آثار هنری به فهرست داراییهای قابل توثیق در سامانه «ست» بانک صادرات اضافه شدهاند و به گفته مسئولان مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، نخستین نمونه دریافت تسهیلات بانکی با وثیقه یک اثر هنری نیز اجرا شده است. این مؤسسه در نشستی با اصحاب رسانه، ضمن تشریح سازوکار اصالتسنجی و ارزشگذاری آثار، از اجرای دو محصول تأمین مالی با همکاری بانک کارآفرین خبر داد. یکی از این محصولات امکان خرید اقساطی آثار هنری را فراهم میکند که تاکنون حدود ۲۰ میلیارد ریال اعتبار در قالب آن استفاده شده است.

ورود آثار هنری به سامانه «ست» بانک صادرات
سید امیر عسکری طباطبایی، مدیر پروژههای اقتصادی و تأمین مالی مؤسسه، اعلام کرد که با اتکا به سامانه شناسنامه اصالت آثار هنری و پس از پیگیریها و اخذ موافقتهای لازم، امکان پذیرش آثار هنری بهعنوان دارایی قابل توثیق در سامانه «ست» بانک صادرات فراهم شده است. به گفته او، این اقدام با همراهی شعب بانک صادرات اجرا شده و دریافت تسهیلات با پشتوانه اثر هنری نیز انجام شده است.
پیش از اضافهشدن آثار هنری، داراییهایی مانند سپرده بانکی، سهام و بیمهنامه در این سامانه ثبت و برای فرایندهای بانکی قابل مشاهده بودند. اکنون آثار هنری واجد شرایط نیز میتوانند پس از طی فرایندهای کارشناسی و بانکی در همین چارچوب قرار گیرند. این تغییر، امکان استفاده از ارزش اقتصادی اثر را در فرایند تأمین وثیقه فراهم میکند.
عسکری طباطبایی روند استفاده از این خدمت را چنین توضیح داد: متقاضی ابتدا در فرایند معمول دریافت تسهیلات، از جمله بررسی گردش حساب و طرح تسهیلاتی، ارزیابی میشود. اگر برای تکمیل پرونده به وثیقه نیاز داشته باشد، اثر هنری پس از احراز اصالت، کارشناسی و ارزشگذاری میتواند در فرایند تأمین تضمین مورد استفاده قرار گیرد. اطلاعات اثر از سامانه شناسنامه اصالت به سامانه «ست» منتقل میشود تا بانک آن را برای اعطای تسهیلات فراخوانی و بررسی کند.
مدیر پروژههای اقتصادی و تأمین مالی برای توضیح نتیجه عملی این فرایند، به اثری اشاره کرد که در محل به نمایش گذاشته شده بود. به گفته او، همان اثر بهعنوان وثیقه در اختیار بانک قرار گرفته و برای دریافت تسهیلات استفاده شده است. اطلاعات شناسنامه اصالت در کنار ارزیابی کارشناسی، بخشی از فرایند مالی اثر میشود.

دو محصول بانک کارآفرین؛ از خرید اعتباری تا تسهیلات با وثیقه اثر
بخش دیگری از نشست به همکاری مؤسسه با بانک کارآفرین اختصاص داشت. عسکری طباطبایی گفت توافقهای مربوط به دو محصول تأمین مالی نهایی شده و اجرای آنها آغاز شده است. محصول نخست، خرید اعتباری آثار هنری از نگارخانههاست؛ سازوکاری که در آن خریدار میتواند بهای اثر را بهصورت اقساطی پرداخت کند و نگارخانه بهای آن را نقدی دریافت کند.
در این مدل، نگارخانه متقاضی دریافت خط اعتباری، درخواست خود را به مؤسسه ارائه میکند. پس از بررسی و تأیید، اعتبار در اختیار سازوکار خرید قرار میگیرد و مشتریان نگارخانه میتوانند آثار موردنظر را با استفاده از آن خریداری کنند. خریدار طبق شرایط تعیینشده اقساط را بازپرداخت میکند. در نتیجه، نگارخانه برای دریافت بهای اثر منتظر پایان اقساط نمیماند.
براساس برآوردی که در نشست اعلام شد، حدود ۲۰ میلیارد ریال از اعتبار این طرح تاکنون مورد استفاده قرار گرفته است. عسکری طباطبایی همچنین از آغاز همکاری با یکی از نگارخانهها خبر داد تا متقاضیان بتوانند هم با مراجعه حضوری و هم از مسیر غیرحضوری از خدمت خرید اعتباری استفاده کنند. این رقم میزان اعتبار استفادهشده در طرح است.
محصول دوم بانک کارآفرین برای هنرمندان و مالکان آثار طراحی شده است. در این سازوکار، مالک میتواند اثر خود را برای اصالتسنجی، کارشناسی و ارزشگذاری ارائه کند و پس از تأیید، از آن بهعنوان وثیقه دریافت تسهیلات استفاده کند. تفاوت دو محصول در استفادهکننده و هدف تأمین مالی است: در خرید اعتباری، امکان پرداخت اقساطی برای خریدار فراهم میشود؛ در محصول دوم، دارنده اثر از ارزش دارایی خود برای دسترسی به منابع مالی استفاده میکند.

شناسنامه اصالت؛ زیرساخت اتصال بازار هنر به بانک
محسن زارع، مدیر پروژه شناسنامه و سامانه اصالت آثار هنری مؤسسه، در ادامه نشست درباره زیرساختی توضیح داد که در هر دو مسیر بازار و تأمین مالی نقش دارد. به گفته او، طرح شناسنامهدار کردن آثار از سال گذشته با تمرکز اولیه بر هنرهای تجسمی آغاز شد. هدف طرح، ایجاد روشی یکپارچه برای ثبت اثر، احراز اصالت و پاسخ به نیاز هنرمندان، گالریداران و مجموعهداران در شناسایی آثار است.
در این سامانه، هنرمندان و مالکان آثار از سراسر کشور میتوانند بدون مراجعه حضوری، اطلاعات و تصویر آثار خود را ثبت و بارگذاری کنند. پس از بررسی و تأیید، برای اثر کد یکتای شناسایی و شناسنامه صادر میشود. زارع گفت دامنه سامانه علاوه بر هنرهای تجسمی، رشتههایی مانند ادبیات، سینما و موسیقی را نیز دربرمیگیرد؛ هرچند نقطه آغاز اجرای طرح، آثار تجسمی بوده است.
شناسنامه فیزیکی این طرح با طراحی ابراهیم حقیقی و خوشنویسی صداقت جباری و با الهام از معماری و هنر ایرانی تهیه شده است. به گفته زارع، در طراحی و چاپ آن ویژگیهای امنیتی برای مقابله با جعل در نظر گرفته شده و سند پس از تأیید اثر، با امضای مدیرعامل و مهر برجسته صادر میشود. امکان دریافت شناسنامه هم برای هنرمند و هم برای مالک اثر پیشبینی شده است.
سامانه همچنین بخش «پیگیری شناسنامه» دارد که از طریق آن میتوان اطلاعات ثبتشده و اصالت اثر را با کد یکتای مربوط بررسی کرد. زارع تأکید کرد دسترسی به این اطلاعات به داشتن کد یکتا وابسته است و اشخاص بدون این کد نمیتوانند شناسنامه اثر را پیگیری کنند. چنین سازوکاری در فرایند خریدوفروش نیز کاربرد دارد، زیرا خریدار میتواند با استفاده از شناسه اثر به اطلاعات ثبتشده آن دسترسی پیدا کند.
ارزش این زیرساخت برای بخش مالی در پیوند میان شناسایی اثر و فرایند پذیرش وثیقه نمایان میشود. اطلاعات سامانه اصالت مبنای انتقال مشخصات اثر به سامانه بانکی قرار میگیرد، اما پذیرش آن برای تسهیلات همچنان به بررسی کارشناسی و ارزشگذاری وابسته است. زارع در توضیح شیوه ارزیابی نیز گفت ترکیب کارشناسان ثابت نیست و متخصصان هر رشته، متناسب با نوع اثر، برای اصالتسنجی و قیمتگذاری دعوت میشوند؛ زیرا رشتههای هنری به تخصصهای متفاوت نیاز دارند.

بخوانید: آیین رونمایی از شناسنامه آثار هنری برگزار شد
فرهنگکارت و مدل تأمین مالی نیکوکارانه
محمد وجدانی، مدیر برنامهریزی و راهبردی مؤسسه، در تشریح برنامههای این نهاد، تأمین مالی پایدار را یکی از چالشهای اصلی صنایع فرهنگی و خلاق دانست. او توضیح داد که مؤسسه در بازنگری سند راهبردی خود، در کنار تأمین مالی، بر اصلاح خلأهای قانونی، ایجاد زیرساختهای نهادی و آماری و توانمندسازی فعالان فرهنگی تمرکز کرده است. رویکرد اعلامشده مؤسسه، ایفای نقش واسط میان هنرمندان و نهادهای مالی، بانکها، دستگاههای دولتی و بازار است.
یکی از ابزارهایی که وجدانی به آن اشاره کرد، تسهیلات «فرهنگکارت» است. این خدمت با عاملیت بانک ملت برای افرادی که از طریق نهادها و انجمنهای عضو اقدام میکنند، بهصورت غیرحضوری ارائه میشود. بنا بر توضیحات او، متقاضیان این مسیر به سپردهگذاری و معرفی ضامن نیاز ندارند. این محصول مسیر دیگری برای دسترسی فعالان فرهنگی به اعتبار بانکی است.
وجدانی همچنین از مدل تأمین مالی نیکوکارانه برای حمایت از فعالیتهای فرهنگی سخن گفت. در مدلی که او برای صندوق مربوط شرح داد، مشارکتکننده میتواند اصل سرمایه را به حوزه فرهنگ و هنر ببخشد یا اصل سرمایه خود را حفظ کند و سود حاصل از آن را به مؤسسه اختصاص دهد. منابع حاصل از این سازوکار برای توسعه فعالیتهای فرهنگی و هنری مصرف میشود. در این مدل، واگذاری اصل دارایی الزامی نیست.

بخوانید: رونق اقتصاد هنر نیازمند توسعه بازار است
سهم ۳.۱ درصدی صنایع خلاق از اقتصاد جهان و مسئله بازارسازی
وجدانی برای توضیح ظرفیت اقتصادی صنایع فرهنگی و خلاق به آمارهای جهانی استناد کرد. به گفته او، ۳.۱ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان و ۶.۲ درصد از اشتغال جهانی به این صنایع اختصاص دارد؛ یعنی سهم آنها در اشتغال دو برابر سهمشان در تولید ناخالص داخلی است. وجدانی همچنین ارزش صادرات خدمات خلاق را ۱.۴ تریلیون دلار اعلام کرد.
او با اشاره به ظرفیتهای فرهنگی ایران تأکید کرد که مسئله اصلی، تبدیل توان فرهنگی و هنری به فرصتهای پایدار اقتصادی است. به گفته وجدانی، نبود نظام آماری منسجم و حساب اقماری فرهنگ، اندازهگیری دقیق سهم صنایع فرهنگی از تولید ناخالص داخلی کشور را دشوار کرده است. در عین حال، او سهم این حوزه در اقتصاد ایران را محدودتر از نمونههای جهانی توصیف کرد و توسعه ابزارهای مالی و بازار را بخشی از پاسخ مؤسسه به این وضعیت دانست.
یکی از برنامههایی که در این چارچوب مطرح شد، پیگیری امکان صدور گواهی سپرده برای آثار هنری و عرضه آنها در بورس کالاست. وجدانی این موضوع را در امتداد سامانه شناسنامه اصالت مطرح کرد؛ مسیری که میتواند برای معامله آثار در قالب ابزارهای بازار سرمایه مورد استفاده قرار گیرد. در حوزه مبادلات خارجی نیز او از تلاش برای همکاری با سازمان توسعه تجارت و ایجاد مسیر منسجمتری برای ارتباط فعالان هنر با رایزنان فرهنگی و بازرگانی، جشنوارهها و بازارهای بینالمللی سخن گفت.
محسن زارع نیز از بررسی توکنیزهکردن آثار هنری دیجیتال و امکان طراحی ابزارهای مالی برای این آثار خبر داد. او به عکس، پوستر و آثار گرافیکی اشاره کرد که بهدلیل تفاوت ماهیت با نقاشی، به روشهای متناسب برای ثبت، مبادله و ارزشگذاری نیاز دارند. این بخش از فعالیتها، به گفته او، در مرحله بررسی و تجربهاندوزی قرار دارد و در کنار طرحهای اجرایی شناسنامهدار کردن و وثیقهگذاری دنبال میشود.
وجدانی در جمعبندی، تغییر نقش مؤسسه از حمایتگر سنتی پروژهها به نهاد شبکهساز و تسهیلگر را محور رویکرد جدید توصیف کرد. در مدل شرحدادهشده، شناسنامه اصالت، وثیقهگذاری، اعتبار خرید آثار و بازار حلقههای یک زنجیرهاند: اثر ابتدا شناسایی و ارزیابی میشود، سپس امکان استفاده از آن در دریافت تسهیلات یا معامله اعتباری فراهم میشود. تحقق نمونه دریافت وام با وثیقه اثر هنری و مصرف حدود ۲۰ میلیارد ریال اعتبار خرید، دو نتیجه اجرایی این مسیر هستند که اعلام شدند.