است. بنابراین، دست‌کم در مرحله آزمایشی، کارت بانکی به‌عنوان لایه شناسایی و پرداخت به زیرساخت موجود افزوده می‌شود و دو مسیر کارت سوخت و کارت بانکی به‌صورت موازی ادامه پیدا می‌کنند.

تجربه مردم از خدمات فعلی کارت سوخت نیز یکی از ملاحظات مهم اجرای این پروژه است. راه پرداخت پیش‌تر در گزارش میدانی خود از نحوه دریافت آنی کارت سوخت هوشمند به صف‌های طولانی، محدودیت ظرفیت روزانه و اختلال‌های سامانه‌ای پرداخته بود؛ مسائلی که نشان می‌دهند میان طراحی یک خدمت و تجربه واقعی کاربران ممکن است فاصله‌ای جدی ایجاد شود.

معاون وزیر اقتصاد: این طرح ارتباطی با قیمت بنزین ندارد

یکی از مهم‌ترین بخش‌های اظهارات زمانیان، تفکیک پروژه انتقال سهمیه به کارت بانکی از تصمیم‌های مربوط به قیمت و میزان سهمیه بنزین است.

او درباره این موضوع گفته است: «این پروژه صرفاً یک تغییر در معماری پرداخت است» و هر نوع قیمت یا سهمیه‌ای که دولت تصویب کند، می‌تواند روی این زیرساخت پیاده‌سازی شود.

زمانیان تأکید کرده است این پروژه در مرحله فعلی تغییر محسوسی در روال سوخت‌گیری مردم ایجاد نمی‌کند و نباید آن را نشانه‌ای از تصمیم دولت برای افزایش قیمت بنزین، کاهش سهمیه‌ها یا تغییر شیوه سهمیه‌بندی دانست.

به گفته او، در صورت اتخاذ هر تصمیم تازه درباره قیمت یا سهمیه سوخت، آن تصمیم باید به‌صورت مستقل و رسمی اطلاع‌رسانی شود. بنابراین، آغاز اجرای پروژه انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی به‌خودی‌خود به معنای تغییر قیمت بنزین نیست.

ایجاد «سوئیچ سهمیه سوخت» با همکاری بانک مرکزی و وزارت نفت

پیشینه اجرایی این پروژه به تصویب‌نامه انتقال سهمیه سوخت از کارت سوخت به کارت بانکی بازمی‌گردد. این تصویب‌نامه با شماره ۳۶۷۲۰/ت۶۵۷۸۷هـ در جلسه هفتم تیرماه ۱۴۰۵ هیئت وزیران تصویب و بیستم تیرماه از سوی محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، ابلاغ شد.

براساس این مصوبه، وزارت امور اقتصادی و دارایی مکلف شده است با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت نفت، بانک مرکزی و فرماندهی کل انتظامی جمهوری اسلامی ایران، «سوئیچ سهمیه سوخت» و سایر زیرساخت‌های موردنیاز برای انتقال سهمیه از کارت سوخت به کارت بانکی را ایجاد و بهره‌برداری کند.

سوئیچ سهمیه سوخت قرار است ارتباط میان اطلاعات هویتی، اطلاعات مالکیت خودرو، سامانه هوشمند سوخت و شبکه پرداخت بانکی را برقرار کند و محاسبات مربوط به سهمیه و مبلغ سوخت‌گیری را انجام دهد.

بانک مرکزی نیز در این معماری وظیفه دارد امکان شناسایی کد ملی یا شناسه ملی صاحب کارت بانکی را با دریافت شماره رمز‌شده کارت فراهم کند. شرکت ملی پخش، فراجا و سایر دستگاه‌های مرتبط نیز باید داده‌های موردنیاز درباره خودرو، مالک و عملیات سوخت‌گیری را در اختیار سامانه قرار دهند.

راه‌اندازی زیرساخت ملی کارت سوخت از ابتدا نیز پروژه‌ای فناورانه، پیچیده و میان‌دستگاهی بوده است. روایت محمدرضا نعمت‌زاده از راه‌اندازی کارت سوخت نشان می‌دهد نسل نخست این سامانه با محدودیت‌های فنی، مشکلات زیرساخت ارتباطی، دشواری همکاری میان سازمان‌ها و فشار زمانی برای اجرای سراسری روبه‌رو بوده است. پروژه انتقال سهمیه به کارت بانکی نیز بار دیگر چند زیرساخت حساس و مجموعه‌ای از نهادهای بانکی، نفتی، ارتباطی و انتظامی را در یک معماری مشترک قرار می‌دهد.

اجرای مرحله‌ای طرح در تهران

اجرای طرح فعلاً به‌صورت آزمایشی و برای گروهی محدود در تعدادی از جایگاه‌های تهران آغاز شده است. افراد مشمول به‌صورت مرحله‌ای و پس از اطلاع‌رسانی رسمی و ارسال پیامک وارد طرح خواهند شد و آموزش‌های لازم نیز از طریق رسانه‌ها در اختیار آنها قرار می‌گیرد.

نتایج این مرحله باید مشخص کند ارتباط میان سامانه سوخت و زیرساخت بانکی تا چه اندازه پایدار است، شناسایی افراد و محاسبه سهمیه با چه دقتی انجام می‌شود و در صورت قطع ارتباط یا اختلال سامانه‌ها، چه فرایند جایگزینی برای ادامه سوخت‌گیری و پرداخت وجود خواهد داشت.

آغاز اجرای این پروژه را باید بیش از آنکه تغییری در سیاست قیمت‌گذاری بنزین بدانیم، آغاز آزمون یک معماری تازه برای اتصال سامانه هوشمند سوخت به شبکه بانکی و شناسایی دقیق‌تر دریافت‌کنندگان یارانه سوخت در نظر گرفت.

پرسش‌های متداول