مرتضی ترک‌تبریزی، رئیس هیئت‌مدیره بانک تجارت، کاهش حاشیه سود و محدودیت منابع را از دلایل ضرورت حرکت بانک‌ها به سمت هوش مصنوعی دانست. او با اشاره به کاربرد این فناوری در مراکز تماس و تهیه گزارش‌های اعتباری، تأکید کرد که استفاده مؤثر از آن به آمادگی سازمان، کیفیت داده‌ها و هماهنگی میان واحدهای بانک نیاز دارد.
به گزارش روابط عمومی داتا، ترک‌تبریزی در نشست «حکمرانی داده در صنعت بانکداری» دومین کنفرانس ملی حکمرانی داده و هوش مصنوعی دانشگاه تهران، از مسائل اجرایی بانک‌ها در استفاده از فناوری‌های جدید گفت. این کنفرانس ۲۱ و ۲۲ مهر ۱۴۰۵ در دانشکدگان فنی دانشگاه تهران برگزار شد. داتا از حامیان این رویداد بود و با سخنرانی سلمان شهولی و کارگاه تخصصی وحید پارسی در آن مشارکت داشت.
بانک‌ها ظرفیت افزایش مداوم هزینه‌ها را ندارند
ترک‌تبریزی با اشاره به فشار نقدینگی در شبکه بانکی گفت تأمین مالی، حتی برای بنگاه‌های بزرگ و مشتریان باسابقه بانک‌ها، دشوارتر شده است. به گفته او، محدودیت منابع باعث شده این بنگاه‌ها نیز بیشتر به استفاده از ابزارهای تأمین مالی زنجیره تأمین و اوراق گام روی بیاورند.
او کاهش حاشیه سود را محدودیت دیگری برای بانک‌ها دانست و توضیح داد که نمی‌توان هر سال برای انجام کارها نیروی بیشتری استخدام کرد و ساختمان تازه‌ای به مجموعه افزود. بانک‌های مشمول اصل ۴۴، از جمله تجارت، ملت و صادرات، در کنار پاسخ‌گویی به نیاز مشتریان، باید سودآوری خود را نیز حفظ کنند.
رئیس هیئت‌مدیره بانک تجارت بر همین اساس، حرکت به سمت فناوری‌هایی را که هزینه‌ها را کاهش می‌دهند و کارایی بانک را بالا می‌برند، گریزناپذیر دانست.
کمک به پاسخ‌گویی مشتریان و بررسی پرونده‌های اعتباری
مراکز تماس یکی از نمونه‌هایی بود که ترک‌تبریزی برای کاربرد هوش مصنوعی مطرح کرد. او از فشار ناشی از تماس‌های پی‌درپی بر کارکنان این مراکز گفت و توضیح داد که پاسخ‌گویی طولانی و مداوم به مشتریان می‌تواند به فرسودگی نیروها منجر شود. ابزارهای هوشمند، به گفته او، ظرفیت پاسخ‌گویی تفصیلی و ادامه گفت‌وگو با مشتری را دارند و می‌توانند بخشی از این بار کاری را بر عهده بگیرند.
ترک‌تبریزی همچنین به پروژه تهیه گزارش کارشناسی پرونده‌های اعتباری در بانک تجارت اشاره کرد. برای تصمیم‌گیری درباره اعطای تسهیلات به یک بنگاه، بانک باید اطلاعات آن را بررسی کند و ظرفیت دریافت تسهیلات و توان بازپرداختش را بسنجد. نتیجه این بررسی در قالب گزارش کارشناسی به کمیته اعتباری و هیئت‌مدیره ارائه می‌شود.
به گفته او، در این پروژه از هوش مصنوعی و اطلاعات موجود در سامانه‌ها، بدون نیاز به ورود دوباره داده‌ها توسط کاربر، برای تهیه گزارش کارشناسی اعتباری استفاده شده است. او گفت گزارش تهیه‌شده آماده ارائه به هیئت‌مدیره و کمیته اعتباری بانک است.
داده باید یک‌بار تولید و در بخش‌های مختلف استفاده شود
رئیس هیئت‌مدیره بانک تجارت، ثبت چندباره اطلاعات در بخش‌های مختلف را یکی از مشکلات مدیریت داده دانست. به گفته او، وقتی داده در چند محل وارد می‌شود، تشخیص اینکه کدام نسخه درست است دشوار خواهد شد. داده باید در یک محل تولید شود و بخش‌های دیگر از همان اطلاعات استفاده کنند.
او هشدار داد که کیفیت پایین داده، نتیجه استفاده از هوش مصنوعی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. اگر اطلاعات ورودی درست نباشد، گزارش مدیریتی استخراج‌شده هم قابل اتکا نخواهد بود.
ترک‌تبریزی در ادامه به حجم بالای فعالیت بانک‌های بزرگ اشاره کرد. واحدهای ریسک، تطبیق، حسابرسی و مبارزه با پول‌شویی باید وضعیت بخش‌های متعدد بانک را پیگیری و به هیئت‌مدیره گزارش کنند. او انجام این وظایف را با توجه به تعداد مشتریان و حجم تراکنش‌ها، با روش‌های سنتی امکان‌پذیر ندانست.
مقاومت در برابر منابع مشترک، از سرورها تا تجهیزات هوش مصنوعی
ترک‌تبریزی با مرور تجربه کاری خود در بانک‌ها گفت مقاومت در برابر تجمیع منابع، با ورود فناوری‌های مختلف تکرار شده است. زمانی برخی واحدها حاضر نبودند طرح شبکه خود را تغییر دهند و زمانی دیگر اصرار داشتند سرور اختصاصی در محل واحدشان باقی بماند.
به گفته او، امروز نیز با ایجاد مزارع پردازشی GPU و زیرساخت‌های متمرکز هوش مصنوعی، بعضی بخش‌ها همچنان تجهیزات مستقل می‌خواهند. هدف از ایجاد منابع مشترک، مدیریت بهتر تجهیزات و کاهش هزینه‌هاست، اما پذیرش این شیوه به آموزش و همراهی واحدها نیاز دارد.
او درباره تهیه و توسعه جداگانه ابزارهای هوش مصنوعی نیز هشدار داد. اگر هر بخش بدون هماهنگی با دیگر واحدها ابزار موردنظر خود را انتخاب کند، بانک با پراکندگی فنی و ناکارآمدی روبه‌رو می‌شود.
تغییر بدون فرهنگ‌سازی، نیروهای متخصص را فرسوده می‌کند
رئیس هیئت‌مدیره بانک تجارت تأکید کرد که پیشبرد تغییرات فناورانه بدون فرهنگ‌سازی، هزینه زیادی به سازمان تحمیل می‌کند. به گفته او، ممکن است کار در چنین شرایطی هم پیش برود، اما انرژی زیادی صرف خواهد شد و نیروهای متخصص آسیب می‌بینند؛ نیروهایی که جذب و پرورش آن‌ها ساده نیست.
او با اشاره به شکل‌گیری فعالیت‌های تخصصی داده در بانک ملت در سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۹۰ گفت ایجاد ساختارهای فنی باید با آموزش و شکل‌گیری فرهنگ داده همراه باشد. از نگاه او، درک مشترک از داده و هماهنگی در تصمیم‌های فنی، به پذیرش تغییر در بخش‌های مختلف بانک کمک می‌کند.
سامانه‌های موجود تکمیل شوند
ترک‌تبریزی در بخش پایانی سخنانش، اهمیت داده‌های بیرونی را برای بانک‌ها یادآور شد. او گفت بانک در کنار داده‌های ساختاریافته و ساختارنیافته خود، برای شناخت مشتری و بررسی وضعیت مالی او به اطلاعات معتبر دیگر نهادها نیز نیاز دارد.
او با اشاره به سامانه‌های ارائه اطلاعات مالی شرکت‌ها، خواستار تکمیل سامانه‌های موجود و پرهیز از ایجاد سامانه‌های موازی شد. به گفته او، بانک‌ها باید بتوانند از همان اطلاعات استفاده کنند و مجبور به ثبت دوباره داده‌ها نباشند.
رئیس هیئت‌مدیره بانک تجارت همچنین از سازمان امور مالیاتی و دیگر مراجع بیرونی خواست داده‌های موردنیاز بانک‌ها را در اختیار آن‌ها قرار دهند تا استفاده از هوش مصنوعی در بررسی پرونده‌های اعتباری تسهیل شود.
ترک‌تبریزی بر ضرورت طرح مسائل صنعت در دانشگاه نیز تأکید کرد و از دانشگاه تهران برای کمک به حل چالش‌های اجرایی بانک‌ها در حوزه داده و هوش مصنوعی دعوت کرد.
