میلیاردها نفر بانک ندارند، اما تلفن همراه دارند؛ شکاف بزرگ میان اتصال دیجیتال و دسترسی مالی

در بسیاری از کشورهای جهان، مشکل اصلی نبود دسترسی به فناوری نیست؛ بلکه نبود دسترسی به خدمات مالی است. داده‌های بانک جهانی (Global Findex 2025) نشان می‌دهد در برخی اقتصادها، کمتر از یک‌سوم بزرگسالان حساب مالی دارند، اما بخش بزرگی از جمعیت به تلفن همراه دسترسی دارد.

این شکاف میان مالکیت تلفن همراه و دسترسی به حساب مالی یکی از مهم‌ترین فرصت‌های توسعه خدمات مالی دیجیتال است؛ زیرا زیرساخت ارتباطی لازم برای ارائه خدمات مالی در بسیاری از این کشورها از قبل وجود دارد.

کشورهایی که مردم بیشتر آنلاین‌اند تا بانکی

در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط، حدود ۸۴ درصد بزرگسالان تلفن همراه دارند، در حالی که سهم افرادی که حساب مالی دارند حدود ۷۵ درصد است. اما در برخی کشورها فاصله میان این دو شاخص بسیار بیشتر است.

برای مثال، در نیجر تنها ۱۵ درصد بزرگسالان حساب مالی دارند، اما ۵۴ درصد مردم تلفن همراه در اختیار دارند. در چاد نیز تنها ۲۱ درصد مردم حساب مالی دارند، در حالی که ۵۳ درصد تلفن همراه دارند.

در برخی کشورهای دیگر نیز این شکاف چشمگیر است؛ در لبنان تنها ۲۳ درصد مردم حساب مالی دارند، اما ۹۴ درصد تلفن همراه دارند. در عراق این نسبت ۳۰ درصد در برابر ۹۱ درصد و در الجزایر ۳۵ درصد در برابر ۹۸ درصد است.

چرا افراد حساب بانکی ندارند؟

دلایل مختلفی برای نداشتن حساب مالی وجود دارد؛ از نداشتن درآمد کافی گرفته تا هزینه‌های بالای خدمات بانکی، فاصله جغرافیایی با شعب و دشواری دسترسی به زیرساخت‌های مالی سنتی.

اما گسترش تلفن همراه این معادله را تغییر داده است. بسیاری از افرادی که خارج از شبکه بانکی سنتی قرار دارند، اکنون به ابزار ارتباطی دسترسی دارند که می‌تواند مسیر ورود آنها به خدمات مالی دیجیتال باشد.

تلفن همراه؛ مسیر تازه برای شمول مالی

در اقتصادهای کم‌درآمد و متوسط، حدود ۴۲ درصد افرادی که حساب مالی ندارند، صاحب گوشی هوشمند هستند. این یعنی بخش مهمی از زیرساخت مورد نیاز برای ارائه خدمات مالی دیجیتال، پیش از این در اختیار کاربران قرار گرفته است.

رشد بانکداری موبایلی، کیف پول‌های دیجیتال، خدمات پرداخت و فناوری‌های مالی جدید می‌تواند به کشورهایی کمک کند که شبکه بانکی سنتی نتوانسته است بخش بزرگی از جامعه را پوشش دهد.

تجربه این کشورها نشان می‌دهد آینده شمول مالی الزاماً از مسیر شعب بانکی نمی‌گذرد؛ در بسیاری از مناطق جهان، تلفن همراه می‌تواند نخستین دروازه ورود مردم به اقتصاد رسمی و خدمات مالی باشد.