چرا کیفیت اینترنت در ایران همچنان با مشکل روبه‌روست و چه عواملی مانع بهبود آن می‌شوند؟ سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در گفت‌وگویی با خبرگزاری فارس به این پرسش پاسخ داده و مجموعه‌ای از عوامل فنی، اقتصادی و اجرایی را در افت کیفیت ارتباطات کشور مؤثر دانسته است. از نگاه او، فشار بالای مصرف بر شبکه همراه، محدودیت‌های فرکانسی، مشکلات توسعه دکل‌های ارتباطی، کمبود سرمایه‌گذاری و استفاده گسترده از فیلترشکن‌ها، هرکدام بخشی از مسئله هستند. هاشمی همچنین تأکید کرده که توسعه فیبر نوری و انتقال بخشی از ترافیک به شبکه ثابت، بدون رفع موانع اجرایی و افزایش اتصال واقعی کاربران، نمی‌تواند به‌تنهایی مشکلات کیفیت اینترنت را برطرف کند.
یکی از نکات اصلی توضیحات وزیر ارتباطات، نامتوازن بودن سهم شبکه ثابت و همراه از ترافیک اینترنت کشور است. به گفته هاشمی، در حال حاضر تنها حدود ۲۵ درصد ترافیک اینترنت از شبکه ثابت عبور می‌کند و بخش عمده مصرف بر دوش شبکه سیار قرار دارد. او معتقد است این وضعیت در برخی مقاطع شبکه همراه را به نقطه اشباع می‌رساند و بر کیفیت خدمات اثر می‌گذارد. وزارت ارتباطات به همین دلیل، انتقال بخشی از مصرف به شبکه ثابت را یکی از محورهای برنامه بهبود کیفیت اینترنت قرار داده است.
فشار بر شبکه همراه؛ تنها یکی از دلایل افت کیفیت اینترنت
هاشمی در پاسخ به پرسش فارس درباره سرعت پایین اینترنت، اختلال در ساعات اوج مصرف، قطعی‌های مکرر و ضعف ارتباطات ثابت و همراه، توضیح داده که توسعه‌نیافتگی شبکه ثابت باعث شده است بخش بزرگی از مصرف کاربران به شبکه سیار منتقل شود. به گفته او، این تمرکز ترافیک در کنار محدودیت ظرفیت شبکه همراه، می‌تواند به افت کیفیت خدمات منجر شود؛ با این حال، مشکلات اینترنت کشور به همین عامل محدود نیست.
بخوانید: وزیر ارتباطات: سه اپراتور هوش مصنوعی در آستانه آغاز فعالیت هستند
هاشمی محدودیت منابع فرکانسی و اختلالات ایجادشده در شرایط بحرانی را نیز از عوامل مؤثر بر کیفیت شبکه همراه معرفی کرده است. به گفته او، برخی اختلالات فرکانسی در شرایط خاص و با هدف جلوگیری از سوءاستفاده دشمن ایجاد می‌شوند و آثار آن‌ها در کیفیت ارتباطات سیار قابل مشاهده است. وزیر ارتباطات همچنین به نقاط کور پوشش، ضعف آنتن‌دهی و مشکلات توسعه سایت‌های ارتباطی اشاره کرده است.
به گفته وزیر ارتباطات، مخالفت برخی شهروندان با نصب یا ادامه فعالیت دکل‌های مخابراتی، نگرانی درباره تشعشعات آنتن‌ها و افزایش هزینه اجاره مکان نصب تجهیزات، توسعه شبکه همراه را دشوار کرده است. او توضیح داده که در بعضی مناطق، حتی تمدید قرارداد محل استقرار تجهیزات با مشکل روبه‌رو می‌شود. این موانع در کنار محدودیت‌های فنی، بر توسعه ظرفیت شبکه و کیفیت خدمات اثر می‌گذارند.
از ۱۱ میلیون خانوار تحت پوشش فیبر نوری، بیش از ۲ میلیون اتصال برقرار شده است
یکی از راهکارهای وزارت ارتباطات برای کاهش فشار بر شبکه همراه، توسعه فیبر نوری و افزایش سهم اینترنت ثابت از مصرف کاربران است. هاشمی در گفت‌وگو با فارس اعلام کرده که پوشش فیبر نوری از حدود ۸ میلیون خانوار در ابتدای دولت چهاردهم به بیش از ۱۱ میلیون خانوار رسیده و تعداد اتصال‌ها نیز از حدود ۳۳۰ هزار به بیش از ۲ میلیون افزایش یافته است.
با وجود افزایش این ارقام، فاصله میان تعداد خانوارهای تحت پوشش و اتصال‌های واقعی همچنان قابل توجه است. وزیر ارتباطات در پاسخ به پرسش فارس درباره هدف ۲۰ میلیون خانواری برنامه هفتم پیشرفت، بر تفاوت میان «پوشش» و «اتصال» تأکید کرده است. پوشش به معنای فراهم شدن امکان دسترسی به شبکه است، اما اتصال زمانی محقق می‌شود که خانوار واقعاً از این زیرساخت استفاده کند. به گفته هاشمی، صرف افزایش پوشش بدون ایجاد تقاضا و اتصال واقعی، نمی‌تواند معیار کافی برای موفقیت پروژه باشد.
هاشمی همچنین به موانع اجرای پروژه فیبر نوری در شهرها اشاره کرده است. به گفته او، هماهنگی با شهرداری‌ها برای حفاری، داکت‌گذاری و ترمیم معابر از جمله دشواری‌های توسعه شبکه ثابت است. وزیر ارتباطات از پیشرفت پروژه‌ها در مشهد و پیگیری رفع موانع در تبریز و شیراز خبر داده و اعلام کرده که توسعه فیبر نوری در تهران نیز با مشکلاتی روبه‌روست که رفع آن‌ها نیازمند همکاری مدیریت شهری و دستگاه‌های مسئول است.
بخش دیگری از برنامه وزارت ارتباطات، جایگزینی شبکه مسی با فیبر نوری در قالب پروژه «سواپ» است. هاشمی شرکت مخابرات ایران را یکی از بازیگران اصلی اجرای این طرح معرفی کرده و گفته است که به دلیل سهم این شرکت از زیرساخت‌های ارتباطی کشور، توسعه شبکه ثابت بدون همکاری مؤثر با مخابرات امکان پیشرفت مطلوب نخواهد داشت. به گفته او، جایگزینی کابل‌های مسی با فیبر نوری علاوه بر افزایش ظرفیت و سرعت ارتباطات، می‌تواند مصرف انرژی این بستر را در شرایط مورد اشاره او به حدود یک‌هشتم شبکه مسی کاهش دهد.
فیلترشکن‌ها، تحریم تجهیزات و محدودیت سرمایه‌گذاری چه نقشی دارند؟
وزیر ارتباطات در بخش دیگری از گفت‌وگو، استفاده گسترده از فیلترشکن‌ها را نیز از عوامل اثرگذار بر کیفیت اینترنت دانسته است. او با اشاره به برآوردی مبنی بر استفاده حدود ۷۵ درصد کاربران از فیلترشکن توضیح داده که عبور ترافیک از مسیرهای واسطه و تونل‌های ارتباطی می‌تواند کیفیت اتصال را کاهش دهد. هاشمی در عین حال تأکید کرده که استفاده از این ابزارها تنها به محدودیت‌های داخلی مربوط نیست و تحریم برخی خدمات و سکوهای بین‌المللی علیه کاربران ایرانی نیز در گسترش استفاده از فیلترشکن‌ها نقش دارد.
در کنار این مسئله، هاشمی تأمین تجهیزات شبکه را یکی دیگر از چالش‌های توسعه ارتباطات معرفی کرده است. به گفته او، تحریم‌ها و محدودیت‌های تأمین تجهیزات، اجرای برخی برنامه‌ها از جمله توسعه نسل پنجم ارتباطات را کند کرده‌اند. او همچنین به بهره‌گیری از طیف فرکانسی ۳۶۰۰ تا ۳۸۰۰ مگاهرتز برای توسعه شبکه 5G اشاره کرده و گفته است که تقویت شبکه سیار هم‌زمان با توسعه اینترنت ثابت ادامه دارد.
وزیر ارتباطات کاهش جذابیت سرمایه‌گذاری در صنعت ارتباطات را نیز به سیاست‌های تعرفه‌ای سال‌های گذشته مرتبط دانسته است. به گفته او، اصلاح تعرفه‌ها ممکن است زمینه سرمایه‌گذاری را فراهم کند، اما اثر آن بر کیفیت اینترنت فوری نخواهد بود؛ زیرا تأمین منابع مالی، طراحی شبکه، خرید تجهیزات و راه‌اندازی زیرساخت‌ها به زمان نیاز دارد. هاشمی همچنین گفته است که قطع یا محدودیت جدی اینترنت برای چندین ماه در شرایط جنگی، بر سرعت توسعه شبکه و تأمین منابع مالی طرح‌های ارتباطی، از جمله پوشش روستایی، اثر گذاشته است.
مجموع توضیحات وزیر ارتباطات نشان می‌دهد که وزارتخانه، افت کیفیت اینترنت را حاصل مجموعه‌ای از محدودیت‌های زیرساختی، فرکانسی، اقتصادی و اجرایی می‌داند. با این حال، در این گفت‌وگو زمان مشخصی برای برطرف شدن اختلالات یا رسیدن کاربران به کیفیت مطلوب اعلام نشده است. همچنین آمار پوشش و اتصال فیبر نوری، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد چه میزان از بهبود کیفیت ارتباطات در عمل برای کاربران محقق شده است. از این رو، سنجش نتیجه برنامه‌های اعلام‌شده به تغییر قابل اندازه‌گیری در کیفیت و پایداری اتصال کاربران وابسته خواهد بود.
