به گزارش راه پرداخت، به نقل از ایسنا سیاست بانک مرکزی برای ساماندهی حسابهای بانکی وارد مرحله تازهای شده است. علیاکبر یحییپور، معاون اداره مهندسی نرمافزار بانک مرکزی، از آغاز فرایند تعیین تکلیف حسابهای مازاد خبر داده و گفته است برآوردها نشان میدهد حدود ۲۰۰ میلیون حساب بانکی میتواند در قالب این طرح بسته شود. سامانه «حسام» نیز قرار است همراه با سامانهای دیگر حداکثر تا هفته آینده رونمایی شود.
آنچه این طرح را از یک پروژه فنی برای پاکسازی حسابهای قدیمی یا بلااستفاده فراتر میبرد، برنامه بانک مرکزی برای محدود کردن تعداد حسابهای بانکی هر فرد است. یحییپور گفته است با توجه به تدابیر پیشبینیشده در حسام و قواعد مصوب هیئت عالی بانک مرکزی، نظام بانکی «قطعاً» به سمتی خواهد رفت که افتتاح حساب برای اشخاص تا تعداد مشخصی محدود شود. در حال حاضر البته مشخص نشده این سقف چند حساب خواهد بود و بر چه مبنایی تعیین میشود.
از بستن حسابهای مازاد تا تعیین سقف برای افتتاح حساب
حسام دو مأموریت اصلی دارد؛ نخست شناسایی و بستن حسابهای مازاد و دوم ایجاد امکان معرفی یک «حساب پایه» از سوی مشتری. در صورتی که یکی از حسابهای فرد بسته شود، موجودی آن به حساب پایه اعلامشده از سوی مشتری منتقل خواهد شد.
بانک مرکزی فعلاً حسابهای تجاری را از این سیاست مستثنا کرده و اجرای طرح را بر حسابهای ریالی انفرادی اشخاص حقیقی ایرانی متمرکز کرده است. با این حال، یحییپور گفته پس از دریافت بازخورد مرحله نخست، احتمال دارد بخشی از حسابهای مشترک نیز در مراحل بعدی وارد این فرایند شوند.
در نتیجه، سیاستی که فعلاً با عنوان ساماندهی «حسابهای مازاد» آغاز شده، در صورت اجرای کامل میتواند به محدودیتی عمومی برای تعداد حسابهای بانکی شهروندان تبدیل شود؛ محدودیتی که هنوز جزئیات مهم آن از جمله سقف تعداد حسابها و نحوه تعیین حسابهای قابل حذف روشن نشده است.
بانک مرکزی: حسابهای بدون استفاده ریسک سوءاستفاده دارند
استدلال بانک مرکزی این است که تعدد حسابهای بدون استفاده، علاوه بر تحمیل هزینه به بانکها، میتواند احتمال سوءاستفاده از حساب اشخاص را افزایش دهد. یحییپور گفته برخی افراد حتی اطلاع ندارند که از حسابهایشان سوءاستفاده میشود و در مواردی نیز افراد حساب خود را آگاهانه در اختیار دیگران قرار میدهند و بعداً به دلیل گردش مالی ثبتشده در سامانههای مالیاتی با مشکلاتی مواجه میشوند.
سامانه حسام اساساً با هدف مقابله با حسابهای اجارهای و اصلاح اطلاعات سامانه «سیاح» توسعه یافته است. بانک مرکزی پیشتر اعلام کرده بود بخشی از مغایرتهای اطلاعاتی موجود در سیاح مربوط به حسابهای قدیمی، حسابهای بهجامانده از مؤسسات ادغامشده و خطاهای ثبت اطلاعات در شعب بانکهاست.
بنابراین اصل مسئله، یعنی وجود تعداد زیادی حساب قدیمی، بدون استفاده یا دارای اطلاعات ناقص در شبکه بانکی، مسئلهای واقعی است. با این حال راهحل انتخابشده بانک مرکزی از اصلاح اطلاعات و مقابله با حسابهای اجارهای فراتر رفته و به مداخله در تعداد حسابهایی که شهروندان مجاز به نگهداری یا افتتاح آن هستند رسیده است.
فعلاً ۱۰ هزار نفر؛ در نهایت شاید ۲۰۰ میلیون حساب
اجرای طرح هنوز در مقیاس گسترده آغاز نشده است. به گفته یحییپور، فرایند بستن حسابها مدتی است روی جامعهای حدود ۱۰ هزار نفر در حال آزمایش است و هنوز مهلت این مرحله به پایان نرسیده تا بانک مرکزی بتواند ارزیابی نهایی از نتایج آن ارائه کند.
با وجود این، برآورد بخشهای تنظیمگری و نظارت بانک مرکزی این است که حدود ۲۰۰ میلیون حساب بانکی را میتوان از طریق این سازوکار تعطیل کرد. بنابراین عدد ۲۰۰ میلیون، تعداد حسابهایی نیست که تاکنون بسته شده باشد، بلکه تخمینی از مقیاس بالقوه اجرای این سیاست در کل شبکه بانکی است.
«حساب مازاد» دقیقاً چیست؟
یکی از نقاط مبهم طرح، تعریف حساب مازاد است. اظهارات منتشرشده نشان میدهد حسابهای قدیمی یا حسابهایی که فرد ارتباط روزمرهای با آنها ندارد از اهداف اصلی این طرح هستند؛ اما هنوز معیارهای دقیق تشخیص یک حساب بهعنوان «مازاد» اعلام نشده است.
همچنین در توضیحات ارائهشده تاکنون جزئیاتی درباره سقف نهایی حسابهای مجاز برای هر فرد، مدت عدم فعالیت لازم برای قرار گرفتن یک حساب در فهرست حسابهای مازاد، نحوه اطلاعرسانی پیش از بستن حساب و فرایند تعیین تکلیف حسابهایی که صاحب آنها همچنان به نگهداریشان نیاز دارد، ارائه نشده است.
همین ابهامها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تعدد حساب بانکی الزاماً به معنای سوءاستفاده یا حساب اجارهای نیست. بسیاری از مشتریان به دلایل مختلف از جمله دریافت خدمات متفاوت بانکها، دریافت حقوق، پرداخت اقساط، سرمایهگذاری یا استفاده از سرویسهای اعتباری و پرداختی، در چند بانک حساب دارند.
در چنین شرایطی، تبدیل مقابله با حسابهای اجارهای به یک سقف عمومی برای تعداد حسابهای بانکی، تغییری قابل توجه در رابطه مشتری و شبکه بانکی محسوب میشود. بانک مرکزی هنوز باید توضیح دهد مرز میان حساب واقعاً بلااستفاده و حسابی که مشتری به دلایل شخصی یا مالی مایل به نگهداری آن است چگونه تعیین خواهد شد.
سامانه حسام را میتوان تلاشی برای پاکسازی دادههای شبکه بانکی و کاهش سوءاستفاده از حسابهای اجارهای دانست؛ اما در سوی دیگر این سیاست، بانک مرکزی در حال حرکت به سمت محدود کردن یکی دیگر از خدمات پایه بانکی برای شهروندان است. نحوه اجرای طرح و میزان اختیاری که برای انتخاب و حفظ حسابها در اختیار مشتری باقی خواهد ماند، مشخص میکند «ساماندهی حسابهای بانکی» در نهایت بیشتر به یک پروژه مدیریت ریسک تبدیل میشود یا به محدودیتی تازه برای مشتریان نظام بانکی.
