بانک مرکزی اروپا ۳۶ ارائهدهنده خدمات پرداخت را برای آزمایش ۱۲ماهه یوروی دیجیتال انتخاب کرده است؛ پایلوتی که طبق برنامه فعلی از سپتامبر ۲۰۲۷ آغاز میشود. همزمان، پارلمان اروپا مجوز ورود به مذاکرات نهایی را صادر کرده، اما قانون هنوز تصویب نشده و عرضه احتمالی این پول دیجیتال در سال ۲۰۲۹ همچنان به توافق نهادهای اروپایی وابسته است.
بانک مرکزی اروپا پس از چند سال تحقیق، طراحی و گفتوگو با بانکها، شرکتهای پرداخت و قانونگذاران، یوروی دیجیتال را یک گام دیگر به استفاده در دنیای واقعی نزدیک کرده است. این نهاد در ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ اعلام کرد که از میان بیش از ۵۰ متقاضی، ۳۶ ارائهدهنده خدمات پرداخت را برای شرکت در نخستین پایلوت گسترده یوروی دیجیتال انتخاب کرده است.
شرکتهایی مانند ادین، دویچه بانک، یونیکردیت، رولوت، استرایپ، سامآپ، نکسی، ورلدلاین، پست ایتالیا، رایفایزن و پیرئوس در میان مجموعههای انتخابشده قرار دارند. فهرست کامل مشارکتکنندگان نشان میدهد بانک مرکزی اروپا تلاش کرده است ترکیبی از بانکهای سنتی، فینتکها، شرکتهای پذیرندگی و بازیگران زیرساخت پرداخت را وارد آزمایش کند.
پایلوت قرار است ۱۲ ماه ادامه داشته باشد و پرداخت فردبهفرد، خرید حضوری، تجارت الکترونیکی و پرداخت آفلاین را پوشش دهد. بااینحال، آنچه در سال ۲۰۲۷ آزمایش میشود هنوز پول قانونی نخواهد بود. کاربران پایلوت با نسخه آزمایشی یوروی دیجیتال کار میکنند و ارزشهای ثبتشده در این محیط قابلیت استفاده عمومی یا تبدیل آزادانه به پول واقعی را ندارند.
در سوی دیگر، مسیر قانونگذاری نیز در جریان است. پارلمان اروپا در ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ با ۴۱۶ رأی موافق، ۱۶۹ رأی مخالف و ۲۲ رأی ممتنع به آغاز مذاکرات با شورای اتحادیه اروپا رأی داد. این رأی به معنای تصویب نهایی قانون یوروی دیجیتال نیست؛ بلکه مجوز ورود پارلمان به مذاکرات بیننهادی است.
بنابراین یوروی دیجیتال اکنون در دو مسیر موازی پیش میرود: بانک مرکزی اروپا زیرساخت فنی و تجربه کاربری آن را آزمایش میکند و نهادهای سیاسی اتحادیه اروپا درباره حدود قانونی، حریم خصوصی، هزینهها، سقف نگهداری و الزامات پذیرش آن مذاکره میکنند.
یوروی دیجیتال در چه مرحلهای قرار دارد؟
| تاریخ | رویداد |
|---|---|
| ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ | پارلمان اروپا مجوز ورود به مذاکرات نهایی با شورای اتحادیه اروپا را صادر کرد. |
| ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ | بانک مرکزی اروپا ۳۶ ارائهدهنده خدمات پرداخت را برای حضور در پایلوت یوروی دیجیتال انتخاب کرد. |
| ژوئیه ۲۰۲۶ | نسخه ۰٫۹۱ پیشنویس قواعد اجرایی یوروی دیجیتال منتشر شد. |
| سپتامبر ۲۰۲۷ | پایلوت ۱۲ماهه یوروی دیجیتال طبق برنامه فعلی آغاز خواهد شد. |
| سال ۲۰۲۹ | نخستین انتشار یوروی دیجیتال ممکن است انجام شود؛ مشروط به تصویب قانون و تصمیم نهایی بانک مرکزی اروپا. |
این جدول یک نکته مهم را روشن میکند: یوروی دیجیتال هنوز عرضه نشده و حتی آغاز پایلوت نیز به معنای تصمیم قطعی برای انتشار عمومی آن نیست. بانک مرکزی اروپا میگوید در صورت تصویب مقررات طی سال ۲۰۲۶، ممکن است نخستین انتشار یوروی دیجیتال در طول سال ۲۰۲۹ انجام شود.
یوروی دیجیتال چیست و چرا ارز دیجیتال به معنای رایج نیست؟
یوروی دیجیتال شکلی الکترونیکی از پول بانک مرکزی است؛ یعنی همان جایگاهی را دارد که اسکناس و سکه یورو دارند، اما در محیط دیجیتال خرج میشود. پشتوانه و صادرکننده آن بانک مرکزی اروپا خواهد بود و ارزش هر واحد یوروی دیجیتال با یک یورو برابر میماند.
این ویژگی، یوروی دیجیتال را از رمزارزهایی مانند بیتکوین و حتی استیبلکوینهای خصوصی جدا میکند. رمزارزها معمولاً توسط بانک مرکزی منتشر نمیشوند و قیمت آنها میتواند نوسان داشته باشد. استیبلکوینها نیز به ذخایر و توان مالی شرکت صادرکننده وابستهاند؛ اما یوروی دیجیتال بدهی مستقیم بانک مرکزی و بخشی از پول رسمی منطقه یورو خواهد بود.
بانک مرکزی اروپا در پرسشهای متداول یوروی دیجیتال تأکید کرده که زیرساخت تسویه این طرح بر یک پلتفرم متمرکز بنا میشود و قرار نیست از بلاکچین عمومی یا فناوری دفترکل توزیعشده استفاده کند. البته بعضی اصول فنی سامانههای توزیعشده، مانند تابآوری و جلوگیری از ایجاد نقطه شکست واحد، در طراحی آن در نظر گرفته شده است.
یوروی دیجیتال همچنین قرار نیست جایگزین اسکناس، سپرده بانکی یا کارتهای پرداخت شود. هدف اعلامشده این است که مردم در کنار پول نقد و خدمات بانکهای تجاری، به یک ابزار پرداخت دیجیتال عمومی نیز دسترسی داشته باشند.
اروپا از یوروی دیجیتال چه میخواهد؟
دلیل اصلی راهاندازی یوروی دیجیتال فقط پاسخدادن به کاهش استفاده از پول نقد نیست. اروپا با مسئلهای بزرگتر روبهروست: بخش قابلتوجهی از پرداختهای روزمره شهروندان آن بر زیرساخت شرکتهایی انجام میشود که مقر آنها خارج از اتحادیه اروپاست.
بر اساس آمار بانک مرکزی اروپا، حدود دو سوم تراکنشهای کارتی منطقه یورو از طریق طرحهای بینالمللی پردازش میشوند و ۱۳ کشور منطقه یورو برای پرداخت کارتی کاملاً به سامانههای غیراروپایی وابستهاند.
به همین دلیل، بحث یوروی دیجیتال فقط یک پروژه فناورانه نیست؛ این طرح با حاکمیت پولی، استقلال زیرساخت پرداخت و کاهش وابستگی اروپا به شبکهها و کیف پولهای خارجی ارتباط دارد.
بانک مرکزی اروپا میخواهد ابزاری ایجاد کند که در تمام کشورهای منطقه یورو، با قواعد مشترک و بدون نیاز به یک ارائهدهنده خصوصی مشخص، قابل استفاده باشد. برای مصرفکننده، این هدف باید به معنای امکان پرداخت با یک کیف پول یا کارت سازگار در سراسر منطقه یورو باشد؛ چه در فروشگاه، چه در اینترنت و چه هنگام انتقال پول به فردی دیگر.
پرداخت با یوروی دیجیتال چگونه انجام میشود؟
مردم برای استفاده از یوروی دیجیتال مستقیماً در بانک مرکزی اروپا حساب باز نمیکنند. دسترسی از طریق بانکها و سایر ارائهدهندگان خدمات پرداخت تحت نظارت انجام خواهد شد. این واسطهها مسئول افتتاح کیف پول، احراز هویت مشتری، ارائه اپلیکیشن یا کارت، اجرای کنترلهای مبارزه با پولشویی و پشتیبانی کاربران خواهند بود.
در طراحی فعلی، شهروندان میتوانند با تلفن همراه، اپلیکیشن بانکی، کیف پول اختصاصی یا کارت فیزیکی پرداخت کنند. پیشبینی شده است افرادی که تلفن هوشمند ندارند یا مهارت دیجیتال محدودی دارند نیز بتوانند از خدمات پایه استفاده کنند.
یوروی دیجیتال دو حالت اصلی خواهد داشت:
- پرداخت آنلاین که از طریق زیرساخت مرکزی پردازش میشود؛
- پرداخت آفلاین که بدون اتصال لحظهای به اینترنت و با انتقال ارزش میان دو دستگاه انجام میشود.
پرداخت آفلاین یکی از پیچیدهترین بخشهای پروژه است. بانک مرکزی اروپا میخواهد تجربهای نزدیک به پرداخت نقدی ایجاد کند؛ بهگونهای که خریدار و فروشنده در زمان تراکنش به اینترنت متصل نباشند. بااینحال، باید جلوی دوبارهخرجکردن پول، جعل موجودی و استفاده از دستگاههای دستکاریشده نیز گرفته شود.
اگر موجودی کیف پول کافی نباشد چه اتفاقی میافتد؟
در طراحی یوروی دیجیتال قابلیتی با عنوان «آبشار» پیشبینی شده است. اگر موجودی کیف پول برای انجام خرید کافی نباشد، مبلغ باقیمانده میتواند بهصورت خودکار از حساب بانکی متصل برداشت شود.
فرایند معکوس نیز در نظر گرفته شده است. اگر مبلغ دریافتی باعث شود موجودی یوروی دیجیتال از سقف مجاز عبور کند، مازاد پول بهصورت خودکار به حساب بانکی کاربر منتقل خواهد شد. به این ترتیب، حتی پرداختهایی بزرگتر از سقف نگهداری کیف پول نیز قابل انجام خواهند بود.
این طراحی نشان میدهد یوروی دیجیتال قرار نیست به جای سپرده بانکی بنشیند؛ بلکه قرار است به حسابهای بانکی موجود متصل شود و بیشتر نقش ابزار پرداخت را داشته باشد.
سقف نگهداری هنوز تعیین نشده است
یکی از حساسترین موضوعات یوروی دیجیتال، تعیین حداکثر موجودی هر کاربر است. اگر مردم بتوانند بدون محدودیت سپردههای بانکی خود را به پول بانک مرکزی تبدیل کنند، در دورههای بحران ممکن است منابع زیادی از بانکها خارج شود و ثبات مالی آسیب ببیند.
به همین دلیل، بانک مرکزی اروپا در حال بررسی تعیین سقف برای موجودی یوروی دیجیتال اشخاص است؛ اما تا امروز رقم نهایی تصویب نشده است. اعداد ۵۰۰ تا سه هزار یورو که در برخی گزارشها دیده میشوند، سقف پیشنهادی قطعی بانک مرکزی اروپا نیستند. این ارقام صرفاً برای آزمایش سناریوهای مختلف و سنجش اثر بر ثبات مالی استفاده شدهاند.
سقف نهایی باید پس از تصویب قانون و با درنظرگرفتن رفتار کاربران، وضعیت بانکها، نیازهای پرداخت و شرایط اقتصادی تعیین شود. یوروی دیجیتال نیز سود نخواهد داشت؛ تصمیمی که با هدف جلوگیری از تبدیلشدن آن به ابزار سرمایهگذاری و رقیب مستقیم سپردههای بانکی گرفته شده است.
حریم خصوصی؛ یوروی دیجیتال ناشناس نخواهد بود
بانک مرکزی اروپا حریم خصوصی را یکی از مزیتهای اصلی یوروی دیجیتال معرفی میکند، اما این موضوع به معنای ناشناسبودن کامل پرداختها نیست.
در پرداخت آنلاین، بانک یا ارائهدهنده خدمات پرداخت همچنان باید هویت مشتری را بشناسد و مقررات مبارزه با پولشویی را اجرا کند. بانک مرکزی اروپا میگوید اطلاعات دریافتی را به شکلی طراحی خواهد کرد که نتواند تراکنش را مستقیماً به هویت یک فرد مشخص نسبت دهد.
در حالت آفلاین، سطح حریم خصوصی بیشتر خواهد بود و اطلاعات شخصی تراکنش در بانک مرکزی ثبت نمیشود. بااینحال، پارلمان اروپا پیشنهاد کرده برای کاهش ریسک سوءاستفاده، سقفهایی برای پرداخت آفلاین تعیین شود.
کمیته امور اقتصادی و پولی پارلمان اروپا همچنین استفاده از فناوریهایی مانند «اثبات با دانش صفر» را برای تأیید برخی شرایط بدون افشای تمام اطلاعات کاربر مطرح کرده است. این موضوع فعلاً موضع مذاکراتی پارلمان است و هنوز به قانون نهایی تبدیل نشده است.
یوروی دیجیتال پول برنامهپذیر نخواهد بود
یکی از نگرانیهای رایج درباره ارزهای دیجیتال بانک مرکزی این است که دولت یا بانک مرکزی بتواند محل، زمان یا نوع مصرف پول مردم را تعیین کند. بانک مرکزی اروپا میگوید یوروی دیجیتال «پول برنامهپذیر» نخواهد بود؛ یعنی بانک مرکزی نمیتواند تعیین کند یک یورو فقط برای کالای مشخصی خرج شود یا پس از تاریخ معینی اعتبار خود را از دست بدهد.
در مقابل، یوروی دیجیتال از «پرداختهای شرطی» پشتیبانی خواهد کرد. تفاوت این دو مفهوم مهم است. در پرداخت شرطی، خود کاربر یا ارائهدهنده خدمت میتواند اجرای یک تراکنش را به رخدادن یک رویداد وابسته کند؛ برای مثال، پرداخت پس از تحویل کالا یا آزادشدن وجه پس از تحقق شرایط قرارداد.
بنابراین شرط بر اجرای پرداخت اعمال میشود، نه بر ماهیت و قابلیت خرجکردن پول.
استفاده پایه برای مردم رایگان است؛ اما هزینه پروژه را چه کسی میپردازد؟
طبق طراحی فعلی، خدمات پایه یوروی دیجیتال برای اشخاص حقیقی رایگان خواهد بود. بانکها و ارائهدهندگان پرداخت نمیتوانند برای افتتاح کیف پول، نگهداری موجودی یا پرداختهای عادی از مصرفکننده کارمزد دریافت کنند.
در مقابل، امکان دریافت کارمزد از پذیرندگان وجود خواهد داشت، اما سقف آن باید بر اساس قواعد اتحادیه اروپا تعیین شود. شورای اتحادیه اروپا در موضع مذاکراتی خود پیشنهاد کرده است در یک دوره انتقالی دستکم پنجساله، سقف کارمزدها ابتدا با هزینه ابزارهای پرداخت قابلمقایسه و سپس با هزینه واقعی ارائه خدمت محاسبه شود.
ساخت این زیرساخت ارزان نیست. بانک مرکزی اروپا هزینه توسعه سامانه مرکزی را حدود ۱٫۳ میلیارد یورو و هزینه عملیاتی سالانه آن را حدود ۳۲۰ میلیون یورو برآورد کرده است. این مخارج از منابع بانک مرکزی اروپا پرداخت میشود.
هزینه اتصال بانکها و شرکتهای پرداخت به سامانه نیز محل اختلاف است. بانک مرکزی اروپا سرمایهگذاری مورد نیاز واسطهها را در مجموع حدود چهار تا ۵٫۸ میلیارد یورو طی چهار سال برآورد کرده و میگوید این رقم حدود ٪۳٫۴ از بودجه فناوری سالانه بانکهای منطقه یورو را تشکیل میدهد.
در مقابل، فدراسیون بانکداری اروپا و مؤسسه پیدبلیوسی هزینه کل اجرای پروژه برای صنعت بانکداری را تا حدود ۱۸ میلیارد یورو برآورد کردهاند. اختلاف میان این دو رقم به تفاوت در فرضیات، هزینههای مشترک با سایر مقررات بانکی و دامنه زیرساختهای محاسبهشده مربوط است.
در پایلوت ۲۰۲۷ چه چیزهایی آزمایش میشود؟
طبق توضیحات بانک مرکزی اروپا، پایلوت از سپتامبر ۲۰۲۷ آغاز میشود و یک سال ادامه خواهد داشت. بانک مرکزی اروپا و ۱۹ بانک مرکزی ملی منطقه یورو همراه با ۳۶ ارائهدهنده خدمات پرداخت در آن مشارکت خواهند کرد.
چهار کاربرد اصلی در این مرحله آزمایش میشوند:
- انتقال پول فردبهفرد در حالت آنلاین؛
- انتقال فردبهفرد در حالت آفلاین؛
- پرداخت حضوری به کسبوکارها؛
- خرید اینترنتی و تجارت الکترونیکی.
کارکنان منتخب بانکهای مرکزی، مشتریان، فروشندگان و پذیرندگان در محیط کنترلشده با نسخه آزمایشی یوروی دیجیتال کار خواهند کرد. هدف، سنجش عملکرد فنی، تجربه کاربری، سرعت تراکنش، قابلیت همکاری بانکها، پرداخت آفلاین، بازگشت وجه و مدیریت خطاهاست.
مشارکت بازیگرانی مانند استرایپ، ادین، ورلدلاین، نکسی و سامآپ برای آزمایش پذیرندگی و تجارت الکترونیکی اهمیت دارد. در سوی دیگر، حضور بانکهایی مانند دویچه بانک، یونیکردیت، رایفایزن و پیرئوس امکان آزمایش اتصال یوروی دیجیتال به حسابهای بانکی و خدمات مشتریان را فراهم میکند.
نسخه آزمایشی ارزش پولی واقعی نخواهد داشت و یوروی دیجیتال در این پایلوت پول قانونی محسوب نمیشود. نتایج این مرحله باید مشخص کند آیا زیرساخت طراحیشده برای استفاده عمومی، پردازش تعداد زیاد تراکنش و فعالیت در کشورهای مختلف آماده است یا نه.
قانون نهایی چه موضوعاتی را مشخص میکند؟
جزئیات مهم یوروی دیجیتال هنوز موضوع مذاکره میان پارلمان اروپا، شورای اتحادیه اروپا و کمیسیون اروپاست. از جمله مسائل حلنشده میتوان به این موارد اشاره کرد:
- سقف نگهداری برای اشخاص حقیقی؛
- قواعد موجودی و تسویه حساب کسبوکارها؛
- سطح پذیرش اجباری یوروی دیجیتال توسط فروشندگان؛
- سقف کارمزد پذیرندگان؛
- حدود پرداخت آفلاین؛
- دسترسی افراد فاقد حساب بانکی یا مهارت دیجیتال؛
- شیوه جبران هزینه بانکها و شرکتهای پرداخت؛
- حدود پردازش و نگهداری اطلاعات تراکنشها.
پارلمان اروپا پیشنهاد کرده است کسبوکارها نتوانند یوروی دیجیتال را بیش از ۲۴ ساعت نگهداری کنند و وجوه دریافتی آنها به حساب بانکی منتقل شود. این پیشنهاد با هدف جلوگیری از خروج منابع از بانکها مطرح شده، اما هنوز بخشی از قانون نهایی نیست.
موضوع پذیرش اجباری نیز محل مذاکره است. ایده اصلی این است که یوروی دیجیتال مانند پول نقد در بخش بزرگی از منطقه یورو قابل استفاده باشد، ولی ممکن است برای بعضی کسبوکارهای کوچک، پذیرندگانی که زیرساخت دیجیتال ندارند یا شرایط خاص، استثناهایی در نظر گرفته شود.
آیا یوروی دیجیتال پول نقد را کنار میزند؟
موضع رسمی نهادهای اروپایی این است که یوروی دیجیتال مکمل پول نقد خواهد بود، نه جایگزین آن. شورای اتحادیه اروپا همزمان با بررسی مقررات یوروی دیجیتال، درباره تقویت جایگاه اسکناس و سکه یورو نیز موضعگیری کرده است.
بااینحال، نگرانی منتقدان بیدلیل نیست. اگر دسترسی به شعب، دستگاههای خودپرداز یا خدمات نقدی در آینده محدود شود، حتی بدون ممنوعیت رسمی، ممکن است استفاده عملی از پول نقد کاهش پیدا کند. به همین دلیل، سرنوشت پول نقد فقط به متن مقررات یوروی دیجیتال وابسته نیست و به سیاست بانکها، هزینه خدمات، پوشش خودپردازها و رفتار فروشندگان نیز بستگی دارد.
یوروی دیجیتال؛ پروژه پرداخت یا ابزار قدرت؟
یوروی دیجیتال در ظاهر یک ابزار تازه برای پرداخت روزمره است، اما در سطحی عمیقتر، بخشی از تلاش اروپا برای حفظ کنترل بر زیرساخت پولی خود محسوب میشود. گسترش کیف پولهای خصوصی، استیبلکوینها و شبکههای پرداخت خارجی، این نگرانی را ایجاد کرده است که اروپا در یکی از حساسترین لایههای اقتصاد دیجیتال به شرکتها و زیرساختهای خارج از اتحادیه وابسته بماند.
موفقیت پروژه اما فقط به توان فنی بانک مرکزی اروپا بستگی ندارد. مردم باید مزیتی واقعی در استفاده از آن ببینند، فروشندگان باید هزینه و پیچیدگی پذیرش آن را قابلتحمل بدانند و بانکها نیز باید بتوانند بدون تضعیف مدل کسبوکار خود به شبکه متصل شوند.
یوروی دیجیتال هنوز با تصمیم نهایی فاصله دارد. انتخاب ۳۶ ارائهدهنده پرداخت، انتشار نسخه جدید قواعد اجرایی و برنامهریزی برای پایلوت سپتامبر ۲۰۲۷ نشان میدهد پروژه وارد مرحلهای جدیتر شده است؛ اما قانون هنوز نهایی نشده، سقف نگهداری مشخص نیست و انتشار در سال ۲۰۲۹ نیز تضمینشده نیست.
پایلوت ۲۰۲۷ قرار است روشن کند آیا اروپا میتواند پول دیجیتالی عمومی بسازد که همزمان سریع، فراگیر، خصوصی، کمهزینه و ایمن باشد؛ ترکیبی که روی کاغذ جذاب است، اما اجرای آن یکی از پیچیدهترین پروژههای پولی و پرداختی اتحادیه اروپا خواهد بود.
