حذف پرینتر از دستگاه کارتخوان، در ظاهر تغییر ساده‌ای در طراحی سخت‌افزار است، اما عملیاتی‌کردن آن در شبکه پرداخت ایران به نزدیک یک سال مذاکره با شاپرک نیاز داشته است. هومن سپهری، مدیرعامل تندر نور، در گفت‌وگو با راه پرداخت از مسیری می‌گوید که این شرکت برای توسعه کارتخوان بدون پرینتر، دریافت تأییدیه‌های فنی و جایگزینی رسید کاغذی با پیامک طی کرده است. به گفته او، این محصول با همکاری پرداخت الکترونیک سامان (سپ) وارد مرحله عملیاتی شده و بلوبانک سفارش ۳۰ هزار دستگاه از آن را ثبت کرده است؛ دستگاه‌هایی که قرار است از طریق بلوبیزینس در اختیار پذیرندگان قرار گیرند.
هزینه نگهداری دستگاه‌های کارتخوان تنها به تأمین رول کاغذ محدود نمی‌شود. تعمیر پرینتر، تأمین قطعات، نیروی انسانی موردنیاز برای سرویس دستگاه‌ها و هزینه‌های جانبی نگهداری، بخش دیگری از مخارجی است که شرکت‌های پرداخت برای اداره ناوگان کارت‌خوان‌های خود متحمل می‌شوند. همین هزینه‌ها نقطه شروع ایده‌ای در تندر نور بود که در نهایت به طراحی و عرضه کارتخوان بدون پرینتر رسید.
هومن سپهری، مدیرعامل تندر نور، معتقد است پرینتر یکی از قطعات پراستهلاک کارت‌خوان‌هاست و حذف آن می‌تواند علاوه بر کاهش قیمت دستگاه، بخشی از هزینه‌های تعمیر و نگهداری را نیز کاهش دهد. او در توضیح محاسبات اولیه این پروژه می‌گوید: «هزینه خود رول کاغذ بسیار بالاست؛ هزینه تعمیرات هم هست. تازه ما نیروی انسانی و سربار نیروی انسانی را حساب نکردیم.»
ببینید: هزینه رسید کاغذی کارتخوانها در سال ۱۴۰۴ به حدود یک همت رسید؛ معادل خرید ۱۰۰ هزار دستگاه جدید
به گفته سپهری، برای محاسبه هزینه واقعی نگهداری کارتخوان باید مجموعه‌ای از عوامل، از قیمت قطعات و تعداد دفعات تعمیر گرفته تا هزینه نیروی انسانی و خدمات پشتیبانی، در نظر گرفته شود. بررسی همین هزینه‌ها تیم تندر نور را به این پرسش رساند که آیا اساساً می‌توان پرینتر را از دستگاه کارتخوان حذف کرد و در عین حال، همه قابلیت‌های موردنیاز برای انجام تراکنش را حفظ کرد؟
از تجربه ام‌پوزها تا طراحی کارت‌خوانی مستقل
سپهری برای توضیح سابقه استفاده از ابزارهای پرداخت بدون پرینتر به تجربه ام‌پوزها در سال‌های ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴ اشاره می‌کند؛ دستگاه‌های کوچکی که به تلفن همراه متصل می‌شدند و انجام تراکنش به استفاده از موبایل و اپلیکیشن وابسته بود.
به اعتقاد او، یکی از مشکلات آن مدل، وابستگی به تلفن همراه و ابهامی بود که برای مشتری درباره امنیت ابزار پرداخت ایجاد می‌شد. سپهری توضیح می‌دهد: «مشکل اصلی این بود که موبایل مستقل نبود. یکی می‌آمد روی موبایل خودش؛ مشتری از کجا اطمینان کند چه سازوکاری هست، چه اپلیکیشنی هست و چه چیزی روی آن نصب شده؟»
تندر نور در طراحی محصول جدید تلاش کرده این وابستگی را برطرف کند. دستگاه جدید به‌صورت مستقل کار می‌کند و اجزای موردنیاز برای انجام تراکنش را در خود جای داده است. به گفته سپهری، این کارتخوان مبتنی بر سیستم‌عامل لینوکس است و در مقایسه با برخی دستگاه‌های اندرویدی، ساختار سخت‌افزاری کم‌هزینه‌تری دارد.
او در مقایسه قیمت‌ها، هزینه این مدل را نسبت به پوزهای معمولی در محدوده ۱۰ تا ۱۵ دلار ارزان‌تر مطرح می‌کند و به مدل‌هایی در بازار اشاره دارد که قیمت آنها به حدود ۵۵ دلار می‌رسد. از نگاه او، یکی از اهداف اصلی پروژه، دستیابی به دستگاهی کوچک‌تر و کم‌هزینه‌تر بوده است؛ دستگاهی که حذف پرینتر، هم بر قیمت آن و هم بر هزینه‌های نگهداری و حمل‌ونقلش تأثیر بگذارد.
پرینتر خط قرمز شاپرک بود
با وجود امکان طراحی و تولید چنین دستگاهی، حذف پرینتر از کارتخوان تنها یک تصمیم سخت‌افزاری نبود. سپهری می‌گوید مهم‌ترین مانع پیش روی پروژه، دریافت موافقت شاپرک برای استفاده از دستگاهی بود که رسید کاغذی چاپ نمی‌کند.
او درباره این فرایند توضیح می‌دهد: «پرینتر خط قرمز شاپرک بود. تقریباً یک سال روی این موضوع کار کردیم. گفتیم نگرانی شما چیست؟ گفتند مشتری باید نتیجه تراکنش موفق و ناموفقش را دریافت کند؛ به‌خصوص تراکنش ناموفق که ممکن است بر سر آن اختلاف ایجاد شود.»
نگرانی اصلی این بود که حذف پرینتر باعث نشود مشتری سندی از نتیجه تراکنش خود در اختیار نداشته باشد. این مسئله به‌ویژه درباره تراکنش‌های ناموفق اهمیت داشت؛ زیرا ممکن است میان پذیرنده و دارنده کارت درباره نتیجه پرداخت اختلاف ایجاد شود.
تندر نور برای پاسخ به این نگرانی، راهکاری نرمافزاری طراحی کرد که امکان ارسال رسید تراکنش از مسیری غیر از چاپ کاغذی را فراهم می‌کند. در مدل فعلی، پس از انجام تراکنش، دستگاه از مشتری می‌پرسد که آیا رسید می‌خواهد یا خیر. اگر مشتری درخواست رسید داشته باشد، شماره تلفن همراه خود را وارد می‌کند و اطلاعات تراکنش از طریق پیامک برای او ارسال می‌شود.
سپهری درباره جزئیات این سازوکار می‌گوید: «در آخرین مرحله تراکنش، چون نمی‌دانیم کارت لزوماً متعلق به چه کسی است و شماره همراه صاحب کارت را نداریم، از خود شخص می‌پرسیم رسید می‌خواهی؟ اگر بگوید بله، می‌گوییم شماره موبایلت را بده. شماره را می‌دهد و نتیجه تراکنش برایش پیامک می‌شود؛ چه تراکنش موفق باشد و چه ناموفق.»
او تأکید می‌کند که ثبت شماره همراه برای انجام تراکنش الزامی نیست و این اطلاعات صرفاً در صورت درخواست مشتری برای دریافت رسید گرفته می‌شود. به گفته سپهری، تراکنش مستقل از این فرایند انجام می‌شود و مشتری می‌تواند بدون ارائه شماره همراه، پرداخت خود را تکمیل کند.
این سازوکار البته پرسش‌هایی درباره تعلق شماره تلفن واردشده به صاحب کارت و نحوه نگهداری اطلاعات مشتریان ایجاد می‌کند. سپهری در پاسخ به این نگرانی‌ها به زیرساخت‌های امنیتی شبکه بانکی اشاره می‌کند و بر اختیاری‌بودن ثبت شماره همراه تأکید دارد.
بیش از ۱۰ جلسه برای دریافت تأییدیه
رسیدن به توافق با شاپرک فرایند کوتاهی نبوده است. سپهری می‌گوید تیم تندر نور برای تشریح راهکار پیشنهادی و پاسخ به نگرانی‌های رگولاتور، جلسات متعددی برگزار کرده است.
او توضیح می‌دهد: «بیش از ۱۰ جلسه رفتیم تا به این توافق رسیدیم. رفتیم، پرزنت کردیم و دفاع کردیم.»
به گفته مدیرعامل تندر نور، در جریان بررسی‌ها، هم نرم‌افزار و هم سخت‌افزار دستگاه ارزیابی شده‌اند و در نهایت تأییدیه لازم برای عملیاتی‌کردن محصول دریافت شده است.
سپهری می‌گوید: «نرم‌افزار و سخت‌افزار، هر دو بررسی شد و هر دو را تأیید کردند و نهایتاً مجوز گرفتیم که این دستگاه‌ها را عملیاتی کنیم.»
او توضیح می‌دهد که نامه رسمی تأییدیه حدود یک تا یک‌ونیم ماه پیش از زمان انجام گفت‌وگو دریافت شده است. مکاتبات رسمی از مسیر شرکت پرداخت الکترونیک سامان به‌عنوان PSP عامل انجام شده، اما طراحی و ارائه نرم‌افزار و سخت‌افزار و دفاع فنی از راهکار بر عهده تندر نور بوده است.
به این ترتیب، پروژه‌ای که از بررسی هزینه‌های تعمیر و نگهداری کارتخوان آغاز شده بود، پس از طی فرایند فنی و دریافت تأییدیه، به مرحله عرضه رسیده است.
هدف فقط جایگزینی رسید کاغذی با پیامک نیست
ارسال پیامک، به گفته سپهری، تنها مرحله نخست برنامه تندر نور برای ارائه رسید دیجیتال است. او از ایده گسترده‌تری صحبت می‌کند که بر اساس آن، نتیجه تراکنش بتواند از طریق کانال‌های ارتباطی مختلف در اختیار مشتری قرار گیرد.
سپهری توضیح می‌دهد که در صنعت ارتباطات نیز پروژه‌ای برای اتصال سرویس‌های پیام‌رسان از طریق یک زیرساخت مرکزی در حال شکل‌گیری است. به گفته او، مجموعه‌هایی از بخش خصوصی و شبکه‌های اپراتوری در این فرایند حضور دارند، هرچند سازوکار نهایی آن هنوز در حال توسعه است.
او درباره هدف تندر نور می‌گوید: «در تئوری، هدف ما این است که به مشتری تضمین کنیم بالاخره از طریق یکی از کانال‌ها، بله، واتساپ، اس‌ام‌اس یا کانال‌های دیگر، نتیجه تراکنش به اطلاعش می‌رسد.»
در حال حاضر، ارسال رسید از طریق پیامک عملیاتی شده و اتصال سایر کانال‌ها در برنامه توسعه محصول قرار دارد. سپهری می‌گوید قدم بعدی، فراهم‌کردن امکان ارسال رسید از طریق پیام‌رسان‌هایی مانند بله و واتساپ است.
او در جریان گفت‌وگو عملکرد دستگاه را نیز به‌صورت عملی نمایش می‌دهد. پس از انجام تراکنش، پیامکی حاوی اطلاعات مربوط به پرداخت ارسال می‌شود. به گفته سپهری، اطلاعاتی که پیش‌تر روی رسید کاغذی چاپ می‌شد، اکنون از طریق پیامک در اختیار مشتری قرار می‌گیرد.
او توضیح می‌دهد: «سریال تراکنش و همه اطلاعاتی که می‌خواستیم روی کاغذ چاپ کنیم، کاملاً واضح برای مشتری می‌آید. حتی اگر تراکنش ناموفق باشد هم پیامک را دریافت می‌کند.»
دستگاهی کوچک‌تر با همه قابلیت‌ها جز پرینتر
سپهری کارتخوان جدید تندر نور را دستگاهی کوچک‌تر از پوزهای متداول توصیف می‌کند که با وجود حذف پرینتر، قابلیت‌های اصلی یک ابزار پرداخت مستقل را دارد.
او می‌گوید: «کانسپت کوچک است؛ دوربین دارد، اسمارت است و همه‌چیز جز پرینتر دارد. یک کامپیوتر کامل است، دوربین دارد، بخش‌های امنیتی خودش را دارد و صفحه‌نمایش هم دارد.»
از نگاه او، حذف پرینتر صرفاً به معنای صرفه‌جویی در مصرف کاغذ نیست. این تغییر می‌تواند به کاهش خرابی دستگاه، ساده‌ترشدن فرایند تعمیرات و کاهش وابستگی به تأمین قطعات نیز کمک کند.
سپهری پرینتر را یکی از پراستهلاک‌ترین قطعات کارتخوان می‌داند و برآورد می‌کند حذف آن می‌تواند خرابی دستگاه‌ها را تا حدود ۳۰ درصد کاهش دهد. به گفته او، پس از پرینتر، مواردی مانند شکستگی صفحه‌نمایش و خرابی کی‌پد از دیگر دلایل مراجعه دستگاه‌ها به مراکز تعمیر هستند.
طراحی دستگاه جدید به‌گونه‌ای است که برخی اجزای آسیب‌پذیر و برجسته در آن حذف شده‌اند. سپهری معتقد است این موضوع نیز می‌تواند احتمال آسیب‌دیدگی قطعات را کاهش دهد.
او در توضیح هدف اقتصادی پروژه می‌گوید: «هم در هزینه خود پوز صرفه‌جویی می‌شود، چون اصلاً دیگر پرینتر لازم نیست، هم بحث قطعه و تعمیرات کمتر می‌شود.»
ابعاد کوچک‌تر دستگاه، از نگاه سپهری، مزیت دیگری نیز در حمل‌ونقل ایجاد می‌کند. او توضیح می‌دهد که وقتی پرینتر حذف می‌شود، هم ابعاد کارتخوان و هم بسته‌بندی آن کوچک‌تر خواهد شد و در نتیجه می‌توان تعداد بیشتری دستگاه را در فضای مشابه جابه‌جا کرد.
به برآورد او، در مقایسه با برخی کارت‌خوان‌های متداول، امکان حمل حداقل سه برابر تعداد بیشتری دستگاه در حجم مشابه وجود دارد. این تفاوت به‌ویژه در مقایسه با پوزهای اندرویدی بزرگ‌تر محسوس‌تر است.
سفارش ۳۰ هزار کارتخوان بدون پرینتر از سوی بلوبانک
با دریافت تأییدیه شاپرک، پروژه کارتخوان بدون پرینتر تندر نور وارد مرحله عملیاتی شده است. سپهری در این گفت‌وگو از ثبت سفارش ۳۰ هزار دستگاه از سوی بلوبانک خبر می‌دهد؛ سفارشی که تحویل آن به‌تدریج در حال انجام است.
او می‌گوید: «سفارش ۳۰ هزارتایی داریم به طور بخش‌بخش در حال تحویل آن هستیم که در نهایت ۳۰ هزار دستگاه وارد بازار می‌شود.»
این دستگاه‌ها قرار است از طریق بلوبیزینس در اختیار پذیرندگان قرار گیرند. به گفته سپهری، کارتخوانها در دو رنگ عرضه می‌شوند و برای ارائه آنها، بسته‌بندی و فرایند آماده‌سازی مشخصی در نظر گرفته شده است.
دستگاه همراه با یک بسته خوشامدگویی به پذیرنده تحویل داده می‌شود و سیم‌کارت نیز از ابتدا داخل آن قرار دارد تا محصول برای استفاده آماده باشد.
سپهری توضیح می‌دهد که بلوبیزینس قصد دارد این مدل کارتخوان را در اختیار پذیرندگان خود قرار دهد و برای متقاضیان، امکان استفاده از تسهیلات خرید دستگاه نیز پیش‌بینی شده است.
ثبت سفارش ۳۰ هزار دستگاه از سوی بلوبانک، پروژه را از مرحله آزمایش اولیه وارد مقیاس بزرگ‌تری از عرضه می‌کند. از این تعداد نیز تا کنون تعداد ۵۰۰۰ عدد تحویل بلوبانک شده است.
نگران بودیم پذیرنده نتواند با این دستگاه ارتباط برقرار کند
یکی از نگرانی‌های اولیه تندر نور، واکنش پذیرندگان به دستگاهی بوده که برخلاف کارت‌خوان‌های رایج، رسید کاغذی چاپ نمی‌کند.
سپهری برای توضیح این نگرانی به تجربه فراگیرشدن کارتخوان در ایران اشاره می‌کند. او معتقد است همان‌طور که پذیرش دستگاه‌های پوز در ابتدا با تردید همراه بود، تغییر عادت دریافت رسید کاغذی نیز ممکن است به زمان نیاز داشته باشد.
او می‌گوید: «خودتان بهتر می‌دانید چند سال طول کشید پوز بین مردم جا بیفتد. یک زمانی هیچ‌کس استفاده نمی‌کرد و سال‌ها طول کشید مردم اطمینان کنند. اول فقط برای تراکنش‌های بزرگ استفاده می‌کردند و بعد طوری شد که حتی برای یک دانه نان هم مردم کارت می‌کشیدند.»
به اعتقاد سپهری، کارتخوان بدون پرینتر نیز ممکن است در ابتدا با مقاومت برخی پذیرندگان یا مشتریان مواجه شود. به همین دلیل، بازخورد کاربران در مرحله آزمایشی برای تیم تندر نور اهمیت زیادی داشته است.
او درباره نتایج اولیه پایلوت توضیح می‌دهد: «نگران بودیم مرچنت نتواند با چنین چیزی ارتباط برقرار کند و پرینت بخواهد. جالب این است که در ۱۰۰ تای اولی که پایلوت کردیم، بیشترشان گفتند خیلی هم عالی است، خیلی خوشمان آمد و استقبال کردند.»
به گفته سپهری، استقبال پذیرندگان اولیه باعث شده تیم توسعه با اطمینان بیشتری پروژه را ادامه دهد و تحویل تعداد بیشتری از دستگاه‌ها آغاز شود.
او توضیح می‌دهد که در حال حاضر، کارتخوان در قالب بسته خوشامدگویی برای متقاضیان بلوبیزینس ارسال می‌شود و تسهیلاتی نیز برای خرید آن در نظر گرفته شده است.
بااین‌حال، تجربه ۱۰۰ دستگاه نخست هنوز برای قضاوت درباره پذیرش این مدل در کل بازار کافی نیست. میزان استقبال در مقیاس بزرگ‌تر، رفتار مشتریان هنگام دریافت رسید دیجیتال و عملکرد دستگاه‌ها در استفاده روزمره از جمله عواملی هستند که می‌توانند در ارزیابی موفقیت این مدل تعیین‌کننده باشند.
سپهری امیدوار است استفاده از کارت‌خوان‌های بدون پرینتر به همکاری فعلی محدود نماند و در ادامه سایر شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت نیز به سمت استفاده از چنین دستگاه‌هایی حرکت کنند.
آزمون کارتخوان بدون پرینتر در مقیاس بزرگ‌تر
آنچه تندر نور در این پروژه دنبال می‌کند، صرفاً جایگزین‌کردن رسید کاغذی با پیامک نیست. به روایت مدیرعامل این شرکت، نقطه شروع پروژه کاهش هزینه‌هایی بوده که پرینتر به چرخه تأمین، نگهداری و تعمیر کارتخوانها تحمیل می‌کند؛ هزینه‌هایی که در مقیاس ناوگان شرکت‌های پرداخت اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
در عین حال، حذف پرینتر نیازمند تغییری در شیوه ارائه رسید و پاسخ‌گویی به الزامات شاپرک بوده است. مذاکرات نزدیک به یک‌ساله، بررسی نرم‌افزار و سخت‌افزار و طراحی سازوکار ارسال رسید پیامکی نشان می‌دهد که عملیاتی‌کردن این مدل، فراتر از حذف یک قطعه از دستگاه بوده است.
اکنون با ثبت سفارش ۳۰ هزار دستگاه از سوی بلوبانک و آغاز عرضه از مسیر بلوبیزینس، پروژه وارد مرحله‌ای شده که در آن می‌توان عملکرد کارتخوان بدون پرینتر را در مقیاسی بزرگ‌تر از پایلوت اولیه بررسی کرد.
میزان واقعی کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری، دوام دستگاه‌ها و استقبال پذیرندگان از رسید دیجیتال از جمله شاخص‌هایی خواهند بود که مشخص می‌کنند این مدل تا چه اندازه می‌تواند به گزینه‌ای قابل‌اتکا برای سایر شرکت‌های پرداخت تبدیل شود. در نهایت به نظر می‌رسد این پروژه شروع گامی بزرگ در تحول دیجیتال صنعت پرداخت باشد.
