بانک مرکزی عربستان سعودی از پروژه mBridge خارج شده است؛ پلتفرمی مبتنی بر ارزهای دیجیتال بانک مرکزی که با محوریت چین توسعه یافته و هدف آن، تسهیل پرداختهای مستقیم و کمهزینهتر میان بانکهای مرکزی در مبادلات فرامرزی است. این زیرساخت میتواند نیاز به استفاده از دلار بهعنوان ارز واسط و اتکا به برخی سازوکارهای سنتی پرداخت بینالمللی را کاهش دهد؛ موضوعی که در سالهای اخیر با حساسیت مقامهای آمریکایی روبهرو شده است.
به گزارش فایننشال تایمز، عربستان سعودی که از متحدان قدیمی ایالات متحده در خاورمیانه به شمار میرود، در سال ۲۰۲۴ بهعنوان مشارکتکننده فعال به پروژه mBridge پیوست. چین، هنگکنگ، تایلند، امارات متحده عربی و بانک تسویههای بینالمللی نیز از بازیگران اصلی این پروژه بودهاند.
ریاض اکنون تأیید کرده که در سال ۲۰۲۵ از این پروژه خارج شده است. بانک مرکزی عربستان سعودی میگوید این خروج از ابتدا بخشی از برنامه این نهاد بوده و پس از تکمیل مرحله آزمایشی پروژه انجام شده است.
mBridge چگونه پرداختهای فرامرزی را تغییر میدهد؟
mBridge زیرساختی مبتنی بر فناوری بلاکچین است که به بانکهای مرکزی اجازه میدهد با استفاده از ارزهای دیجیتال بانک مرکزی خود، بهصورت مستقیم با یکدیگر تراکنش انجام دهند.
در مدلهای سنتی پرداخت فرامرزی، انتقال پول معمولاً از چند بانک واسط عبور میکند و در بسیاری از موارد دلار نقش ارز واسط را دارد. این فرایند میتواند زمانبر و پرهزینه باشد و چندین مرحله تسویه و تبدیل ارز را دربر بگیرد.
mBridge با هدف کوتاهکردن این زنجیره طراحی شده است. در این مدل، بانکهای مرکزی میتوانند با استفاده از ارزهای دیجیتال خود تسویه را مستقیماً انجام دهند؛ سازوکاری که بالقوه میتواند هزینه و زمان مبادلات ارزی را کاهش دهد و نقش ارزهای واسط را محدودتر کند.
این ویژگی از ابتدا توجه مقامهای آمریکایی را به خود جلب کرده است. بخشی از نگرانیها در واشنگتن به این موضوع بازمیگردد که چنین زیرساختهایی میتوانند امکان انجام بخشی از تراکنشهای بینالمللی را خارج از شبکههای متعارف و عمدتاً دلاری، ازجمله سوئیفت، فراهم کنند.
عربستان: خروج از mBridge طبق برنامه انجام شد
بانک مرکزی عربستان سعودی، موسوم به SAMA، در بیانیهای که در اختیار فایننشال تایمز قرار داده توضیح داده است که مشارکت این کشور در mBridge بخشی از برنامه پژوهشی این نهاد درباره ارزهای دیجیتال بانک مرکزی بوده است.
SAMA نخست در سال ۲۰۲۳ و زیر چتر بانک تسویههای بینالمللی بهعنوان عضو ناظر به پروژه پیوست و در سال ۲۰۲۴ در توسعه نسخه اولیه پلتفرم و اجرای مرحله «اثبات مفهوم» مشارکت کرد.
نسخه اولیه یا Minimum Viable Product، که معمولاً با عنوان MVP شناخته میشود، نسخهای از یک محصول است که قابلیتهای اصلی آن را برای آزمایش عملی در اختیار کاربران قرار میدهد. اثبات مفهوم یا PoC نیز مرحلهای است که در آن امکانپذیری فنی و عملی یک ایده مورد ارزیابی قرار میگیرد.
بانک مرکزی عربستان اعلام کرده است: «مطابق برنامه، SAMA مرحله اثبات مفهوم mBridge را در ۱۳ مه ۲۰۲۵ با موفقیت به پایان رساند. پس از تکمیل این مرحله، SAMA دیگر عضو مشارکتکننده mBridge نیست.»
یک فرد مطلع از موضوع نیز در پاسخ به این پرسش که آیا بانک مرکزی عربستان برای خروج از پروژه تحت فشار ایالات متحده قرار گرفته است یا خیر، گفته است با توجه به محدودبودن مشارکت عربستان از ابتدا، «درست نیست از این تصمیم نتیجهگیری گستردهتری صورت گیرد».
بااینحال، فرد دیگری که با شرایط پروژه آشنایی دارد به فایننشال تایمز گفته است بانک مرکزی عربستان دیگر تمایلی نداشته بهصورت علنی با پروژه مرتبط باشد، هرچند تعاملات آن در سطحی محدودتر و کمسروصداتر ادامه پیدا کرده است.
خروج BIS و نگرانی آمریکا از زیرساختهای جایگزین
بانک تسویههای بینالمللی نیز در اکتبر ۲۰۲۴ از پروژه mBridge خارج شد.
فایننشال تایمز پیشتر گزارش داده بود که واشنگتن برای خروج BIS از این پروژه فشار وارد کرده است. آگوستین کارستنس، مدیرکل وقت بانک تسویههای بینالمللی، بعدتر گفت این نهاد پس از رسیدن پروژه به مرحلهای مشخص از آن «فارغالتحصیل شده» و ادامه کار را به بانکهای مرکزی شریک سپرده است.
او تأکید کرده بود که خروج BIS «نه بهدلیل شکست پروژه و نه بهدلیل ملاحظات سیاسی» انجام شده است.
نگرانی واشنگتن به mBridge محدود نمیشود. مقامهای آمریکایی در سالهای اخیر بارها نسبت به توسعه زیرساختهایی که بتوانند نقش دلار را در نظام مالی بینالمللی کاهش دهند ابراز نگرانی کردهاند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، کشورهای عضو بریکس را تهدید کرده بود در صورتی که برای ایجاد سازوکارهای جایگزین دلار اقدام کنند، ممکن است با تعرفههای ۱۰۰درصدی روبهرو شوند.
دالیپ سینگ، معاون وقت مشاور امنیت ملی کاخ سفید در امور اقتصاد بینالملل در دولت جو بایدن، نیز اوایل سال ۲۰۲۵ گفته بود چین میتواند در تعیین استانداردهای چنین پلتفرمهایی، از حریم خصوصی و امنیت گرفته تا قابلیت تعامل میان سامانهها و اجرای تحریمهای آمریکا، «اهرم بسیار بزرگی» در اختیار داشته باشد.
مزایای اقتصادی mBridge در برابر حساسیتهای سیاسی
اسوار پراساد، استاد دانشگاه کرنل و پژوهشگر ارشد مؤسسه بروکینگز، معتقد است بسیاری از متحدان ایالات متحده، پروژههایی مانند mBridge را از نظر اقتصادی مفید میدانند؛ بهویژه به این دلیل که میتوانند وابستگی بیش از اندازه اقتصادهایشان به نظام مالی جهانی مبتنی بر دلار را کاهش دهند.
او در عین حال میگوید همین کشورها نسبت به واکنش واشنگتن نیز حساساند؛ بهخصوص زمانی که یک پروژه از نگاه ایالات متحده میتواند از اهمیت دلار بکاهد یا جایگاه رنمینبی چین را در نظام مالی بینالمللی تقویت کند.
پراساد گفته است عقبنشینی از چنین ابتکارهایی به معنای ترجیح «احتیاط بر جسارت» است؛ آن هم در شرایطی که این نوآوریهای مالی میتوانند مزایای اقتصادی و عملیاتی قابلتوجهی داشته باشند.
mBridge به سمت استفاده تجاری میرود
mBridge قرار است بهزودی وارد مرحله استفاده تجاری شود. این پروژه پس از چند سال آزمایش و توسعه، بهدنبال آن است که کاربرد عملی ارزهای دیجیتال بانک مرکزی را در پرداختها و تسویههای فرامرزی گسترش دهد.
در میان دیگر بانکهای مرکزی حاضر در پروژه، بانک تایلند، بانک مرکزی امارات متحده عربی، بانک خلق چین و اداره پولی هنگکنگ از اظهارنظر درباره خروج عربستان خودداری کردهاند.
اداره پولی ماکائو نیز در سال ۲۰۲۶ به این پلتفرم پیوسته و در ماه ژوئن استفاده از این سیستم را آغاز کرده است.
خروج عربستان سعودی از mBridge در شرایطی رخ داده که رقابت بر سر آینده زیرساختهای پرداخت بینالمللی، ارزهای دیجیتال بانک مرکزی و نقش دلار در تسویههای فرامرزی وارد مرحله تازهای شده است.
در این میان، mBridge فقط یک پروژه فناورانه برای انتقال پول نیست؛ این پلتفرم در نقطه تلاقی فناوری مالی، سیاست پولی و رقابت ژئوپلیتیکی قرار گرفته است. توسعه آن میتواند نشان دهد ارزهای دیجیتال بانک مرکزی تا چه اندازه قادرند از محیطهای آزمایشی خارج شوند و به بخشی از زیرساخت واقعی پرداختهای بینالمللی تبدیل شوند.
