بانک مرکزی زمانبندی تازهای برای خروج چک رمزدار از شبکه بانکی اعلام کرده است. براساس این برنامه، از ابتدای روز ۷ مهر ۱۴۰۵ بانکها دیگر اجازه صدور چک رمزدار ندارند و باید چکهای تضمینشده را بهصورت آنی پرداخت کنند. تبادل چک رمزدار نیز از ابتدای روز اول دی ۱۴۰۵ ممنوع خواهد شد.
به گزارش راه پرداخت، بانک مرکزی این برنامه را گام نخست جایگزینی چکهای رمزدار با چکهای تضمینشده اعلام کرده و تأکید کرده است مهلت تازه تمدید نخواهد شد. این زمان برای آن در نظر گرفته شده که بانکها تغییرات فنی و عملیاتی لازم را در سامانهها و شعب خود اعمال کنند.
۷ مهر؛ پرداخت چک تضمینشده بدون انتظار برای تسویه بینبانکی
مهمترین تغییر برای مشتریان، فقط توقف صدور یک نوع چک نیست. از ۷ مهر، بانکها باید وجه چک تضمینشده را هنگام مراجعه ذینفع پرداخت کنند و پرداخت را به تکمیل تسویه بینبانکی مشروط نکنند.
چک تضمینشده مانند چک رمزدار فاقد وضعیت برگشتی است؛ زیرا بانک صادرکننده، پرداخت وجه آن را تضمین میکند. اطلاعات این چک در سامانه صیاد ثبت میشود و بانک میتواند اصالت سند، مشخصات ذینفع و اطلاعات صدور را از طریق سامانه بررسی کند. به همین دلیل، بانک مرکزی دیگر تأخیر تا زمان تسویه بینبانکی را برای پرداخت به ذینفع ضروری نمیداند.
این تصمیم در عمل باید فاصله میان تحویل چک و دسترسی ذینفع به وجه را کاهش دهد. البته نتیجه نهایی به اجرای یکسان بخشنامه در شعب، آمادگی سامانههای داخلی بانکها و دسترسی پایدار به صیاد و چکاوک وابسته است.
اول دی؛ تبادل چک رمزدار متوقف میشود
مرحله دوم از اول دی ۱۴۰۵ آغاز میشود. از این تاریخ، تبادل چک رمزدار در شبکه بانکی ممنوع خواهد شد. بنابراین بانکها نزدیک به سه ماه، از زمان توقف صدور تا ممنوعیت تبادل، برای جمعکردن فرایند قدیمی فرصت دارند.
اطلاعیه بانک مرکزی درباره جزئیات تعیین تکلیف چکهای رمزدار باقیمانده پس از اول دی توضیح بیشتری نداده است. ازاینرو دارندگان چکهای رمزدار در گردش بهتر است پیش از رسیدن این موعد، نحوه وصول چک خود را از بانک صادرکننده پیگیری کنند.
چرا چک تضمینشده جای چک رمزدار را میگیرد؟
چک رمزدار یا بینبانکی سالها یکی از ابزارهای رایج برای تسویه معاملات بزرگ بود. این چک به درخواست مشتری از سوی بانک صادر میشد و پرداخت آن نیز به دلیل تعهد بانک قطعی بود. بااینحال، ذینفع برای اطمینان از اصالت چک، امکان استعلام مستقیم در یک سامانه عمومی را نداشت و معمولاً باید از مسیر شعب بانکی اقدام میکرد.
در چک تضمینشده، تضمین پرداخت همچنان بر عهده بانک است، اما اطلاعات چک و هویت ذینفع در سامانه صیاد ثبت میشود. چک در وجه شخص و حساب مشخص صادر میشود، قابل انتقال نیست و اصالت آن با شناسه ۱۶رقمی صیادی قابل استعلام است. همچنین محدودیت جغرافیایی چک رمزدار را ندارد و در همه شعب بانکها قابل پذیرش و پرداخت است.
تفاوت اصلی دو ابزار در خود تضمین پرداخت نیست؛ هر دو با تعهد بانک صادر میشوند. تفاوت در شفافیت و امکان رهگیری است. در مدل جدید، اعتماد به چک فقط بر سند فیزیکی و تأیید شعبه متکی نیست و اطلاعات آن در یک زیرساخت متمرکز ثبت میشود.
مسیری که از سال ۱۳۹۷ آغاز شد
جایگزینی چک رمزدار تصمیم تازهای نیست. بانک مرکزی از سال ۱۳۹۷ و همزمان با اصلاح قانون صدور چک، تغییر فرایند چکهای تضمینشده را با هدف احراز دقیق هویت ذینفعان، جلوگیری از استفادههای نامتعارف و تقویت الزامات مبارزه با پولشویی آغاز کرد.
در سال ۱۴۰۰، تخصیص شناسه صیادی و ثبت صدور چک تضمینشده در سامانه صیاد در دستور کار قرار گرفت. از ۱۷ خرداد ۱۴۰۱ نیز تبادل بینبانکی چکهای تضمینشده فاقد شناسه صیادی در سامانه چکاوک ممنوع شد. بانک مرکزی در شهریور ۱۴۰۳ از برنامه جایگزینی تدریجی چکهای رمزدار با چکهای تضمینشده خبر داد و در دی ۱۴۰۴، اجرای ممنوعیت صدور چک رمزدار را برای هفته پایانی فروردین ۱۴۰۵ زمانبندی کرد.
آن موعد با درخواست برخی بانکها برای تکمیل تغییرات فنی و همزمانی اجرای طرح با روزهای پرترافیک پایان سال تعیین شده بود. اکنون اطلاعیه تازه نشان میدهد اجرای کامل ممنوعیت تا ۷ مهر عقب رفته است. تأکید بانک مرکزی بر تمدیدنشدن مهلت جدید نیز نشان میدهد شبکه بانکی تا این تاریخ باید آماده اجرای نهایی طرح شود. پیشینه این تغییر پیشتر در راه پرداخت بررسی شده است.
چه چیزی برای مشتریان و کسبوکارها تغییر میکند؟
از ۷ مهر، مشتریانی که برای معاملات خود به ابزار پرداخت تضمینشده نیاز دارند، باید بهجای چک رمزدار از چک تضمینشده صیادی استفاده کنند. ذینفع میتواند پیش از پذیرش چک، اصالت و صدور آن به نام خود را از مسیرهای استعلام صیاد بررسی کند و بانک نیز باید وجه را هنگام مراجعه او پرداخت کند.
این تغییر برای شرکتها، بنگاههای معاملاتی، دفاتر اسناد رسمی و واحدهای مالی نیز مهم است. اگر در قراردادها همچنان عبارت «پرداخت با چک رمزدار» درج میشود، لازم است روش پرداخت بازنگری شود. جایگزین میتواند چک تضمینشده صیادی در وجه و حساب مشخص باشد یا طرفین، متناسب با نوع معامله، انتقال مستقیم وجه را انتخاب کنند.
حذف چک رمزدار به معنای حذف سند کاغذی نیست. بانک مرکزی یک ابزار تضمینشده را با ابزار تضمینشده دیگری جایگزین کرده، اما ثبت اطلاعات، احراز هویت، استعلام اصالت و شیوه پرداخت آن را تغییر داده است. موفقیت این طرح نیز نه فقط با پایان صدور چک رمزدار، بلکه با پرداخت واقعاً آنی و رفتار یکسان شعب بانکها سنجیده خواهد شد.
منابع: بانک مرکزی
