تجربه حملات سایبری و اختلال در خدمات بانکی، موضوع تاب‌آوری زیرساخت‌های مالی را بیش از گذشته مورد توجه قرار داده است. مدیران بانک تجارت، هلدینگ داده‌پردازی بانک پارسیان، تفتا و آسیاتک معتقدند توسعه مراکز داده توزیع‌شده، بازنگری در معماری سامانه‌های بانکی و افزایش همکاری با شرکت‌های خصوصی می‌تواند به کاهش آسیب‌پذیری و بهبود تداوم خدمات در شرایط بحران کمک کند.
به گزارش راه پرداخت، تمرکز سامانه‌ها و داده‌های بانکی در تعداد محدودی از مراکز داده، یکی از چالش‌های زیرساختی صنعت بانکداری در مواجهه با بحران‌های سایبری و اختلالات گسترده است. مدیران بانک تجارت، هلدینگ داده‌پردازی بانک پارسیان، هلدینگ تفتا و شرکت انتقال داده‌های آسیاتک با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت زیرساخت‌های فناوری اطلاعات بانک‌ها، توسعه معماری‌های توزیع‌شده و استفاده از ظرفیت شرکت‌های تخصصی بخش خصوصی را از راهکارهای افزایش تاب‌آوری شبکه بانکی می‌دانند. در این میان، علاوه بر توان فنی و زیرساختی، موضوعاتی مانند امنیت اطلاعات، الزامات حقوقی، اعتماد میان بانک‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات و تغییر فرهنگ سازمانی نیز از پیش‌نیازهای توسعه این همکاری‌ها عنوان شده‌اند.
آسیاتک از ظرفیت پنج مرکز داده فعال برای ارائه خدمات زیرساختی خبر داد
محمد بابایی، معاون کسب‌وکار انتقال داده‌های آسیاتک، با اشاره به توسعه توان فنی شرکت‌های خصوصی در حوزه ارتباطات، انتقال داده و خدمات مرکز داده، معتقد است بخشی از نیازهای زیرساختی سازمان‌های بزرگ، به‌ویژه بانک‌ها و مؤسسات مالی، می‌تواند با استفاده از ظرفیت ارائه‌دهندگان تخصصی این خدمات تأمین شود.
به گفته او، شرکت‌های خصوصی فعال در حوزه زیرساخت طی سال‌های اخیر توانمندی‌های خود را در زمینه میزبانی سامانه‌ها، ارتباطات و مدیریت مراکز داده توسعه داده‌اند و این ظرفیت می‌تواند در افزایش پایداری خدمات سازمان‌های حساس نقش داشته باشد.
بابایی با اشاره به زیرساخت‌های آسیاتک اعلام کرد که این مجموعه پنج مرکز داده فعال در اختیار دارد و توسعه زیرساخت مرکز داده پیام نیز از برنامه‌های این شرکت است.
او استفاده از خدمات شرکت‌های تخصصی را راهکاری برای کاهش بخشی از مسئولیت‌های عملیاتی و فنی بانک‌ها می‌داند. به اعتقاد بابایی، بهره‌گیری از زیرساخت‌های بیرونی می‌تواند به بانک‌ها امکان دهد منابع و تمرکز مدیریتی بیشتری را به توسعه خدمات مالی و مأموریت‌های اصلی خود اختصاص دهند.
بااین‌حال، معاون کسب‌وکار انتقال داده‌های آسیاتک تأکید می‌کند که توسعه این همکاری‌ها تنها به وجود ظرفیت فنی وابسته نیست و موضوعاتی مانند امنیت اطلاعات، حفظ حریم خصوصی، پایداری خدمات و اعتماد میان طرفین نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
او اعتمادسازی میان بانک‌ها و شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات زیرساختی و تدوین نقشه راه مشترک را از پیش‌نیازهای استفاده گسترده‌تر صنعت بانکی از ظرفیت بخش خصوصی عنوان می‌کند.
تمرکز زیرساخت‌های بانکی می‌تواند آسیب‌پذیری در شرایط بحران را افزایش دهد
مرتضی ترک‌تبریزی، رئیس سابق هیئت‌مدیره بانک تجارت، تمرکز بخش قابل توجهی از سامانه‌ها و داده‌های بانکی در تعداد محدودی از مراکز داده را از چالش‌های مهم زیرساختی نظام بانکی می‌داند.
به اعتقاد او، تجربه بحران‌های اخیر ضرورت بازنگری در معماری زیرساخت‌های فناوری اطلاعات بانک‌ها را آشکار کرده است. در چنین شرایطی، وابستگی گسترده خدمات به زیرساخت‌های متمرکز می‌تواند فرایند تداوم فعالیت و بازیابی سامانه‌ها پس از اختلال را با چالش مواجه کند.
ترک‌تبریزی حرکت به سمت معماری‌های توزیع‌شده و استفاده از فناوری‌هایی مانند رایانش ابری و مجازی‌سازی را از راهکارهای افزایش انعطاف‌پذیری زیرساخت‌های بانکی عنوان می‌کند.
به گفته او، استفاده از این فناوری‌ها در کنار بازنگری در شیوه مدیریت مراکز داده می‌تواند به کاهش وابستگی سامانه‌های حیاتی به نقاط محدود زیرساختی کمک کند.
رئیس سابق هیئت‌مدیره بانک تجارت همچنین بر ضرورت طراحی برنامه‌های تداوم کسب‌وکار و بازیابی پس از بحران تأکید دارد. او معتقد است بانک‌ها باید پیش از وقوع اختلال، سناریوهای مختلف بحران را شناسایی و برای بازیابی خدمات در هر سناریو برنامه‌ریزی کنند.
از نگاه ترک‌تبریزی، اجرای مانورهای عملیاتی، آزمایش برنامه‌های بازیابی و پیش‌بینی مسیرهای جایگزین از اقداماتی است که می‌تواند زمان بازگشت خدمات بانکی به وضعیت عادی را کاهش دهد.
او همچنین استفاده از توان شرکت‌های تخصصی بخش خصوصی را یکی از گزینه‌های مدیریت زیرساخت‌های فناوری اطلاعات بانک‌ها می‌داند و معتقد است بانک‌ها می‌توانند با واگذاری بخشی از فعالیت‌های زیرساختی به ارائه‌دهندگان متخصص، تمرکز بیشتری بر توسعه و ارائه خدمات بانکی داشته باشند.
واگذاری خدمات زیرساختی بانک‌ها با چه ملاحظاتی همراه است؟
مجید غیوری ثالث، رئیس هیئت‌مدیره هلدینگ داده‌پردازی بانک پارسیان، معتقد است گسترش همکاری میان بانک‌ها و شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات زیرساختی نیازمند توجه به ابعاد مدیریتی، حقوقی و امنیتی است.
او با اشاره به تغییر ماهیت تهدیدهای سایبری تأکید می‌کند که پیامدهای حملات جدید دیگر لزوماً به نفوذ به سامانه‌ها یا سرقت اطلاعات محدود نمی‌شود و اختلال در زیرساخت‌های فناوری اطلاعات می‌تواند بخش گسترده‌ای از خدمات و داده‌های سازمانی را تحت تأثیر قرار دهد.
از این منظر، تصمیم‌گیری درباره نحوه نگهداری داده‌ها و استفاده از ظرفیت شرکت‌های بیرونی باید با در نظر گرفتن حساسیت خدمات بانکی و پیامدهای احتمالی اختلال در دسترسی به زیرساخت‌ها انجام شود.
موضوع واگذاری خدمات زیرساختی برای بانک‌ها تنها یک تصمیم فنی نیست و به تعیین مسئولیت‌ها، الزامات امنیتی و حقوقی و نحوه مدیریت ارتباط با ارائه‌دهندگان خدمات نیز وابسته است.
فرهنگ سازمانی و تمرکزگرایی؛ موانع همکاری بانک‌ها با بخش خصوصی
مسعود وکیلی‌نیا، مدیرعامل و عضو هیئت‌مدیره هلدینگ تفتا، معتقد است با وجود توسعه توان فنی شرکت‌های خصوصی در حوزه فناوری اطلاعات، استفاده صنعت بانکی از ظرفیت این شرکت‌ها همچنان با موانع سازمانی و مدیریتی مواجه است.
او با اشاره به تجربه بانک‌ها در برخی کشورهای آسیایی و استرالیا، توسعه همکاری با شرکت‌های تخصصی فناوری اطلاعات را یکی از مسیرهای قابل بررسی برای بهبود مدیریت زیرساخت‌های بانکی می‌داند.
به گفته وکیلی‌نیا، برخورداری شرکت‌های خصوصی از توان فنی به‌تنهایی برای شکل‌گیری همکاری مؤثر کافی نیست و بانک‌ها نیز باید از نظر ساختار سازمانی، فرایندهای تصمیم‌گیری و شیوه مدیریت خدمات فناوری اطلاعات برای استفاده از این ظرفیت آماده باشند.
مدیرعامل هلدینگ تفتا، فرهنگ سازمانی و تمرکزگرایی را از موانع مهم توسعه همکاری میان صنعت بانکی و شرکت‌های خصوصی معرفی می‌کند.
او معتقد است تغییر نگرش مدیران بانکی نسبت به استفاده از خدمات شرکت‌های تخصصی و افزایش اعتماد به توانمندی‌های بخش خصوصی، از پیش‌نیازهای گسترش این همکاری‌هاست.
از نگاه وکیلی‌نیا، توسعه تعامل میان بانک‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات فناوری اطلاعات علاوه بر شناخت متقابل توانمندی‌ها و نیازها، به فراهم‌شدن بسترهای سازمانی برای استفاده عملیاتی از زیرساخت‌های بیرونی وابسته است.
افزایش تاب‌آوری بانکی به تغییر معماری زیرساخت و الگوی مدیریت نیاز دارد
دیدگاه‌های مطرح‌شده از سوی مدیران صنعت بانکی و شرکت‌های زیرساختی نشان می‌دهد که افزایش تاب‌آوری خدمات مالی تنها با توسعه ظرفیت سخت‌افزاری یا ایجاد مراکز داده جدید محقق نمی‌شود.
در کنار توسعه زیرساخت‌های توزیع‌شده، بانک‌ها باید برنامه‌های تداوم کسب‌وکار و بازیابی پس از بحران را نیز در معماری فناوری اطلاعات خود در نظر بگیرند و آمادگی این برنامه‌ها را از طریق آزمون‌های عملیاتی ارزیابی کنند.
همچنین استفاده از ظرفیت مراکز داده خصوصی، علاوه بر ملاحظات فنی، نیازمند تعریف روشن مسئولیت‌ها، الزامات حفاظت از داده‌ها، سازوکارهای نظارتی و ایجاد اعتماد میان بانک‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات است.
در این چارچوب، تغییر نگرش از مالکیت و مدیریت متمرکز زیرساخت به استفاده از ظرفیت‌های تخصصی و توزیع‌شده یکی از محورهای پیشنهادی برای افزایش تاب‌آوری نظام بانکی است؛ تغییری که میزان اثربخشی آن به نحوه اجرا، مدیریت ریسک و آمادگی سازمانی بانک‌ها وابسته خواهد بود.
