اوراق گام
ابزار بانکی برای تأمین سرمایه در گردش و گردش اعتبار در معاملات میان بنگاهها.
ویژگی کلیدی: سند قابل انتقال و قابل تنزیل در چارچوب مقررات. بانک مرکزی ۱۹ بانک را در صدور گام فعال اعلام کرده است.
تأمین مالی زنجیره تأمین یا SCF اعتبار را به معامله واقعی و جریان کالا و خدمات وصل میکند. این گزارش اندازه بازار، ابزارها، بانکها، پلتفرمها و تحولات آن در ایران را مرور میکند.
ویرایش اول، شهریور ۱۴۰۵رقم دقیق ۴۰۰٫۲۹ همت
نسبت عملکرد به دوره مشابه سال قبل در گزارشهای چهارماهه، ششماهه و هفتماهه بهترتیب ۱۴٫۲، ۱۱٫۹ و ۱۱٫۶ برابر بود. ارقام چهار ماه اول در گزارش ششماهه تغییر کردهاند و نمودار ماهانه بر پایه ارقام تازهتر است. جدول بانک مرکزی
در SCF، اطلاعات معامله واقعی و رابطه خریدار و تأمینکننده نیز وارد تصمیم اعتباری میشود؛ اعتبار به جریان واقعی کالا و خدمت متصل میشود و میتواند در طول زنجیره گردش کند.
هدف، کاهش اصطکاک سرمایه در گردش و امکان انتقال یا نقدشوندگی بهتر تعهدات میان حلقههای زنجیره است.
خریدار سفارش، صورتحساب یا تعهد تجاری را تأیید میکند.
بانک یا تأمینکننده مالی متناسب با ابزار، اعتبار یا سند ایجاد میکند.
در ابزارهای قابل انتقال، اعتبار میتواند به حلقه قبلی زنجیره منتقل شود.
دارنده سند آن را تا سررسید نگه میدارد یا در صورت وجود سازوکار، تنزیل میکند.
عملکرد چهار ابزار اصلی از ۳۴٫۳۷ همت در هفتماهه ۱۴۰۴ به ۴۰۰٫۲۹ همت در هفتماهه ۱۴۰۵ رسید.
سهم برات الکترونیکی از عملکرد هفتماهه. در گزارش چهارماهه، این سهم ۶۳٫۶ درصد اعلام شده بود.
ارقام فروردین تا شهریور از جدول ششماهه راه پرداخت بر پایه آمار بانک مرکزی و رقم مهر از گزارش هفتماهه بانک مرکزی آمدهاند. جمع ستونها ۴۰۰٫۳۱ همت است و رقم تجمعی گزارش رسمی ۴۰۰٫۲۹ همت.
رقم ۷۹٫۶۲ همت برای اوراق گام در تصویر جدول رسمی بانک مرکزی آمده است. در تحلیل هفتماهه راه پرداخت، همین عدد با بازسازی جمع جدول به دست آمده بود.
| دوره | ۱۴۰۴، همت | ۱۴۰۵، همت | نسبت |
|---|---|---|---|
| چهارماهه | ۸٫۲۴ | ۱۱۷٫۱۵ | ۱۴٫۲ برابر |
| ششماهه | ۲۵٫۳۹ | ۳۰۳٫۲۰ | ۱۱٫۹ برابر |
| هفتماهه | ۳۴٫۳۷ | ۴۰۰٫۲۹ | ۱۱٫۶ برابر |
در خبر بانک مرکزی، «۱۰٫۷ برابر رشد» یعنی میزان افزایش نسبت به رقم پایه. نسبت مبلغ جدید به مبلغ پایه ۱۱٫۶ برابر است. ردیف چهارماهه بر پایه گزارش همان دوره است. ارقام ماهانه چهار ماه اول در گزارش ششماهه تغییر کردهاند.
تحلیل راه پرداخت از سهم برات در بازار هفتماهه · گزارش راه پرداخت از عملکرد ششماهه
برات الکترونیکی ۲۸۰٫۸۳ همت از افزایش ۳۶۵٫۹۲ همتی چهار ابزار را توضیح میدهد. یعنی ۷۶٫۷٪ از افزایش مبلغی بازار نسبت به هفتماهه ۱۴۰۴. جدول عملکرد ابزارها
عملکرد تا پایان مهر ۴۶٪ سهمیه کل سال است. در گزارش شهریور سهمیه برات ۲۵۰ همت بود و در جدول ۲۳ آبان به ۴۵۰ همت رسید. همین تغییر مجموع سهمیهها را از ۶۷۰ به ۸۷۰ همت رساند.
تحقق سهم متناسب با هفت ماه سپریشده. بانک مرکزی برای این محاسبه، ۴۰۰٫۲۹ همت را با هفتدوازدهم سهمیه سالانه، یعنی ۵۰۷٫۵ همت، مقایسه کرده است.
درصد هر کارت از تقسیم عملکرد آن ابزار بر سهمیه کل سالش به دست آمده است. جدول سهمیههای ابلاغی
چهار ابزار رسمی، مسئلههای متفاوتی را در طول زنجیره هدف میگیرند؛ از گردش اعتبار میان بنگاهها تا خرید اعتباری خانوار و نقدکردن مطالبات قراردادی.
ابزار بانکی برای تأمین سرمایه در گردش و گردش اعتبار در معاملات میان بنگاهها.
ویژگی کلیدی: سند قابل انتقال و قابل تنزیل در چارچوب مقررات. بانک مرکزی ۱۹ بانک را در صدور گام فعال اعلام کرده است.
برات مدتدار قابل انتقال در زنجیره با امکان تنزیل در شبکه بانکی.
ویژگی کلیدی: سررسید ۱ تا ۱۲ ماه و قابلیت انتقال کامل یا بخشی در زنجیره.
ابزار خرید اعتباری خانوار برای پیوند تأمین مالی تولید با فروش کالا.
ویژگی کلیدی: اتصال خرید مصرفی به زنجیره تولید. تا انتشار گزارش آبان، ۴ بانک این ابزار را تجاری کردهاند و ۱۰ بانک در مرحله آزمون یا نهاییسازیاند.
واگذاری مطالبات تأمینکننده یا پیمانکار از کارفرما به نهاد مالی.
ویژگی کلیدی: تبدیل مطالبه مدتدار به نقدینگی. در هفتماهه ۱۴۰۵ بانکهای ملت، رفاه کارگران، صنعت و معدن و توسعه تعاون مطالبات قراردادی پذیرفتهاند.
ارزش ثبتشده در سه مرحله تا پایان شهریور ۱۴۰۵، به همت
بانک برات الکترونیکی را برای یک معامله صادر میکند.
بانک مرکزی ارزش مجموع ۳۷۴ فقره انتقال را گزارش کرده است.
ارزش براتهایی که پیش از سررسید به وجه نقد تبدیل شدهاند.
هر سه مبلغ با یک مقیاس رسم شدهاند. برای محاسبه نرخ انتقال یا تنزیل، باید بتوان هر انتقال و تنزیل را به برات صادرشده مرتبط کرد. انتشار ششماهه مجموع هر مرحله را اعلام میکند.
گزارش ششماهه ابزارهای زنجیره تولید بانک مرکزی · تحلیل ششماهه راه پرداخت
از ثبت صورتحساب تا صدور، انتقال و تسویه سند، هر معامله به همکاری چند بازیگر نیاز دارد. این نقشه شش نقش را در یک برنامه تأمین مالی زنجیره نشان میدهد.
بانک مرکزی ضوابط صدور و انتقال گام و برات را تعیین میکند. وزارت اقتصاد و سازمان برنامه در چارچوب واگذاری مطالبات قراردادی نقش دارند. سازمان بورس و بورسها مسیر پذیرش و معامله اوراق گام را فراهم میکنند. سامانه مؤدیان و سامانه جامع تجارت نیز به استعلام صورتحساب و شناسایی کالا کمک میکنند.
طبق بخشنامه مهر ۱۴۰۵، بانک پیش از صدور یا انتقال گام، برات الکترونیکی و فاکتورینگِ تأمین کالا، صورتحساب را برخط از سامانه مؤدیان استعلام میکند. ثبت عملیات بعدی، از انتقال تا تنزیل و تسویه، در سامانههای نظارتی الزامی است. بخشنامه بانک مرکزی
بانک، اعتبار خریدار را میسنجد و بسته به ابزار، پرداخت در سررسید را تضمین میکند یا سند را پیش از سررسید میخرد. نهادهای مالی واجد شرایط هم میتوانند در چارچوب مقررات در تأمین مالی مطالبات مشارکت کنند.
این اعداد وضعیت متفاوت هر ابزار را در گزارش هفتماهه بانک مرکزی نشان میدهند. یک بانک میتواند در چند گروه باشد. در فهرست رسمی بانکهای دارای زیرساخت برات، نام سامان دوبار آمده است.
پلتفرم درخواست و فاکتور را به بانک و اعضای زنجیره وصل میکند. کاراسپ در صدور برات بانک سپه بهکار رفته است. در کشاورزی، پالیز اعضای زنجیره را به هم وصل میکند و نویپو ابزار اعتباری خرید نهاده است.
مدلها و ابزارهای بازیگران را ببینید
در مسیر «کسبنو»، بانک تجارت اعتبار خرید فراهم میکند، اکوتام بستر ارائه خدمت است که تجارت شایان آن را توسعه میدهد و باروک بهعنوان بازارگاه اعتباری همکاری میکند. کاربرد این مسیر خرید مدتدار موجودی برای خردهفروشان و عمدهفروشان است. معرفی کسبنو
شرکتهای فناوری بانکی، سرویسهای هویت و داده و شرکتهای پرداخت، اتصال به سامانههای رسمی و ثبت و رهگیری تراکنشها را ممکن میکنند. برای نمونه، اصالت و وضعیت تنزیل برات الکترونیکی در سامانه سپام استعلام میشود.
در فاکتورینگ قراردادی، سککوک توسعهدهنده و پشتیبان فنی سامانه وزارت اقتصاد است. بانک طرف معامله منابع مالی را فراهم میکند. نمونه ثبتشده بانک ملت
خودروساز، شرکت فولادی یا کارفرمای بزرگ خرید یا تعهد پرداخت را تأیید میکند. اعتبار و تعهد این خریدار میتواند مبنای تأمین مالی برای چند تأمینکننده یا پیمانکار باشد.
در واگذاری مطالبات قراردادی، تعهد پرداخت از قرارداد با کارفرما میآید. در نمونه این بخش، این نقش را «گهر ترابر سیرجان» داشته است. مشاهده مسیر معامله
تأمینکننده کوچک و متوسط، پیمانکار و کسبوکار شبکه توزیع میتوانند با ابزار متناسب، مطالبات خود را واگذار کنند یا سند را به حلقه بعدی انتقال دهند. در طرحهایی مانند کارت رفاهی متصل به گام، خانوار هم از اعتبار خرید بهره میبرد.
کارت رفاهی دو مرحله را به هم وصل میکند. تا پایان شهریور ۱۴۰۵، بانک مرکزی ۱۴٫۸۷ همت خرید خانوار و ۱۲٫۰۲ همت صدور گام به نفع پذیرندگان را جداگانه گزارش کرده است. گزارش ششماهه
فاکتورینگ در عمل
منابع این نقشه ابلاغ استعلام صورتحساب از سامانه مؤدیان · شیوهنامه واگذاری مطالبات · انتقال گام به بازار سرمایه · شیوهنامه برات الکترونیکی · برات بانک سپه و کاراسپ · پالیز و نویپو
سه مدل اصلی قابل تشخیص است: بازوی فناوری بانک، پلتفرم مستقل/ چندبانکی و محصول زنجیرهمحور. برخی بازیگران همزمان در بیش از یک مدل حرکت میکنند.
چهار مسیر برای چهار نیاز مالی متفاوت. مبنای این مقایسه، محصول و کاربرد اعلامشده در منابع عمومی است.
۱۵ بازیگر نمایش داده میشود

محصولات فعال بازار معمولاً به یک حلقه لنگر یا زنجیره واقعی متصلاند؛ دسترسی به خریدار بزرگ، داده معامله و ظرفیت اعتباری به اندازه خود نرمافزار اهمیت دارد.
زنجیره خودرو و قطعهسازی از مهمترین میدانهای آزمون SCF در ایران است؛ بهویژه برای مدیریت سرمایه در گردش تأمینکنندگان.
بانک مرکزی از استفاده برات برای تسویه معاملات فولاد، خودرو، دام و طیور، محصولات پالایشگاهی، لوازم خانگی، برق و الکترونیک و مواد غذایی خبر داده است.
به اعلام بانک مرکزی، زیرساخت تسویه معاملات اعتباری این دو بورس با برات فراهم شده است. برای سنجش استفاده در هر بورس، رقم معاملات تسویهشده لازم است.
بانک مرکزی، عملکرد هفتماهه ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید
واردکننده دارو یا تجهیزات پزشکی با تأیید وزارت بهداشت میتواند اوراق گام را ارائه کند و ارز را مدتدار بخرد. این مسیر به واردکننده زمان بیشتری برای پرداخت معادل ریالی ارز میدهد.
آمار گام در گزارش هفتماهه · گزارش تأمین ارز دارو، بانک مرکزی
در نمونه توزیع داروپخش، یک پژوهش دوره نگهداری موجودی را ۵۵٫۸ روز، دوره وصول را ۱۹۶٫۹ روز و مهلت پرداخت به تأمینکنندگان را ۲۳۸٫۹ روز برآورد کرده است.
چرخه نقد در وضع موجود ۱۳٫۸ روز است. اگر مهلت پرداخت ۳۰ روز کوتاه شود و موجودی و وصول ثابت بمانند، چرخه به ۴۳٫۸ روز میرسد. افزایش ۲٫۶ همتی برآورد همین سناریو با بهای تمامشده متوسط روزانه شرکت است.
رویدادهای کلیدی تأمین مالی زنجیره تولید در ایران، به ترتیب انتشار از تازهترین تا قدیمیترین.
گزارش هفتماهه، سهمیه سال ۱۴۰۵ را ۸۷۰ همت اعلام کرد. برات الکترونیکی حدود سهچهارم از عملکرد ثبتشده را به خود اختصاص داد.
خبر بانک مرکزیواردکنندگان اقلام سلامتمحور با تأیید وزارت بهداشت میتوانند از این سازوکار استفاده کنند.
خبر بانک مرکزیاین کارت با پشتوانه اوراق گام، خرید از پذیرندگان طرف قرارداد را برای صاحبان کسبوکار واجد شرایط ممکن میکند. شیوهنامه در ۲۸ مهر ابلاغ شد.
این کارت برای کسبوکارهای دارای مجوز در تولید، توزیع و خدمات طراحی شده است. فروشنده طرف قرارداد در این مسیر اوراق گام دریافت میکند. کارت رفاهی متصل به گام برای خرید اعتباری خانوار طراحی شده است.
خبر بانک مرکزیبانکها باید پیش از صدور یا انتقال گام، برات الکترونیکی و فاکتورینگِ تأمین کالا، اصالت صورتحساب معامله را استعلام کنند. بخشنامه در ۲۱ مهر ابلاغ شد.
بانکها صدور، انتقال، تنزیل و تسویه را برخط ثبت میکنند. دستگاههای اجرایی هم در چارچوب آییننامه میتوانند گام و برات را از حلقه دوم زنجیره به بعد در قبال مطالبات خود بپذیرند.
خبر بانک مرکزیبانک مرکزی برای دوره مشابه ۱۴۰۴ حدود ۲۵٫۴ همت ثبت کرده است.
خبر بانک مرکزیمتقاضیان این تسهیلات میتوانند دریافت اعتبار در قالب کارت رفاهی را انتخاب کنند.
خبر بانک مرکزیواردکنندگان واجد شرایط میتوانند در مرکز مبادله ارز و طلا از اوراق گام ویژه برای خرید ارز استفاده کنند.
خبر بانک مرکزیگزارش چهارماهه، عملکرد چهار ابزار را ۱۱۷٫۱۵ همت و سهمیه اعلامشده در آن مقطع را ۶۷۰ همت ثبت کرد.
خبر بانک مرکزیمجموع عملکرد اعلامشده ابزارها در کل سال ۱۴۰۴ از ۱۴۳ همت گذشت.
خبر بانک مرکزیدر این برنامه برای فاکتورینگ ۵۰ همت در نظر گرفته شد.
خبر بانک مرکزیبانک مرکزی در ۱۹ آبان اعلام کرد برای بنگاههای آسیبدیده، مجموعاً ۴۹۴ همت تسهیلات، اعتبارات، ابزارهای زنجیرهای و تعهداتی مانند اعتبار اسنادی کارسازی شده است. تفکیک سهم SCF یا میزان استفاده واقعی از کل بسته در این اطلاعیه منتشر نشده است.
برآورد جهانی BCR بر تأمین مالی فاکتورهای تأییدشده از سوی خریدار یا فاکتورینگ معکوس تمرکز دارد. آمار ایران سبد گستردهتری از ابزارهای زنجیره تولید را در بر میگیرد و محاسبه سهم ایران به دادههای همدامنه نیاز دارد.
حجم تأمین مالی فاکتورهای تأییدشده در سال ۲۰۲۵، با رشد ۷٫۵ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۴
۱٫۰۰۷ تریلیون دلارمانده منابع بهکارگرفتهشده در پایان سال ۲۰۲۵ (Funds in Use)
گزارش ۲۰۲۶ اتاق بازرگانی بینالمللی، منتشرشده در ، از کاهش نرخ نکول تأمین مالی زنجیرهای در سال ۲۰۲۵ در دادههای بانکهای مشارکتکننده خبر میدهد.
شبکه بینالمللی فاکتورینگ (FCI) گردش جهانی بازار فاکتورینگ در ۲۰۲۵ را ۴٫۰۳۹ تریلیون یورو گزارش کرده که ۳٫۷٪ بیشتر از ۲۰۲۴ است. این شاخص دامنه و واحد متفاوتی از برآورد BCR دارد و به آن اضافه نمیشود.
تأمین مالی فاکتورهای تأییدشده از سوی خریدار، به تریلیون دلار آمریکا
BCR گردش سالانه این بازار را از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ حدود ۱۷۲ درصد بیشتر برآورد میکند.
آمار منتشرشده از سوی BCRارزش عملکرد ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید در هفتماهه ۱۴۰۵ معادل ۴٫۳۳ درصد کل تسهیلات پرداختی شبکه بانکی در همان دوره بود.
۳۴٫۳۷ همت ابزار زنجیرهای در برابر ۵٬۵۷۱٫۴۳ همت تسهیلات بانکی
۴۰۰٫۲۹ همت ابزار زنجیرهای در برابر ۹٬۲۴۱٫۲۶ همت تسهیلات بانکی
در همان هفتماهه، ۶٬۰۴۹٫۴۷ همت تسهیلات سرمایه در گردش به صاحبان کسبوکار پرداخت شد. این مبلغ معادل ۸۴٫۶٪ تسهیلات پرداختی به صاحبان کسبوکار در آن دوره است.
این مقایسه مقیاس دو جریان مالی را نشان میدهد. برخی ابزارهای زنجیرهای تعهدیاند و آمار دو مجموعه را نمیتوان با هم جمع کرد. گزارش تسهیلات بانکی · گزارش ابزارهای زنجیرهای
اینها شاخصهایی هستند که میتوانند نشان دهند بازار از رشد سهمیهمحور به سمت زیرساخت پایدارتر و عمیقتر حرکت میکند یا نه.
چهار قاعده ساده از خطای رایج در خواندن آمار این بازار جلوگیری میکند.
۸۷۰ همت سقف ابلاغی در آخرین گزارش بانک مرکزی است. درصد تحقق به مخرج انتخابی، کل سال یا متناسب با ماههای سپریشده، بستگی دارد.
ابزار کوتاهمدت میتواند در سال چند بار گردش کند.
یک معامله میتواند هم در آمار بانک و هم در آمار پلتفرم ثبت شود.
۴۰۰٫۲۹ همت تا پایان مهر است. رقم ۴۳۹٫۴ همت در اطلاعیه ۱۹ آبان بازه بلندتری دارد و تا ۸ آبان را دربر میگیرد. ارقام عملکرد به قیمت جاریاند.
بانک مرکزی تورم دوازدهماهه مناطق شهری منتهی به مهر ۱۴۰۵ را ۷۱٫۴٪ اعلام کرد. برای سنجش رشد واقعی عملکرد هفتماهه، شاخص قیمت متناسب با دوره و ترکیب معاملات لازم است. گزارش تورم مهر
در این صفحه میان داده رسمی، محاسبه تحلیلی و ارقام اعلامی شرکتها تفکیک شده است.
منابع رسمی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، عملکرد هفتماهه ابزارها، تسهیلات هفتماهه شبکه بانکی، عملکرد چهارماهه ابزارها، آرشیو خبرها.
منابع صنعت: گزارش صنعت تأمین مالی زنجیره تأمین ایران ۱۴۰۵، آرشیو راه پرداخت و عصر تراکنش و اظهارات عمومی شرکتها.
منبع جهانی: گزارشهای BCR، ICC و FCI با تعریف و دامنهای که در بخش «جهان» آمده است.
یادداشت: ارقام اعلامی شرکتها الزاماً بهصورت مستقل راستیآزمایی نشدهاند و در محاسبات بازار رسمی با داده بانک مرکزی جمع نشدهاند.