گاهی بزرگترین مانع پیشرفت، نه ساختارهای مردانه است، نه سقفهای شیشهای و نه کمبود فرصت؛ بلکه لحظهای است که انسان با خودش فکر میکند: «هنوز آماده نیستم.» همین تردید، گاهی باعث میشود مسئولیتهایی که میتوانست مسیر حرفهای یک نفر را تغییر دهد، هرگز پذیرفته نشود. مینا والی، عضو هیئت مدیره کارخانه نوآوری راهکار و مدیرعامل مؤسسه شبکه عصر تراکنش، در همایش «بانوان پیشگام در فناوری» که به مناسبت روز فناوری اطلاعات به میزبانی گروه دادهپردازی پارسیان برگزار شد، از همین تردید گفت؛ از اینکه زنان نباید منتظر بمانند تا احساس کنند برای پذیرش یک مسئولیت، صددرصد آمادهاند.
در این مراسم، که برخلاف بسیاری از رویدادهای فناوری، صحنه اصلی آن در اختیار زنان مدیر و فعال اکوسیستم فناوری اطلاعات بود، گفتوگوها بیش از آنکه حول فناوری، محصولات یا کسبوکارها بچرخد، درباره تجربههای شخصی، رشد حرفهای و مسیر رسیدن به جایگاههای مدیریتی بود. موضوعی که از سخنان مدیرعامل گروه دادهپردازی پارسیان نیز آغاز شد؛ جایی که صابر امامی تأکید کرد هیچ سقفی برای پیشرفت زنان در صنعت فناوری وجود ندارد، مگر سقفهایی که گاهی خودشان برای خود ترسیم میکنند. او از زنان خواست بیش از گذشته دیده شوند، در پنلها حضور پیدا کنند و فرصتهای حرفهای را مطالبه کنند.
منتظر صددرصد آماده بودن نمانید
اگر قرار باشد از میان تمام صحبتهای این نشست، تنها یک جمله بهعنوان عصاره بحث انتخاب شود، احتمالاً همین جمله مینا والی، عضو هیئت مدیره کارخانه نوآوری راهکار و مدیرعامل مؤسسه شبکه عصر تراکنش، خواهد بود؛ اینکه «نباید منتظر ماند تا احساس کنیم برای یک مسئولیت، صددرصد آمادهایم.»
او در پاسخ به این پرسش که اگر به سالهای ابتدایی مسیر حرفهای خود بازگردد، چه توصیهای به نسخه جوانتر خودش خواهد کرد، به نکتهای اشاره کرد که شاید بسیاری از زنان در مقطعی از مسیر حرفهای خود با آن روبهرو شده باشند؛ اینکه برای پذیرفتن مسئولیتهای بزرگ، لازم نیست همه چیز از قبل کامل باشد.
از نگاه والی، بسیاری از زنان تصور میکنند همکار مردشان، صرفاً به دلیل مرد بودن، برای یک جایگاه مدیریتی آمادهتر یا شایستهتر است؛ در حالی که این تصور، بیش از آنکه ریشه در واقعیت داشته باشد، حاصل تردید نسبت به تواناییهای خودشان است.
به اعتقاد او، زنان نباید اجازه دهند این تردید، فرصتهای حرفهای را از آنها بگیرد.
تفاوت مدیران زن و مرد، بیشتر در نگاه جامعه است تا واقعیت
والی در بخش دیگری از صحبتهایش، به تفاوت سبک مدیریتی زنان و مردان پرداخت؛ موضوعی که معمولاً با کلیشههای فراوانی همراه است.
او با اشاره به پژوهشهای انجامشده در این حوزه گفت شباهت سبک مدیریتی زنان و مردان بسیار بیشتر از تفاوتهای آنهاست. به باور او، آنچه تفاوت ایجاد میکند، انتظارات متفاوت جامعه از زنان و مردان است.
او توضیح داد اگر یک مدیر زن، همان اندازه قاطع و جدی باشد که یک مدیر مرد، ممکن است با برچسبهایی مانند «سختگیر» یا «گنددماغ» مواجه شود؛ در حالی که همان رفتار در یک مدیر مرد، نشانه اقتدار و شایستگی تلقی میشود.
دیده شدن، بخشی از مسیر پیشرفت است
یکی دیگر از محورهای صحبتهای مینا والی، مسئله دیده شدن زنان در صنعت فناوری بود؛ موضوعی که او سالهاست از طریق رسانههای راه پرداخت، عصر تراکنش و کارنگ دنبال میکند.
او انتشار سالانه فهرست زنان تأثیرگذار حوزه فناوریهای مالی را صرفاً معرفی چند مدیر موفق نمیداند؛ هدف از این فهرستها، ایجاد الگویی است که زنان دیگر نیز بتوانند خود را در چنین جایگاهی تصور کنند.
او توضیح داد انتشار این فهرستها در سالهای نخست با مقاومتهای زیادی روبهرو بود، اما امروز تعداد زنانی که میتوانند در چنین فهرستهایی قرار بگیرند، هر سال بیشتر میشود.
به گفته او، آمارهای جهانی نیز نشان میدهد مسئله حضور زنان در سطوح عالی مدیریتی، تنها محدود به ایران نیست؛ در جهان نیز تنها حدود ۶ درصد مدیرعاملها و ۸ درصد رؤسای هیئتمدیره را زنان تشکیل میدهند.
منتظر پیشنهاد نباشید؛ مسئولیت را مطالبه کنید
از نگاه فاطمه حجاران، مشاور مدیرعامل شرکت کاسپین، یکی از مهمترین موانع پیشرفت زنان، نه کمبود توانایی، بلکه تردید در مطالبه فرصتهاست.
او معتقد است زنان برای رسیدن به جایگاههای مدیریتی، معمولاً باید دو تا سه برابر بیشتر از مردان تلاش کنند تا شایستگی خود را اثبات کنند؛ واقعیتی که هنوز در بسیاری از سازمانها دیده میشود. با این حال، به باور حجاران، مهمترین اشتباه این است که زنان منتظر بمانند تا مسئولیتی به آنها پیشنهاد شود.
به اعتقاد او، زنان باید خودشان برای پذیرش مسئولیتهای مدیریتی پیشقدم شوند، درباره تواناییهایشان صحبت کنند و خود را برای موقعیتهای جدید معرفی کنند. او همچنین بر اهمیت کوچینگ و شبکهسازی تأکید کرد و یادآور شد بسیاری از زنان، سالها شبکهسازی را با لابیگری اشتباه گرفتهاند؛ در حالی که ایجاد ارتباطات حرفهای، یکی از مهمترین ابزارهای رشد شغلی است.
کمی بیشتر از توانتان مسئولیت بپذیرید
شبنم شجاعی، مدیرعامل سنباد، نیز تجربه شخصی خود را از مسیر رسیدن به مدیریت با حاضران به اشتراک گذاشت.
او از رقابت در فضایی گفت که بخش عمده آن در اختیار مردانی با شبکه ارتباطی گستردهتر بود؛ اما در نهایت، آنچه مسیر را برایش هموار کرد، اعتماد به تواناییهای خودش بود، نه مقایسه مداوم با دیگران.
به باور شجاعی، زنان بهتر است کمی بیشتر از آنچه تصور میکنند در توانشان است، مسئولیت بپذیرند؛ زیرا آمادگی برای نقشهای بزرگتر، نه پیش از پذیرش مسئولیت، بلکه در دل تجربه کردن شکل میگیرد.
او همچنین توسعه فردی را لازمه رشد حرفهای دانست و معتقد بود اگر نقدها یا مخالفتها باعث میشود فرد بهسرعت برنجد یا از ادامه مسیر منصرف شود، شاید زمان آن رسیده باشد که بیش از هر چیز روی خودش کار کند.
مدیر بودن یعنی شناخت انسانها
برای مینا مهرنوش، کارآفرین و یکی دیگر از اعضای پنل، بزرگترین چالش سالهای مدیریت، نه فناوری، بلکه شناخت انسانها بوده است.
او مدیریت سرمایه انسانی را مهمترین مهارتی دانست که هر مدیر باید به آن مسلط باشد؛ زیرا پیچیدهترین مسئله هر سازمان، نه فرایندها و نه فناوری، بلکه انسانها هستند.
مهرنوش از تجربهای شخصی نیز سخن گفت که نگاهش را به مدیریت تغییر داده است؛ اینکه بیشترین دروغهایی که انسان میشنود، نه از دیگران، بلکه از خودش است. او این روزها هر روز از خود میپرسد: «امروز چند بار به خودم دروغ گفتم؟»؛ پرسشی که به باور او، نقطه آغاز خودشناسی، رشد فردی و در نهایت مدیریت بهتر دیگران است.
لازم نیست همیشه در نبردهای کوچک پیروز شوید
اگر پنل نخست بیشتر بر اعتمادبهنفس زنان و پذیرش مسئولیتهای بزرگتر متمرکز بود، پنل دوم از زاویهای دیگر به مسیر رشد حرفهای نگاه کرد؛ مسیری که فقط با مهارتهای فنی ساخته نمیشود و در آن، تابآوری، آرامش و یادگیری مداوم به همان اندازه اهمیت دارند.
برای الهام مقدم، معاون برنامهریزی، نظارت و توسعه کسبوکار هلدینگ فناوری اطلاعات بانک شهر، تجربه سالهای مدیریت یک درس مهم داشته است؛ اینکه قرار نیست انسان در همه نبردهای کوچک برنده باشد یا مدام شایستگی خود را برای دیگران اثبات کند. اگر امروز به ابتدای مسیر حرفهای خود بازگردد، انرژیاش را صرف هدفهای بزرگتر، توسعه شبکه ارتباطی و عمیقتر کردن دانش تخصصی خواهد کرد؛ مسیری که به باور او، با فرسودگی کمتر و لذت بیشتری همراه است.
مونا نهالبار، مدیر فناوری اطلاعات بانک ایران و ونزوئلا، نیز از زاویهای دیگر به همین موضوع پرداخت. از نگاه او، آنچه بیش از هر چیز مسیر حرفهای زنان را دشوار میکند، گرفتار شدن در قضاوت دیگران و احساس قربانی بودن است. او معتقد است تمرکز باید بر انجام درست کار باشد، نه بر تلاش برای جلب رضایت همه. به باور نهالبار، آرامش درونی، تابآوری و قدردانی از داشتهها، کمک میکند انسان به جای درجا زدن در گذشته، مسیر رشد خود را ادامه دهد؛ حتی اگر گاهی بهای انتخابهایش را بپردازد.
این نگاه، در صحبتهای مریم وحیدنیا، مدیر آموزش و توسعه دانش بانک پارسیان، نیز ادامه پیدا کرد. او که بیش از دو دهه در این بانک فعالیت کرده، از اهمیت لذت بردن از مسیر و متوقف نکردن یادگیری گفت. از نظر او، شکست، شنیدن پاسخ منفی یا حتی اشک ریختن، بخشی از مسیر رشد است؛ آنچه اهمیت دارد، ادامه دادن و از دست ندادن قطبنمای ارزشهایی است که مسیر حرفهای انسان را شکل میدهد.
روایتهایی که در این نشست مطرح شد، تصویری از مسیر حرفهای زنان در صنعت فناوری ارائه میداد؛ مسیری که تنها به فراهم شدن فرصتهای برابر محدود نمیشود و مجموعهای از عوامل بیرونی و درونی را در بر میگیرد. از تغییر نگاه سازمانها و جامعه به نقش زنان گرفته تا افزایش اعتمادبهنفس، مطالبهگری و آمادگی برای پذیرفتن مسئولیتهای بزرگتر.
تجربه مدیران حاضر نشان میداد که بسیاری از موانع رشد حرفهای، نه از نبود توانایی، بلکه از تردید در پذیرش فرصتها آغاز میشوند. همانطور که در بخشهایی از این نشست مطرح شد، برای برداشتن قدم بعدی همیشه لازم نیست همهچیز کامل و بدون نقص باشد؛ گاهی مسیر یادگیری و رشد، همزمان با پذیرفتن مسئولیتهای جدید شکل میگیرد.
در نهایت، از دیده شدن و ساختن شبکههای حرفهای گرفته تا یادگیری مداوم، شناخت انسانها و مدیریت خود، مجموعهای از مهارتهاست که به تدریج مسیر یک مدیر را میسازد. شاید مهمترین پیام این رویداد این باشد که رشد حرفهای حاصل یک اتفاق ناگهانی نیست؛ بلکه نتیجه انتخابها، تجربهها و قدمهای کوچکی است که در طول سالها برداشته میشوند و میتوانند جایگاه زنان را در آینده مدیریت فناوری پررنگتر کنند.
