وقتی از صنعت پرداخت صحبت میکنیم، معمولا ذهنها به سمت تعداد کارتخوانها یا حجم تراکنشها میرود؛ اما آنچه این صنعت را سرپا نگه میدارد، زیرساختی است که هر روز میلیونها نفر، بیآنکه متوجه حضورش باشند، به آن اعتماد میکنند. ارزش واقعی این زیرساخت زمانی آشکار میشود که در اوج ترافیک یا حتی در شرایط بحرانی، جریان پرداخت بدون وقفه ادامه پیدا کند؛ زیرا در دنیای پرداخت، آنچه بیش از تعداد ابزارها اهمیت دارد، تداوم خدمترسانی است.
ساعت ۶ عصر است. میلیونها نفر در حال خرید، پرداخت قبض یا کارتبهکارت هستند. فقط در همین یک ساعت بیش از دو میلیون تراکنش ثبت میشود. اما کمتر کسی به این فکر میکند که اگر این شبکه برای چند دقیقه از کار بیفتد، چه تعداد خرید ناتمام میماند و چه تعداد کسبوکار با اختلال روبهرو میشود. شاید به همین دلیل باشد که در صنعت پرداخت، تعداد کارتخوانها و درگاههای پرداخت تنها بخشی از ماجرا هستند. آنچه اهمیت بیشتری دارد، توانایی شبکه در پاسخگویی مداوم به میلیونها درخواست پرداخت است؛ قابلیتی که معمولاً تا زمان بروز اختلال، کمتر دیده میشود.
اهمیت این زیرساخت زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم بخشی از شبکه کشور در مقیاسی بسیار بزرگ فعالیت میکند. تصور کنید از هر چهار تراکنشی که در کشور انجام میشود، یکی از یک مسیر مشخص عبور کند. در چنین شرایطی، حتی یک اختلال کوتاهمدت هم میتواند بر تجربه میلیونها کاربر اثر بگذارد. در سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۰ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تراکنش در این شبکه پردازش شده است. اعدادی که نشان میدهد، کوچکترین اختلال، تنها یک مشکل فنی نیست و میتواند بخشی از جریان روزمره جابهجایی پول در کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
ساعتهای شلوغ؛ آزمون واقعی شبکه
پایداری شبکه در ساعتهای خلوت چندان به چشم نمیآید. آزمون اصلی زمانی است که حجم تراکنشها ناگهان افزایش پیدا میکند. دادهها نشان میدهد ساعت ۱۸ با بیش از دو میلیون تراکنش، پرترافیکترین ساعت شبانهروز است. ساعت ۱۷ نیز نزدیک به یک میلیون و ۹۳۷ هزار تراکنش و ساعت ۱۹ بیش از یک میلیون و ۸۰۰ هزار تراکنش را ثبت کردهاند.
در مقابل، ساعات ۳ و ۴ بامداد با حدود ۲۴ هزار تراکنش کمترافیکترین ساعات شبانهروز هستند. به بیان دیگر، شبکه باید بتواند خود را با اختلافی چند ده برابری میان ساعات خلوت و ساعات اوج هماهنگ کند. همین تفاوت است که پایداری را به یک مزیت مهم تبدیل میکند. کاربران انتظار دارند چه در ساعت ۴ صبح و چه در ساعت ۶ عصر، پرداختشان بدون مشکل انجام شود.
چهارشنبهها سختتر از جمعهها هستند
فشار روی شبکه فقط در طول شبانهروز تغییر نمیکند؛ روزهای هفته هم شرایط متفاوتی دارند. چهارشنبه با ثبت نزدیک به ۳۰ میلیون تراکنش، پرتراکنشترین روز هفته بوده است. در مقابل، جمعه با حدود ۲۳ میلیون تراکنش کمترین حجم عملیات را ثبت کرده است.
اختلاف بیش از هفت میلیون تراکنشی میان این دو روز نشان میدهد شبکه پرداخت باید برای روزهایی طراحی شود که حجم عملیات به شکل محسوسی بیشتر از میانگین است. در واقع، زیرساختهای پرداخت بر اساس روزهای عادی سنجیده نمیشوند؛ بلکه عملکرد آنها در روزهای اوج اهمیت دارد.
آزمون واقعی؛ ۱۲ روز بحران
شاید مهمترین محک پایداری، عملکرد در شرایط غیرعادی باشد؛ زمانی که فشارهای بیرونی میتوانند عملکرد شبکه را تحت تأثیر قرار دهند. بر اساس دادههای گزارش پایداری، در دوره ۱۲ روزه منتهی به سوم تیرماه، سامانههای بهپرداخت ملت بدون ثبت قطعی سرویس به فعالیت خود ادامه دادهاند و سطح دسترسپذیری ۹۹.۹۹ درصدی را حفظ کردهاند. در این بازه روزانه بهطور متوسط بیش از ۲۰.8 میلیون تراکنش از طریق پایانههای فروشگاهی انجام شده است. پایانههای اینترنتی نیز روزانه حدود ۲.۷ میلیون تراکنش، پایانههای پرداخت سوخت بیش از ۲.۳ میلیون تراکنش و خدمات مبتنی بر تلفن همراه بیش از ۱.۲ میلیون تراکنش را پردازش کردهاند.
نخستین روز تیرماه نیز با ثبت بیش از ۲۹ میلیون تراکنش، پرتراکنشترین روز این دوره بوده است؛ روزی که شبکه در عین حفظ پایداری، یکی از بالاترین حجمهای عملیاتی خود را تجربه کرده است.
۸۸ میلیارد تراکنش در ۲۰ سال
مقیاس واقعی پایداری را شاید بتوان در آمار بلندمدت مشاهده کرد. طی ۲۰ سال فعالیت این شبکه، بیش از ۸۸ میلیارد تراکنش پردازش شده است. این عدد معادل متوسط ۱۴۱ تراکنش در هر ثانیه، بیش از ۸ هزار و ۵۰۰ تراکنش در هر دقیقه و حدود ۵۱۰ هزار تراکنش در هر ساعت است.
جالبتر اینکه حدود ۹۸.۸ درصد از این تراکنشها با موفقیت انجام شدهاند؛ رقمی که تصویری از عملکرد شبکه در بلندمدت ارائه میدهد و نشان میدهد پایداری تنها به چند روز یا چند ماه محدود نمیشود.
پایداری؛ چیزی که تا زمان از دست رفتنش دیده نمیشود
کاربران هنگام پرداخت، تنها نتیجه را میبینند؛ خریدی که انجام میشود، قبضی که پرداخت میشود یا انتقال وجهی که با موفقیت پایان مییابد؛ اما پشت این تجربه روزمره، زیرساختی قرار دارد که باید در شلوغترین ساعتها، پرترافیکترین روزها و حتی در شرایط بحرانی، بدون وقفه به کار خود ادامه دهد.
دادههای گزارش پایداری ۱۴۰۴ بهپرداخت ملت نشان میدهد، ارزش یک شبکه پرداخت، تنها با تعداد تراکنشها یا سهم بازار سنجیده نمیشود؛ بلکه توانایی آن در حفظ تداوم خدمت و پاسخگویی در مقیاس ملی نیز بخشی از این تصویر است. بهپرداخت ملت با پردازش بیش از ۱۰ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تراکنش در سال و سهم بیش از ۲۲ درصدی از تعداد و ۲۵ درصدی از مبلغ تراکنشهای شبکه پرداخت کشور، نمونهای از زیرساختی است که استمرار عملکرد آن، با جریان روزمره اقتصاد و زندگی میلیونها نفر گره خورده است.
