راه پرداخت «اطلس تأمین مالی جمعی ایران» را منتشر کرد

راه پرداخت نسخه نخست «اطلس تأمین مالی جمعی ایران» را منتشر کرد؛ گزارشی تعاملی و داده‌محور برای بررسی اندازه بازار کرادفاندینگ، بازیگران آن و مسیر حرکت سرمایه. بر اساس داده تجمیعی اطلس، حجم تجمعی تأمین مالی تا ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ به ۴۹.۵ همت رسیده و ۲٬۲۵۸ طرح موفق در پایگاه ثبت شده است. این اطلس امکان مقایسه سکوها، جست‌وجو و فیلتر طرح‌ها و بررسی توزیع نرخ سود پیشنهادی، انواع تضمین، سهم صنایع و استان‌ها و ارتباط برخی سکوها با شبکه بانکی را فراهم می‌کند و در کنار آن، محدودیت‌ها و اختلاف منابع داده را نیز نمایش می‌دهد.

تصویری از بازار ۴۹.۵ همتی تأمین مالی جمعی

«اطلس تأمین مالی جمعی ایران» تلاش می‌کند داده‌های پراکنده بازار تأمین مالی جمعی را در قالب یک گزارش تعاملی کنار هم قرار دهد. روایت اطلس از نمای کلی بازار آغاز می‌شود و امکان حرکت از شاخص‌های کلان به اطلاعات سکوها و طرح‌ها را در اختیار مخاطب می‌گذارد.

بر اساس داده تجمیعی مورد استفاده در اطلس، حجم تجمعی تأمین مالی تا ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ به ۴۹ هزار و ۵۳۶ میلیارد تومان، معادل ۴۹.۵ همت رسیده است. در پایگاه داده اطلس نیز ۲٬۲۵۸ طرح موفق و ۷۵ سکو ثبت شده‌اند.

این اعداد ادامه مسیری را نشان می‌دهند که در گزارش‌های قبلی راه پرداخت نیز قابل مشاهده بود. در گزارش «عملکرد سکوهای تأمین مالی جمعی» ارزش تأمین مالی جمعی در پنج‌ماهه نخست ۱۴۰۵ حدود ۱۳ همت اعلام شده بود؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۵۲ درصد رشد داشت. تعداد طرح‌های تأمین‌شده در آن دوره نیز از ۲۷۲ به ۵۲۷ طرح رسیده بود.

رشد این بازار البته محدود به ۱۴۰۵ نیست. راه پرداخت پیش‌تر در گزارش «تأمین مالی جمعی» نیز روند افزایش حجم تأمین مالی جمعی را بررسی کرده بود. کنار هم قرار دادن این داده‌های دوره‌ای با داده‌های تجمعی یکی از زمینه‌هایی است که اطلس برای دنبال‌کردن مسیر توسعه بازار فراهم می‌کند.

از رتبه‌بندی سکوها تا جزئیات طرح‌ها

اطلس فقط نمای کل بازار را نمایش نمی‌دهد. مخاطبان می‌توانند سکوها را بر اساس شاخص‌هایی مانند حجم تأمین مالی یا تعداد طرح مقایسه کنند و با استفاده از جست‌وجو و فیلتر، از نمای کلی بازار به اطلاعات مربوط به سکوها و طرح‌های مختلف برسند.

در نمای اولیه اطلس، علاوه بر ۷۵ سکوی موجود در پایگاه، ۶۰ سکو «فعال در فهرست» معرفی شده‌اند. این تفاوت نیز یکی از نمونه‌های تمایزی است که باید هنگام خواندن آمار بازار میان تعداد کل سکوهای موجود در پایگاه و وضعیت فعالیت آنها در نظر گرفت.

تعداد و ترکیب بازیگران بازار نیز در سال‌های گذشته تغییر کرده است. راه پرداخت پیش‌تر در گزارش «دونگی، رایان فاندینگ، زُچ و آتیه ایرانیان از اکوسیستم کرادفاندینگ ایران خارج شدند» وضعیت سکوهای فعال و خروج تعدادی از بازیگران این بازار را بررسی کرده بود. برای مقایسه با سال‌های قبل نیز عصر تراکنش در خرداد ۱۴۰۳ گزارشی با عنوان «معرفی ۲۶ سکوی تأمین مالی جمعی دارای مجوز از شرکت فرابورس ایران» منتشر کرده بود.

سرمایه‌ها به کدام صنایع و استان‌ها می‌روند؟

یکی دیگر از لایه‌های اطلس، دنبال‌کردن مقصد سرمایه است. اطلاعات مربوط به صنایع و استان‌ها به مخاطب اجازه می‌دهد بازار را فقط از زاویه سکوها نبیند و بررسی کند منابع جذب‌شده در چه بخش‌هایی از اقتصاد و چه نقاطی از کشور توزیع شده‌اند.

در بخش‌های دیگری از اطلس، توزیع نرخ سود پیشنهادی و انواع تضمین طرح‌ها نیز بررسی شده است. این داده‌ها برای مقایسه ساختار پیشنهادهای سرمایه‌گذاری اهمیت دارند؛ با این ملاحظه که نرخ سود پیشنهادی را نباید با بازده تحقق‌یافته سرمایه‌گذاری یکسان دانست.

نقش تأمین مالی جمعی به‌عنوان یکی از مسیرهای تأمین سرمایه کسب‌وکارها در مقاطع خاص نیز در گزارش‌های قبلی دیده شده است. برای نمونه، در گزارش «تأمین مالی ۱۶۹۶ میلیارد تومانی از بستر فرابورس در ۳۰ روز جنگ» راه پرداخت آمده بود که طی آن دوره ۲۳ طرح به ارزش ۴۷۶ میلیارد تومان از طریق سکوهای کرادفاندینگ فرابورس تأمین مالی شدند.

پیوند سکوهای کرادفاندینگ با شبکه مالی

اطلس بخشی از ارتباط سکوهای تأمین مالی جمعی با شبکه بانکی را نیز ترسیم می‌کند. این موضوع از آن جهت قابل توجه است که توسعه تأمین مالی جمعی الزاماً به معنای شکل‌گیری بازاری جدا از بازیگران سنتی مالی نیست و بخشی از سکوها با مجموعه‌های وابسته به شبکه مالی ارتباط دارند.

این پیوند را می‌توان در کنار تحول گسترده‌تر ابزارهای تأمین مالی و اعتبار در ایران دید. راه پرداخت در گزارش «آینده اعتبار در ایران» نیز بخشی از تغییرات بازار اعتبار و شکل‌گیری ابزارهایی را بررسی کرده که مرز میان دارایی، تأمین مالی و قدرت خرید را تغییر می‌دهند.

چرا دو عدد متفاوت برای اندازه بازار وجود دارد؟

یکی از نکات مهم اطلس این است که اختلاف داده‌های موجود درباره بازار را پنهان نمی‌کند. در صفحه نخست، در کنار رقم ۴۹.۵ همت داده تجمیعی تا ۱۵ شهریور ۱۴۰۵، رقم ۴۰.۳ همت آمار رسمی تا ۶ تیر ۱۴۰۵ نیز درج شده و مخاطب به توضیح مربوط به اختلاف اعداد ارجاع داده می‌شود.

بنابراین این دو رقم را نمی‌توان بدون توجه به تاریخ مرجع و منبع آنها مستقیماً با یکدیگر مقایسه کرد. یکی از کارکردهای اطلس نیز همین است که منبع و زمان ثبت داده‌ها را در کنار اعداد قرار دهد تا تفاوت میان داده‌های گردآوری‌شده از منابع مختلف از دید مخاطب پنهان نماند.

محدودیت مهم‌تر به اطلاعات مربوط به سرنوشت طرح‌ها پس از جذب سرمایه بازمی‌گردد. داده‌های موجود برای ارائه تصویری کامل از تأخیر در بازپرداخت، نکول و بازده تحقق‌یافته کافی نیستند. در نتیجه، شاخص‌هایی مانند حجم تأمین مالی، تعداد طرح‌ها و نرخ سود پیشنهادی می‌توانند بخشی از وضعیت بازار را توضیح دهند، اما به‌تنهایی برای سنجش عملکرد نهایی و ریسک سرمایه‌گذاری کافی نیستند.

اطلس به‌جای یک جدول ثابت

هدف «اطلس تأمین مالی جمعی ایران» صرفاً جمع‌کردن چند شاخص در یک گزارش آماری نیست. ساختار تعاملی پروژه به مخاطب اجازه می‌دهد داده‌ها را متناسب با پرسش خود کاوش کند؛ سکوها را مقایسه کند، طرح‌ها را جست‌وجو کند و بازار را از زاویه‌هایی مانند حجم تأمین مالی، تعداد طرح، صنعت، استان، نرخ سود پیشنهادی و نوع تضمین ببیند.

در عین حال، نسخه نخست اطلس نشان می‌دهد که برای ترسیم تصویری کامل‌تر از بازار تأمین مالی جمعی، افزایش حجم داده به‌تنهایی کافی نیست. انتشار منظم و قابل مقایسه اطلاعات مربوط به عملکرد طرح‌ها پس از تأمین مالی، به‌ویژه بازپرداخت، تأخیر، نکول و بازده تحقق‌یافته، حلقه‌ای است که می‌تواند در آینده امکان ارزیابی دقیق‌تر عملکرد و ریسک این بازار را فراهم کند.