رشد بیوقفه سهام شرکتهای نیمهرسانا متوقف شده و سرمایهگذاران بار دیگر با یکی از قدیمیترین مخاطرات صنعت تراشه روبهرو شدهاند: احتمال شکلگیری مازاد عرضه در بازار بهشدت چرخهای تراشههای حافظه. از یک سو، توسعه مراکز داده هوش مصنوعی تقاضا برای حافظههای پیشرفته را به بالاترین سطح رسانده و سودهای بزرگی نصیب تولیدکنندگان کرده است؛ از سوی دیگر، برنامههای چندصد میلیارد دلاری سامسونگ، اسکی هاینیکس و میکرون برای افزایش تولید، این نگرانی را به وجود آورده که بازار طی سالهای آینده بار دیگر وارد چرخه رونق، اشباع و سقوط قیمتها شود.
رشد بیوقفه سهام شرکتهای نیمهرسانا سرانجام متوقف شده است؛ زیرا سرمایهگذاران بحث درباره یکی از مخاطرات قدیمی این صنعت را آغاز کردهاند: خطر شکلگیری دوباره مازاد عرضه در صنعت تراشههای حافظه که به چرخههای شدید رونق و رکود شهرت دارد.
قیمت سهام سامسونگ الکترونیکس، با وجود انتشار چشمانداز فصلی بهتر از انتظار، نسبت به اوج خود در ماه ژوئن حدود یکسوم کاهش یافته است. اسکی هاینیکس عرضه موفقی از سهام خود در آمریکا داشت، اما سهام این شرکت در بازار کره جنوبی نزدیک به ۴۰ درصد افت کرده است. ارزش سهام میکرون نیز بیش از ۳۰ درصد کاهش یافته است.
اسکی هاینیکس
توضیح تصویر: کارخانه نیمهرسانای اسکی هاینیکس در حال ساخت است؛ تعداد زیادی جرثقیل و داربست در محوطه دیده میشود و کوهها در پسزمینه قرار دارند.
مقامهای اسکی هاینیکس در مصاحبههای اخیر متعهد شدهاند ظرفیت تولید این شرکت را طی پنج سال آینده دوبرابر و تا سال ۲۰۳۴ سهبرابر کنند.
این شرکت برنامههایی برای سرمایهگذاری ۱۱۰۰ تریلیون وون، معادل ۷۳۹ میلیارد دلار اعلام کرده است. این برنامهها شامل سرمایهگذاری ۶۰۰ تریلیون وونی برای ساخت چهار کارخانه DRAM در یونگین تا سال ۲۰۳۳، سرمایهگذاری ۱۰۰ تریلیون وونی در کارخانه حافظه فلش این شرکت در چئونگجو و سرمایهگذاری ۴۰۰ تریلیون وونی برای توسعه یک خوشه جدید نیمهرسانا در منطقه جنوبغربی کره جنوبی است.
سامسونگ الکترونیکس
توضیح تصویر: کارکنان با لباسهای کامل اتاق تمیز در یکی از تأسیسات روشن تولید نیمهرسانای کارخانه پیونگتک سامسونگ الکترونیکس در حال حرکتاند.
سامسونگ الکترونیکس در چارچوب برنامهای که بهتازگی از سوی دولت کره جنوبی اعلام شده است، گفت تا سال ۲۰۴۰ مبلغ ۲۱۰۰ تریلیون وون، معادل ۱.۴ تریلیون دلار در فعالیتهای نیمهرسانای خود در کره جنوبی سرمایهگذاری خواهد کرد.
این شرکت هنوز مشخص نکرده است که این سرمایهگذاری چگونه میان کسبوکار تولید تراشههای حافظه و بخش تراشهسازی قراردادی آن تقسیم خواهد شد.
این نوسان شدید قیمت سهام، رقابتی پرمخاطره را نشان میدهد که میان تقاضای مراکز داده هوش مصنوعی برای تراشههای حافظه از یک طرف و سرمایهگذاریهای عظیم برای افزایش عرضه از طرف دیگر در جریان است.
در شرایطی که شرکتهای نیمهرسانا اکنون هم در میان بزرگترین شرکتهای جهان از نظر ارزش بازار قرار گرفتهاند و هم طی یک سال گذشته از بهترین عملکردها برخوردار بودهاند، نتیجه این رقابت بر بازده سرمایهگذاری میلیونها نفر تأثیر خواهد گذاشت.
خطر مازاد عرضه از سال ۲۰۲۸
کوون سوکجون، استاد دانشگاه سونگکیونکوان در سئول، میگوید برنامههای توسعه تولیدکنندگان بزرگ تراشههای حافظه ممکن است در صورت برآوردهنشدن انتظارها از تقاضای هوش مصنوعی، این صنعت را تا سال ۲۰۲۸ با مازاد عرضه روبهرو کند.
او گفت: «تولیدکنندگان تراشه این برنامهها را با این فرض تدوین کردهاند که تقاضای مراکز داده هوش مصنوعی طی دو تا سه سال آینده همچنان قدرتمند باقی خواهد ماند. اما اگر بازده سرمایهگذاریهای انجامشده در هوش مصنوعی نتواند انتظارها را برآورده کند، تقاضا برای حافظه کاهش خواهد یافت.»
مایکل بری، سرمایهگذاری که با کتاب و فیلم «رکود بزرگ» یا The Big Short شهرت یافت، جهش هزینهکرد در این صنعت را «آغاز پایان» چرخه صعودی فعلی توصیف کرده است.
بری در حساب ساباستک خود اعلام کرد که روی کاهش قیمت سهام میکرون موقعیت فروش گرفته است. او استدلال کرد که میکرون همچنان نمونهای کلاسیک از یک سهم چرخهای محسوب میشود.
او نوشت: «وقتی اوضاع خوب است، قیمت سهم بیش از اندازه بالا برده میشود و وقتی شرایط بد میشود، قیمت آن بیش از اندازه سقوط میکند.»
چرا حافظه به گلوگاه هوش مصنوعی تبدیل شد؟
حافظه دسترسی تصادفی پویا یا DRAM، حافظه کوتاهمدتی است که رایانهها هنگام انجام محاسبات برای نگهداری موقت اطلاعات از آن استفاده میکنند.
تراشههای حافظه به یکی از گلوگاههای مهم مراکز داده هوش مصنوعی تبدیل شدهاند. تقاضا از عرضه پیشی گرفته و همین وضعیت در کوتاهمدت سودهای بزرگی را نصیب تولیدکنندگان اصلی کرده است.
با این حال، صنعت DRAM بهشدت چرخهای است و بهطور مداوم دورههای رونق و سقوط را تجربه میکند. سه تأمینکننده مسلط کنونی، بازماندگان بازاری هستند که در دهه ۱۹۹۰ میلادی حدود ۲۰ بازیگر داشت.
بیشتر شرکتهای فعال در آن دوره، با افزایش شدید سرمایه مورد نیاز برای رقابت، بهتدریج از بازار کنار رفتند. هزینه ساخت کارخانههای پیشرفته تراشه و توسعه فناوریهای تولید، ورود و ماندن در این بازار را دشوارتر کرده است.
سرمایهگذاری ۱.۵ تریلیون دلاری کره جنوبی
هر سه شرکت بزرگ این صنعت طی هفتههای اخیر برخی از بزرگترین سرمایهگذاریهای تاریخ بازار تراشههای حافظه را اعلام کردهاند.
یکی از این برنامهها، طرحی است که دولت کره جنوبی آن را «جهش بزرگ به جلو» نامیده است؛ سرمایهگذاری مشترک سامسونگ و اسکی هاینیکس که هدف آن دوبرابرکردن تولید DRAM کره جنوبی طی پنج سال است.
اگرچه انتظار نمیرود بیشتر تأسیسات جدید پیش از سال ۲۰۳۰ وارد مدار تولید شوند، اجرای این برنامه طی ۱۵ سال آینده به بیش از دو هزار تریلیون وون، معادل حدود ۱.۵ تریلیون دلار، سرمایهگذاری نیاز خواهد داشت.
ابعاد این سرمایهگذاریها، نگرانیها درباره شکلگیری یک چرخه تازه رونق، افزایش ظرفیت، مازاد عرضه و سقوط قیمتها را تقویت کرده است.
آیا غولهای فناوری به هزینهکرد ادامه میدهند؟
در کنار افزایش عرضه، تردیدهایی نیز درباره پایداری تقاضا برای DRAM به وجود آمده است. سرمایهگذاران میپرسند آیا شرکتهای بزرگ ارائهدهنده زیرساخت ابری و مراکز داده که با عنوان «هایپراسکیلر» شناخته میشوند، میتوانند هزینهکرد تهاجمی خود در حوزه هوش مصنوعی را ادامه دهند یا نه.
انتشار گزارشهایی مبنی بر اینکه متا قصد دارد ظرفیت پردازشی مازاد خود را بفروشد، این نگرانی را افزایش داده که پس از ساختهشدن موج نخست زیرساختهای هوش مصنوعی، رشد تقاضا کاهش پیدا کند.
با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند چرخه فعلی با دورههای گذشته تفاوت دارد.
دنیل کیم، تحلیلگر مؤسسه مککواری در سئول، گفت: «تجربه بزرگترین دشمن شماست؛ زیرا هر چرخه با چرخه قبلی تفاوت دارد.»
او افزود: «ضریب مصرف ویفر در تولید HBM در حال افزایش است و کوچکسازی و افزایش تراکم DRAM نیز از نظر فنی دشوارتر میشود.»
منظور او این است که برای تولید حافظه پهنباند یا HBM که بیشترین تقاضا را در سامانههای هوش مصنوعی دارد، تعداد بیشتری ویفر سیلیکونی مصرف میشود. این مسئله میتواند سرعت افزایش عرضه را محدود کند.
قراردادهای چندساله برای تضمین عرضه
کمبود DRAM بهاندازهای شدید بوده که مشتریان با سامسونگ، اسکی هاینیکس و میکرون قراردادهای چندساله تأمین امضا کردهاند. این قراردادها نشان میدهند اولویت مشتریان فعلاً بیش از قیمت، اطمینان از دسترسی به تراشههای حافظه است.
میکرون
توضیح تصویر: تصویرسازی دیجیتال کارخانه برنامهریزیشده میکرون در سیراکیوز نیویورک، مجموعهای بزرگ و مدرن را همراه با پارکینگهای گسترده و محوطهسازی پیرامونی نشان میدهد.
میکرون متعهد شده است تا سال ۲۰۳۵ بیش از ۲۵۰ میلیارد دلار در آمریکا سرمایهگذاری کند. بخشی از این سرمایهگذاری به ساخت کارخانههای جدید در آیداهو، نیویورک و ویرجینیا اختصاص خواهد یافت.
این شرکت همچنین در کارخانه DRAM خود در هیروشیما ژاپن و دیگر فعالیتهای بینالمللیاش، از جمله در هند، سرمایهگذاری میکند.
چانگشین مموری تکنولوژیز
توضیح تصویر: نمای هوایی آرشیوی از مجموعه ساختمانهای اداری شرکت چانگشین مموری تکنولوژیز در هفی چین.
شرکت CXMT در حال حاضر سه کارخانه تولید ویفرهای ۱۲ اینچی DRAM را اداره میکند و میگوید «متعهد است ظرفیت تولید خود را بهطور مستمر توسعه دهد و سهمش از بازار جهانی را افزایش دهد».
بر اساس برآورد مؤسسه تحقیقاتی SemiAnalysis، ظرفیت تولید ماهانه CXMT تا پایان امسال به ۳۵۰ هزار ویفر جدید خواهد رسید؛ رقمی نزدیک به ظرفیت ماهانه ۳۸۵ هزار ویفری میکرون.
انتظار میرود ظرفیت ماهانه CXMT تا پایان سال ۲۰۲۸ به ۵۰۰ هزار ویفر افزایش یابد.
یکی از مدیران صنعت حافظه گفت این قراردادهای جدید شامل پرداختهای پیشاپیش، تعهدهای چندساله مشتریان و تعیین کف قیمت هستند.
به گفته او، این قراردادها نشاندهنده منافع مشترک تولیدکنندگان و مشتریان برای جلوگیری از «نوسانهای صنعتی است که در آن گاهی با مازاد عرضه عظیم و گاهی با کمبود شدید عرضه مواجه میشویم».
تحلیلگران همچنین یادآوری میکنند که ساخت کارخانههای جدید معمولاً چندین سال طول میکشد. ساخت پروژه یونگین اسکی هاینیکس در سال ۲۰۱۹ اعلام شد، اما انتظار میرود تولید محدود آن تازه در پایان سال ۲۰۲۷ آغاز شود.
مؤسسه نومورا برآورد کرده است که حتی تسریع برنامههای ساختوساز فعلی نیز دستکم پنج سال زمان میبرد تا تأثیری معنادار بر عرضه بازار بگذارد.
پول تنها مانع ساخت کارخانه نیست
ساخت کارخانههای جدید فقط به سرمایهگذاری وابسته نیست. شرکتها باید مجوزهای لازم را دریافت کنند و به مهندسان ماهر و نیروی کار ساختمانی دسترسی داشته باشند.
در آمریکا، میکرون برای جذب منابع و نیروی انسانی با همان مشتریانی رقابت میکند که زیرساختهای هوش مصنوعی میسازند و تراشههای این شرکت را خریداری میکنند.
کوون، استاد دانشگاه سونگکیونکوان، معتقد است احتمال ایجاد مازاد عرضه در بازار HBM کمتر است؛ زیرا این تراشهها بهشدت سفارشیسازی میشوند.
با این حال، او هشدار داد که بازار DRAM متعارف ممکن است از سال ۲۰۲۹ با ظرفیت مازاد روبهرو شود.
چین؛ متغیر تعیینکننده بازار حافظه
بزرگترین عامل نامطمئن در این بازار چین است. شرکت چانگشین مموری تکنولوژیز یا CXMT در حال آمادهشدن برای عرضه اولیه سهامی به ارزش ۹.۸ میلیارد دلار است.
منابع حاصل از این عرضه میتواند برای توسعه بیشتر ظرفیت تولید CXMT استفاده شود و به این شرکت کمک کند سلطه طولانیمدت سه بازیگر اصلی بازار، یعنی سامسونگ، اسکی هاینیکس و میکرون را به چالش بکشد.
مورگان استنلی برآورد کرده است که چین تا سال ۲۰۲۸ حدود ۳۰ درصد از خالص افزایش ظرفیت ویفر DRAM در جهان را به خود اختصاص خواهد داد؛ سهمی که این کشور را پس از کره جنوبی در رتبه دوم قرار میدهد.
کوون گفت: «چین متغیر تعیینکننده خواهد بود. شرکتهای کرهای میگویند سرمایهگذاریهای خود را متناسب با شرایط بازار تنظیم خواهند کرد، اما اگر CXMT تهاجمیتر از انتظار توسعه پیدا کند، کنترل عرضه برای آنها دشوارتر خواهد شد.»
