یک زن با لباس یقه‌اسکی مشکی، نگاه خیره به دوربین و یک لوله کوچک حاوی مایعی شبیه خون؛ این تصویری است که سال‌ها پیش از الیزابت هولمز روی جلد مجله فوربز منتشر شد. آن زمان، عکس نماد موفقیت زنی جوان بود که وعده می‌داد آزمایش خون را برای همیشه تغییر دهد. امروز همان تصویر یادآور یکی از بزرگ‌ترین رسوایی‌های سیلیکون‌ولی است. اما حالا مستندی تازه، ماجرای عکس و صاحب آن را دوباره مطرح کرده است. هولمز می‌گوید از تصویر مشهورش متنفر است و فوربز و عکاسش روایت متفاوتی دارند. پرسش این است که پشت این عکس چه گذشته و چرا پس از بیش از یک دهه هنوز درباره آن اختلاف وجود دارد؟
ترانوس؛ شرکتی که قرار بود آزمایش خون را متحول کند
داستان از سال ۲۰۰۳ آغاز شد؛ زمانی که الیزابت هولمز ۱۹ساله تحصیل در دانشگاه استنفورد را رها کرد تا شرکتی به نام ترانوس (Theranos) تأسیس کند. ایده‌اش ساده و درعین‌حال بلندپروازانه بود: انجام صدها آزمایش پزشکی با چند قطره خون از نوک انگشت، بدون نیاز به خون‌گیری معمول و تجهیزات بزرگ آزمایشگاهی. هولمز می‌گفت فناوری شرکتش می‌تواند آزمایش‌های پزشکی را ارزان‌تر، سریع‌تر و در دسترس افراد بیشتری قرار دهد. همین وعده کافی بود تا توجه سرمایه‌گذاران، مدیران بزرگ و رسانه‌های آمریکایی را جلب کند.
ترانوس به‌سرعت به یکی از نام‌های مطرح سیلیکون‌ولی تبدیل شد. در سال ۲۰۱۴ ارزش شرکت به حدود ۹ میلیارد دلار رسید و فوربز ثروت شخصی هولمز را بر مبنای سهام او حدود ۴.۵ میلیارد دلار برآورد کرد. او با این برآورد به‌عنوان جوان‌ترین زن میلیاردر خودساخته در فهرست فوربز معرفی شد. لباس یقه‌اسکی مشکی شبیه استیو جابز، صدای بم و سخنرانی‌های مطمئن، بخش‌هایی از چهره عمومی او بودند. بااین‌حال، پشت این تصویر موفقیت، پرسش مهمی بی‌پاسخ مانده بود: آیا فناوری ترانوس واقعاً همان کاری را انجام می‌داد که بنیان‌گذارش ادعا می‌کرد؟
پاسخ به‌تدریج روشن شد. در اکتبر ۲۰۱۵، جان کری‌رو در وال‌استریت ژورنال گزارشی منتشر کرد که از مشکلات جدی فناوری آزمایش خون ترانوس پرده برمی‌داشت. افشاگری کارکنان سابق و تحقیقات نهادهای نظارتی نیز اعتبار شرکت را بیش‌ازپیش زیر سؤال برد. ترانوس سرانجام در سال ۲۰۱۸ منحل شد و هولمز در ژانویه ۲۰۲۲ در چهار اتهام مرتبط با کلاهبرداری از سرمایه‌گذاران مجرم شناخته شد. او در نوامبر همان سال به ۱۱ سال و سه ماه زندان محکوم شد و در مه ۲۰۲۳ دوران محکومیتش را آغاز کرد.
بخوانید: الیزابت هولمز به ۱۱ سال زندان محکوم شد
بازگشت هولمز؛ این بار در یک مستند سه‌ساعته
با ورود هولمز به زندان، به نظر می‌رسید داستان ترانوس به پایان رسیده است؛ اما در سال ۲۰۲۶ مستندی با عنوان «You Can See Everything» به کارگردانی نیتن فیلدر و لنس اوپنهایم منتشر شد. این فیلم نزدیک به سه ساعت زمان دارد و برخلاف بسیاری از مستندهای قبلی ترانوس، به‌جای بازسازی مسیر کلاهبرداری، سراغ زندگی شخصی هولمز در روزهای منتهی به زندان می‌رود. سازندگان فیلم ۳۴ روز پیش از شروع محکومیت، با دعوت هولمز و شریک زندگی‌اش، بیلی ایوانز، وارد خانه آنها شدند. مستند در ادامه به پروژه‌ای چندساله تبدیل شد و سرانجام ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ به نمایش عمومی درآمد.
هولمز در این فیلم همچنان بر بی‌گناهی خود تأکید می‌کند و می‌کوشد نشان دهد تصویری که رسانه‌ها از او ساخته‌اند، با واقعیت زندگی و شخصیتش تفاوت دارد. فیلدر، که به ساخت برنامه‌هایی در مرز واقعیت و نمایش شهرت دارد، ابتدا تلاش می‌کند حرفهای او را بشنود؛ اما هرچه گفت‌وگوها پیش می‌رود، تشخیص صداقت از نقش‌آفرینی دشوارتر می‌شود. در یکی از بحث‌های فیلم، هولمز تلاش می‌کند تفاوت میان توانایی فعلی یک فناوری و کاری را که ممکن است در آینده انجام دهد توضیح دهد. همین اختلاف ظاهراً ساده، دوباره پرسش قدیمی ترانوس را زنده می‌کند: آیا این شرکت درباره فناوری موجودش حرف می‌زد یا درباره چیزی که امیدوار بود روزی بسازد؟
فیلم پس از زندانی‌شدن هولمز مسیر غیرمنتظره‌ای پیدا می‌کند. آماندا سایفرد، بازیگری که پیش‌تر نقش هولمز را در سریال «The Dropout» بازی کرده بود، وارد روایت می‌شود و در بازسازی برخی صحنه‌ها و بررسی تناقض‌های داستان حضور پیدا می‌کند. یکی از اختلاف‌ها به گفت‌وگوی هولمز با روزنامه نیویورک‌تایمز در سال ۲۰۲۳ مربوط است؛ گفت‌وگویی که در آن، طبق روایت خبرنگار، هولمز گفته بود بازیگران در واقع شخصیتی را بازی می‌کنند که خودش ساخته است. هولمز این نقل‌قول را رد می‌کند و خبرنگار نیز بر صحت آن تأکید دارد. این اختلاف پس از انتشار مستند بار دیگر خبرساز شد و به یکی از نمونه‌های اصلی تقابل حافظه، روایت و سند در فیلم تبدیل شد.
عکس معروف فوربز؛ تصویری که از گذشته بازگشت
در میان تمام اختلاف‌هایی که مستند مطرح می‌کند، یک عکس قدیمی جایگاه ویژه‌ای دارد. تصویری که ایتن پاینز در سال ۲۰۱۴ برای فوربز از هولمز گرفت، او را با لباس مشکی و ویالی بسیار کوچک در کنار صورتش نشان می‌دهد. ویال حاوی خون واقعی بیمار نبود، بلکه مایعی ساختگی برای عکاسی در آن قرار داشت. در آن زمان، این تصویر قرار بود فناوری ترانوس و شخصیت بنیان‌گذارش را در یک قاب خلاصه کند؛ زنی جوان که با وسیله‌ای کوچک در دست، نوید آینده‌ای متفاوت برای پزشکی می‌داد. اما پس از افشای مشکلات ترانوس، همان عکس معنای دیگری پیدا کرد.
در مستند جدید، هولمز چند بار از ناراحتی خود نسبت به این تصویر صحبت می‌کند و در یکی از صحنه‌ها هنگام اشاره به آن به گریه می‌افتد. عکس برای او دیگر یادآور موفقیت نیست، بلکه به بخشی از هویت عمومی‌اش تبدیل شده که نمی‌تواند از آن فاصله بگیرد. بااین‌حال، مستند فقط به احساسات هولمز اکتفا نمی‌کند. دوربین‌ها نشان می‌دهند که همان تصویر در تبلیغات پروژه‌ای به نام «Just Blood» نیز استفاده شده است؛ موضوعی که وقتی بیلی ایوانز از ارتباط خود با تبلیغات آن صحبت می‌کند، پرسش‌های تازه‌ای درباره تلاش این زوج برای کنترل تصویر عمومی هولمز ایجاد می‌کند.
تناقض از اینجا آغاز می‌شود که هولمز در برابر دوربین از عکس ابراز انزجار می‌کند، اما ایوانز هنگام پرسش فیلدر درباره استفاده دوباره از آن، می‌گوید هولمز با این موضوع مشکلی ندارد. مستند پاسخ قطعی درباره میزان اطلاع یا رضایت هولمز ارائه نمی‌دهد. در همین زمینه، فوربز گزارش داده که پاینز به دلیل استفاده بدون مجوز از عکس‌هایش در تبلیغات «Just Blood» علیه سازنده آن طرح دعوای حقوقی کرده و پرونده با توافق خارج از دادگاه پایان یافته است. به‌این‌ترتیب، عکسی که زمانی برای معرفی یک شرکت فناورانه ثبت شده بود، اکنون خود به موضوع اختلاف درباره مالکیت، رضایت و بازسازی شهرت تبدیل شده است.
فوربز و عکاسش چه پاسخی دادند؟
انتشار مستند باعث شد فوربز در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ به ماجرای عکس بازگردد. رابین سلمن، مدیر بخش عکاسی این مجله، در گزارشی با عنوان «داستان ناگفته عکس مشهور الیزابت هولمز» از جزئیات ثبت تصویر و معنایی که در گذر زمان پیدا کرده نوشت. هم‌زمان الکس نپ، از دبیران ارشد فوربز، در مطلبی دیگر به نقش خود هولمز در شکل‌گیری عکس پرداخت. محور اصلی پاسخ فوربز این بود که هولمز در زمان عکاسی با ایده تصویر همراه بوده و هیچ نشانه‌ای از مخالفت او با استفاده از ویال وجود نداشته است.
ایتن پاینز، عکاس این تصویر، توضیح داده که جلسه عکاسی حدود دو ساعت طول کشیده و در مجموع ۲۲۰ فریم ثبت شده است؛ در ۵۲ فریم، هولمز ویال کوچک را در دست دارد. به گفته پاینز، پیشنهاد اولیه او این بود که هولمز چیزی مرتبط با فناوری شرکت را در دست بگیرد، اما ویال حاوی مایع ساختگی را کارکنان خود ترانوس فراهم کردند. هولمز نیز با آرایش و مدل موی خودش و لباسی که انتخاب کرده بود در جلسه حاضر شد. پاینز تأکید کرده که ایده استفاده از ویال به او تحمیل نشده و هولمز در زمان عکاسی مخالفتی نشان نداده است. او در گفت‌وگو با انترتینمنت ویکلی نیز گفته اگر فناوری ترانوس موفق شده بود، احتمالاً همین عکس امروز تصویری قهرمانانه از یک مدیر نوآور به حساب می‌آمد.
دفاع فوربز البته پرسش دیگری را هم مطرح می‌کند: سهم خود رسانه در ساختن تصویر هولمز چه بود؟ فوربز در سال ۲۰۱۴ با اتکا به ارزش‌گذاری ترانوس، ثروت هولمز را ۴.۵ میلیارد دلار برآورد کرده و او را در میان ثروتمندترین آمریکایی‌ها قرار داده بود؛ اما در ژوئن ۲۰۱۶ همین برآورد را به صفر رساند. رابین سلمن در مقاله تازه‌اش استدلال می‌کند که خود عکس تغییر نکرده، بلکه اطلاعاتی که مخاطبان درباره هولمز به دست آورده‌اند، معنای آن را دگرگون کرده است. این توضیح از منظر عکاسی قابل‌توجه است، اما پرسش درباره نقش رسانه‌ها در اعتباربخشی اولیه به ترانوس را به‌طور کامل پاسخ نمی‌دهد؛ رسانه‌هایی که پیش از روشن‌شدن واقعیت فناوری شرکت، در معرفی هولمز به‌عنوان نماد موفقیت نقش داشتند.
واکنش‌ها؛ از استقبال گسترده تا اعتراض افشاگران ترانوس
مستند «You Can See Everything» از همان نمایش غافلگیرکننده‌اش در جشنواره تلوراید در سپتامبر ۲۰۲۶ توجه زیادی جلب کرد. تماشاگران هنگام نمایش فیلم با ترکیبی از خنده، تعجب و سردرگمی واکنش نشان دادند و بحث درباره صحنه‌های آن به شبکه‌های اجتماعی کشیده شد. فیلم در نخستین آخر هفته اکران خود بیش از ۱۵ میلیون دلار فروش داشت و طبق آمار باکس آفیس موجو، فروش آن در آمریکای شمالی تا اول نوامبر به حدود ۶۴.۷ میلیون دلار رسید. محبوبیت فیلم حتی به برگزاری مسابقه شباهت به هولمز و فیلدر و ساخت ویدئوهای طنز درباره شخصیت‌های آن انجامید. برای بخشی از مخاطبان، فیلم یک تجربه سینمایی غیرمنتظره بود و برای گروهی دیگر، فرصتی برای بازخوانی یکی از جنجالی‌ترین پرونده‌های فناوری.
اما استقبال تماشاگران به معنای اتفاق‌نظر درباره محتوای فیلم نبود. برخی منتقدان شیوه روایت فیلدر و اوپنهایم را خلاقانه دانستند و از توانایی فیلم در به‌چالش‌کشیدن برداشت مخاطب از واقعیت استقبال کردند. در مقابل، جنیفر اولت در آرس تکنیکا نوشت که فیلم با ایجاد ابهام‌های مداوم، ممکن است واقعیت‌های اثبات‌شده پرونده ترانوس را کم‌رنگ کند. جان کری‌رو، خبرنگاری که افشاگری‌هایش به سقوط ترانوس کمک کرد، فیلم را تحسین کرد، اما هم‌زمان یادآور شد که رفتار هولمز با افشاگران و تلاش شرکت برای پنهان‌کردن واقعیت نباید در میان بازی‌های روایی مستند فراموش شود.
یکی از جدی‌ترین واکنش‌ها از سوی تایلر شولتز، کارمند سابق و افشاگر ترانوس، مطرح شد. او در یادداشتی برای STAT فیلم را اثری هنری و جذاب توصیف کرد، اما نسبت به معرفی آن به‌عنوان مستندی حقیقت‌یاب هشدار داد. شولتز معتقد است هولمز بار دیگر توانسته تصویری انتخاب‌شده از واقعیت را به نمایش بگذارد. به گفته او، دستگاهی که هولمز در فیلم به فیلدر نشان می‌دهد، همان دستگاهی نیست که کارکنان ترانوس با آن آزمایش‌های مشکل‌دار را انجام می‌دادند. او همچنین در گفت‌وگو با CBS گفت زنی که در فیلم دیده، شباهت کمی به مدیر مقتدر و مسلطی دارد که خودش در ترانوس می‌شناخته است. این اظهارات نشان می‌دهد اختلاف بر سر مستند فقط درباره شیوه فیلم‌سازی نیست؛ درباره این است که چه بخش‌هایی از واقعیت دیده می‌شوند و چه بخش‌هایی بیرون از قاب می‌مانند.
معمایی که با یک عکس شروع شد، اما به یک سؤال بزرگ‌تر رسید
مستند جدید الیزابت هولمز حکم دادگاه را تغییر نداده و شواهد تازه‌ای برای رد محکومیت او ارائه نکرده است. آنچه تغییر کرده، نحوه مواجهه مخاطب با شخصیتی است که سال‌ها او را از پشت جلد مجلات، سخنرانی‌ها و گزارش‌های خبری می‌شناخت. این بار هولمز در محیط خانه، کنار خانواده و در لحظاتی آسیب‌پذیر دیده می‌شود؛ تصویری متفاوت از مدیرعامل جوان و قدرتمندی که روزگاری درباره آینده پزشکی سخنرانی می‌کرد. اما همین تغییر تصویر، ضرورت احتیاط را بیشتر می‌کند. همدلی با یک فرد در برابر دوربین، به‌خودی‌خود نمی‌تواند درستی یا نادرستی ادعاهای گذشته او را ثابت کند.
در این میان، پاسخ فوربز و عکاسش نیز بخشی از مسئله را روشن می‌کند، نه تمام آن را. روایت ایتن پاینز نشان می‌دهد که هولمز و تیمش در ثبت عکس مشهور مشارکت داشته‌اند، اما این موضوع لزوماً احساس امروز او نسبت به عکس را رد نمی‌کند. در سوی دیگر، ناراحتی امروز هولمز نیز به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که در سال ۲۰۱۴ برخلاف میلش از او عکاسی شده است. آنچه روشن است، تغییر جایگاه یک تصویر در حافظه عمومی است: عکسی که قرار بود اعتبار یک شرکت و بنیان‌گذارش را نمایش دهد، پس از فروپاشی ترانوس به نمادی از فاصله میان وعده و واقعیت تبدیل شد.
شاید مهم‌ترین نتیجه این مستند برای دنیای فناوری و کسب‌وکار همین باشد. ترانوس تنها نمونه شکست یک ایده فناورانه نبود؛ نمونه‌ای بود از اینکه چگونه ارزش‌گذاری‌های میلیارددلاری، روایت‌های جذاب بنیان‌گذاران و بازنمایی رسانه‌ای می‌توانند پیش از اثبات عملکرد یک فناوری، به آن اعتبار ببخشند. مستند تازه نشان می‌دهد که حتی پس از فروپاشی یک شرکت و صدور حکم قضایی، رقابت بر سر کنترل روایت آن تمام نمی‌شود. هولمز این بار نه با دستگاه آزمایش خون، بلکه با حضور مقابل دوربین تلاش می‌کند داستانش را بازگو کند؛ درحالی‌که عکس قدیمی فوربز همچنان یادآور پرسشی است که از ابتدا باید جدی‌تر پرسیده می‌شد:
پشت تصویر موفقیت، چه شواهدی برای اثبات آن وجود دارد؟
