سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، در ۲۱ آبانماه ۱۴۰۵ دستورالعمل تشکیل و اداره صندوق سرمایهگذاری املاک و مستغلات اموال دستگاههای اجرایی را ابلاغ کرد. این دستورالعمل که در ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵ در شورای ملی تأمین مالی تصویب شده بود، چارچوب انتقال املاک مازاد دستگاههای اجرایی به صندوق و استفاده از ارزش آنها برای تأمین مالی طرحها را مشخص میکند.
در این سازوکار، دستگاه واگذارکننده میتواند در ازای انتقال ملک، وجه نقد و واحدهای قابل معامله صندوق دریافت کند. انتقال این واحدها به پیمانکاران و دیگر طلبکاران نیز با شرایط مشخصی امکانپذیر است.
املاک مازاد چگونه به منابع مالی تبدیل میشوند؟
مطابق ماده ۲ دستورالعمل، ارزش یک یا چند ملک مازاد میتواند از مسیر عرضه واحدهای سرمایهگذاری صندوق یا واگذاری واحدهای متعلق به دولت به منابع مالی تبدیل شود. پس از انتقال رسمی، ملک در مالکیت صندوق قرار میگیرد و دستگاه اجرایی در مقابل، ترکیبی از وجه نقد و واحدهای عادی قابل معامله دریافت میکند.
| محور | خلاصه ضوابط |
|---|---|
| تصویب و ابلاغ | تصویب در شورای ملی تأمین مالی در ۲۱ مهر ۱۴۰۵ و ابلاغ از سوی وزیر اقتصاد در ۲۱ آبان ۱۴۰۵. |
| سازوکار تأمین مالی | ملک مازاد به مالکیت صندوق درمیآید و دستگاه اجرایی در ازای آن وجه نقد و واحدهای قابل معامله دریافت میکند. تأمین مالی از محل عرضه واحدهای صندوق یا واگذاری واحدهای متعلق به دولت انجام میشود. |
| شرایط ورود ملک | ملک باید سند مالکیت، امکان انتقال رسمی و قابلیت بهرهبرداری اقتصادی داشته باشد. دعاوی جاری، بازداشت، رهن یا تصرف معارض از موانع پذیرشاند. انفال، اراضی ملی و اموال عمومی غیرقابلانتقال از شمول دستورالعمل خارجاند. |
| ارزشگذاری ملک | پیش از پذیرهنویسی، هیئت سهنفره کارشناسان رسمی ارزش ملک را تعیین میکند. ارزیابی شش ماه اعتبار دارد و فروش ملک پایینتر از ارزش کارشناسی معتبر مجاز نیست. |
| واریز و مصرف منابع | وجوه متعلق به دولت یا دستگاه اجرایی به حساب تعیینشده نزد خزانه واریز میشوند. مصرف منابع به سبد طرحهای مصوب، از جمله تکمیل طرح، خرید تجهیزات و پرداخت مطالبات قطعی مرتبط، محدود است. |
| تسویه با پیمانکاران و طلبکاران | طلبکار باید برگه ریسک را حداقل سه روز کاری پیش از پذیرش واحدها دریافت کند. رضایتنامه جداگانه لازم است و امکان انتخاب تسویه کاملاً نقدی باید در آن ذکر شود. |
| مبنای قیمت تسویه | رقم بالاتر میان آخرین ارزش خالص داراییها بهازای هر واحد، بر مبنای ارزیابی معتبر، و میانگین موزون قیمت معاملات پنج روز معاملاتی پیش از توافق ملاک است. وجود هر دو داده و تأیید محاسبه از سوی متولی الزامی است. |
| ثبت انتقال و ریسک بازار | با ثبت قطعی انتقال واحدها به کد بورسی طلبکار، بدهی به میزان ارزش واحدهای منتقلشده تسویه میشود. ریسک تغییر قیمت پس از انتقال بر عهده طلبکار است. |
| مسئولیتها و نظارت | وزارت اقتصاد شناسایی، آمادهسازی و هماهنگی انتقال املاک را بر عهده دارد. دستگاه اجرایی اطلاعات ملک را ارائه میکند، سازمان برنامه و بودجه سبد طرحها و اولویتهای تخصیص را اعلام میکند و مدیر صندوق به مراجع تعیینشده گزارش میدهد. |
| مأخذ: اطلاعیه وزارت امور اقتصادی و دارایی درباره ابلاغ دستورالعمل | |
منابع حاصل میتواند برای تکمیل طرحهای دستگاه واگذارکننده یا دیگر دستگاههای اجرایی، خرید تجهیزات، پرداخت مطالبات قطعی پیمانکاران و مشاوران و ایفای تعهدات قطعی مرتبط با طرحها به کار رود.
کدام املاک واجد شرایطاند و چگونه ارزشگذاری میشوند؟
طبق ماده ۸، ملک باید سند مالکیت داشته باشد و انتقال رسمی آن به صندوق ممکن باشد. املاک دارای دعوای جاری، بازداشت، رهن، تصرف معارض یا مانع قانونی انتقال در چارچوب شرایط اعلامشده قابل پذیرش نیستند. انفال، اراضی ملی و اموال عمومی غیرقابلانتقال نیز از شمول دستورالعمل خارجاند. قابلیت اجاره، فروش، بهسازی یا بهرهبرداری مجدد از معیارهای بررسی اقتصادی ملک است.
دستگاه اجرایی باید اطلاعاتی مانند وضعیت تصرف، کاربری، پایان کار، بدهیهای شهرداری و مالیاتی و انشعابات را در مهلت مقرر پیش از انتقال ارائه کند. طبق ماده ۹، پیش از پذیرهنویسی، هیئت سهنفره کارشناسان رسمی منتخب از طریق سامانه ملی کارشناسی، ارزش ملک را تعیین میکند. اعتبار ارزشگذاری شش ماه است و فروش ملک به قیمتی کمتر از ارزش کارشناسی معتبر مجاز نیست.
وجوه حاصل کجا واریز و چگونه هزینه میشوند؟
مطابق ماده ۱۳، وجوه متعلق به دولت یا دستگاه اجرایی از این مسیر باید به حساب تعیینشده نزد خزانه واریز شود. پرداخت از این محل در چارچوب تخصیص مقرر و برای سبد طرحهای مصوب انجام میشود. استفاده از منابع برای هزینههای جاری عمومی دستگاه، طرحهای خارج از سبد مصوب یا پیشپرداخت فاقد تضمین ممنوع است.
وزارت اقتصاد مسئول شناسایی و آمادهسازی املاک، احراز مازاد بودن آنها و هماهنگی ارزشگذاری و انتقال است. دستگاه واگذارکننده اطلاعات ملک را ارائه میکند و سازمان برنامه و بودجه سبد طرحها، سقف هر طرح و اولویتهای تخصیص را اعلام میکند. تشکیل صندوق نیز مستلزم طی مراحل بررسی و اخذ تأییدیههای پیشبینیشده در دستورالعمل است.
پیمانکاران با چه شرایطی میتوانند واحد صندوق بگیرند؟
طبق مواد ۱۵ تا ۱۷، دستگاه اجرایی میتواند برای تسویه مطالبات، واحدهای صندوق را به طلبکار منتقل کند. حداقل سه روز کاری پیش از پذیرش واحدها، برگه ریسک باید در اختیار طلبکار قرار گیرد. این برگه اطلاعاتی مانند ارزش خالص داراییهای صندوق (NAV)، قیمت و حجم معاملات، هزینه و زمان تقریبی خروج، مالیات، کارمزد و نبود تضمین قیمت را در بر میگیرد. طلبکار باید رضایتنامه جداگانهای امضا کند که در آن حق انتخاب تسویه کاملاً نقدی تصریح شده باشد.
برای محاسبه قیمت تسویه هر واحد، رقم بالاتر از میان دو معیار ملاک است: آخرین ارزش خالص داراییها بر مبنای ارزیابی کارشناسی معتبر و میانگین موزون قیمت معاملات در پنج روز معاملاتی پیش از توافق. تسویه به وجود هر دو داده و تأیید محاسبه از سوی متولی منوط است. پس از ثبت قطعی انتقال به کد بورسی طلبکار، بدهی به میزان ارزش واحدهای منتقلشده تسویه میشود و ریسک تغییرات بعدی قیمت بر عهده طلبکار است.
دستورالعمل همچنین در صورت اقدامنکردن دستگاه اجرایی در مهلت مقرر، برای وزارت اقتصاد امکان پیگیری مستقیم انتقال اسناد یا فروش واحدهای متعلق به دستگاه را پیشبینی کرده است. مدیر صندوق نیز باید اطلاعات ارزش ملک، واحدهای سرمایهگذاری و وجوه پذیرهنویسی را به مراجع تعیینشده گزارش دهد.