راه پرداخت
راه پرداخت؛ رسانه فناوری‌های مالی ایران

چالش‌های بانکداری باز

گزارش برنامه زنده اینستاگرامی راه پرداخت با مدیر نوآوری شرکت کاسپین

بانکداری باز یا open banking رویکرد مدرنی در مسیر تحول دیجیتال است که به‌سرعت در نظام بانکداری اغلب کشورهای اروپایی، آسیا و اقیانوسیه در حال اجراست. در بانکداری باز، مؤسسات مالی این قابلیت را در اختیار دارند تا رابط‌های برنامه‌نویسی کاربردی (API ها) را با سایر مؤسسات به اشتراک بگذارند. به اشتراک‌گذاری و استفاده از API ها باعث شده تا فین‌تک‌ها به عنوان شرکت‌های غیربانکی از داده‌های بانک‌های سنتی استفاده کنند و به حاکمیتی که نظام بانکی سال‌ها برداده های مالی کاربران و کسب‌وکارها داشته است، پایان دهند.

مزیتی که در بانکداری باز برای کاربران فراهم شده این است که هر مشتری را قادر می‌سازد تا یک بانک شخصی منحصربه‌فرد خود را داشته باشد و بتواند سرویس‌های دلخواه را در هر زمان مورداستفاده قرار دهد. این روندهای نوین، به افراد و درعین‌حال کسب‌وکارها این امکان را می‌دهد تا به داده‌های خود دسترسی داشته، روی آن‌ها مالکیت و تا حدودی کنترل داشته باشند و در حالت کلی، از طیف گسترده‌تری از محصولات و خدمات مالی و غیرمالی بهره‌مند شوند. در ضمن، این نوع بانکداری باعث می‌شود تا در سایه شفافیت، کارمزدها و هزینه‌های تراکنش کمتر و یا معقول‌تر به کاربران تحمیل شوند.

یکی از شرکت‌هایی که به این رویکرد فراگیر ورود کرده، شرکت تأمین خدمات دستگاه‌های کاربردی کاسپین است. این شرکت پلتفرم بانکداری باز بانام کبالت را از سال ۹۶ راه‌اندازی کرد تا با ارائه سرویس‌هایی در حوزه Core Banking و مدیریت کانال نیازهای جامعه کسب‌وکارهای مالی را تأمین کند. از مهم‌ترین سرویس‌های این پلتفرم، سرویس‌های مبتنی بر حساب، سرویس‌های مبتنی بر کارت، سرویس‌های چک، سرویس‌های انتقال وجه داخلی، سرویس‌های انتقال وجه بین‌بانکی، سرویس‌های تسهیلات را می‌توان نام برد.

همین موضوع باعث شد تا در ادامه برنامه‌های زنده اینستاگرامی راه پرداخت با اجرای رسول قربانی به سراغ کسری دولت‌خواهی، مدیر نوآوری و توسعه بازار شرکت کاسپین برویم تا در ارتباط با بانکداری باز و فرصت‌های و چالش‌های پیشروی بانک، پلتفرم‌ها و ذینفعان نهایی یعنی کسب‌وکارها صحبت کنیم.

دولت‌خواهی که دانش‌آموخته رشته مهندسی صنایع است و کارشناسی ارشد و دکتری خود را در رشته مدیریت اخذ کرده است، ابتدای گفت‌وگو را با تعریفی از بانکداری باز آغاز کرد. به گفته او نظام بانکی نه‌تنها در ایران بلکه در سایر کشورها به دلیل فضای بسته و عدم توجه به پیشرفت، از نوآوری غفلت کرده است؛ اما امروزه بانک‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که تنها با استفاده از فناوری‌های مالی و با کمک اشخاص ثالث یا Third parties می‌توانند خدمات بهتر و متنوع‌تری مبتنی بر نوآوری به کاربران ارائه کنند.

اولین سؤالی که پرسیده شد این است که چه لزومی وجود دارد تا بانک‌ها به سمت بانکداری باز حرکت کنند؟ دولت‌خواهی دراین‌باره به ذی‌نفعان این حوزه و دستاوردهای بانکداری باز برای آنان اشاره کرد و گفت: «در این مسئله سه ذی‌نفع وجود دارد. بانک‌ها به‌عنوان ارائه‌دهنده خدمات، Third party ها به‌عنوان گیرنده خدمات و کاربران نهایی در نقش مصرف‌کننده هستند. ازجمله دستاوردهای توسعه خدمات بانک‌ها با استفاده از بانکداری باز افزایش مشتریان بانک‌ها، همراهی رگلاتور با فین‌تک‌ها و کمک گرفتن از آنان برای وضع قوانین به‌عنوان‌مثال ekyc، تأمین مالی جمعی برای بانک‌ها، حرکت به‌سوی نئوبانک شدن، ارائه محصولات مشتری محور و چابک توسط فین‌تک‌ها و استفاده مؤثر از داده‌های مشتریان است؛ اما باوجود این دستاوردها هنوز هم مقاومت در برابر open banking وجود دارد.»


تفاوت بین بانکداری الکترونیک، بانکداری دیجیتال و نئوبانک‌ها


متأسفانه امروزه بانک‌ها سرویس‌هایی را که هم‌اکنون ارائه می‌دهند در قالب بانکداری دیجیتال معرفی می‌کنند، بهترین راه برای آگاه‌سازی مخاطب این است که تعریف درستی از بانکداری الکترونیک، بانکداری دیجیتال و نئوبانک‌ها داشته باشیم.

مدیر نوآوری و توسعه بازار کاسپین در این زمینه تعریفی را از نئوبانک ارائه کرد و گفت: «نئوبانک‌ها از فین‌تک‌ها به وجود می‌آیند نه از بانک‌ها، فین‌تکی که خدمات بانکی را گام‌به‌گام ایجاد می‌کند. N26 و فیدور آلمان نئوبانک‌هایی هستند که از دل فین‌تک‌ها به وجود آمده‌اند و هم‌اکنون سرویس‌های بانکی را ارائه می‌دهند. نئوبانک قسمتی از چرخه‌های بانکداری دیجیتال هست.»

او در ادامه گریزی به روند بانکداری باز در جهان از ابتدای شکل‌گیری تا به امروز زد و توضیح داد: «بانک کردیت اگریکل فرانسه اولین open banking را در سال ۲۰۱۲ راه‌اندازی کرد و پس‌ازآن بانک BBA اسپانیا با فین‌تک سیمپل و در سال ۲۱۰۱۴ و ۱۵ به ترتیب فیدرو و مونزو open banking را راه‌اندازی کردند و اوج این پدیده نوظهور سال‌های بین ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸ بود که بانک‌های آمریکا، اروپا و به‌خصوص انگلستان وارد این عرصه نوظهور شدند و در همین سال‌ها بود که فعالیت‌های فین‌تک در بانکداری باز در کشور ما شروع شد.»

در ادامه گفت‌وگوی زنده اینستاگرامی، به تعدادی از نئوبانک‌ها ازجمله اتم بانک، ایکس نینجا، فیدور، وی بانک، استارلینگ و مونزو و نوبانک اشاره شد که نوبانک بزرگ‌ترین فین‌تک در آمریکای لاتین در کشور برزیل ازنظر حجم سرمایه است که ۱۰ میلیون کاربر دارد و کارت اعتباری نیز صادر می‌کند. آمریکای لاتین به‌سرعت به سمت نئوبانک‌ها پیش می‌رود و مهم‌ترین دلیل رشد بانکداری باز در این جوامع، ازدیاد آن بانک هست.

دلیل پیشی گرفتن کشورهای دیگر در open banking نسبت به کشور ما چیست؟ دولت‌خواهی پاسخ این سؤال را در دو موضوع دانست. ازنظر او بزرگ‌ترین معضل بانک‌های ما این بود که تعریفی از مشتری آنلاین یا EKYC نداشته‌اند. البته هم‌اکنون بسیاری از استارت‌آپ‌ها به این سمت حرکت می‌کنند. اولین گام برای نئوبانک شدن تعریف مشتری آنلاین و گام‌های بعدی سرویس‌های مبتنی بر حساب و کارت است؛ که همه در کنار open banking و امنیت آن اتفاق می‌افتد. معضل بعدی که باید حل شود بحث p2p است که به دلیل عدم اعتبار دهی به کاربران، p2p در ایران مغفول ماند.

سؤالی که توسط مخاطبان مطرح شد این بود که آیا امکان احراز هویت آنلاین در نئوبانک ها وجود دارد یا نیازمند ارائه خدمات به‌صورت حضوری است؟

مهمان برنامه در پاسخ به این سؤال این‌طور توضیح داد:

یکی از فرصت‌هایی که کرونا در ایران ایجاد کرد، این بود که به موضوع EKYC توجه شد و خوشبختانه هم‌اکنون هم کسب‌وکارهایی هستند که به‌صورت آنلاین بدون امضای الکترونیک و صرفاً با تصویر امضا تعریف مشتری و احراز هویت را به‌صورت غیرحضوری انجام می‌دهند. مثالی که در این رابطه می‌توان زد سامانه احراز هویت غیرحضوری سجام و سامانه‌های کریپتوکارنسی که با دریافت یک‌سری اطلاعات و متن به‌صورت رندم KYC را انجام می‌دهند.

کسری دولت‌خواهی، مدیر نوآوری و توسعه بازار شرکت کاسپین

مدیر نوآوری و توسعه بازار کاسپین در ارتباط بااینکه کارت ملی هوشمند می‌تواند در مسئله EKYC کاربرد داشته باشد، بیان کرد: «این کارت هم دارای امضای دیجیتال هست و هم تصویر شما در سامانه ثبت‌احوال به‌روزرسانی می‌شود؛ و بدون داشتن کارت ملی هوشمند، امکان افتتاح حساب چه به‌صورت حضوری و چه به‌صورت آنلاین امکان‌پذیر نیست»

سؤالی که اینجا مطرح می‌شود این است که لزوم وجود third party هایی مثل فرابوم، کبالت و فینوتک چیست؟ چه ارزش‌افزوده‌ای ایجاد می‌کنند؟ دولت‌خواهی درباره نقش اشخاص ثالث در بانکداری باز این‌گونه توضیح داد: «بانک‌ها در open banking نقش‌هایی دارند، یا تولیدکننده و توسعه‌دهنده API هستند یا توزیع‌کننده و یا یکپارچه‌سازی و کنترل هم‌زمان تولید و توزیع محصولات را بر عهده‌دارند، اما نقش اصلی که بانک بر عهده دارد، پلتفرم بودن آن است که بانک به‌عنوان تولیدکننده، توزیع‌کننده و تسهیل‌کننده ارتباط بین طرف‌های مختلف است دلیل اصلی بانک‌ها در ایجاد یک مدل کسب‌وکار جدید به نام کسب‌وکار پلتفرمی این است که هم توزیع‌کننده باشند و هم تولیدکننده و هم بتوانند با طرف‌های کسب‌وکار ارتباط داشته باشند اما بانک‌ها در ابتدا تمایلی برای همکاری با فین‌تک‌ها و third party ها نداشتند و آن‌ها را رقیب خود می‌دانستند.

دلیل اصلی این موضوع هم امنیت داده است بانک‌ها نگران امنیت داده‌های مشتریان هستند و فین‌تک‌ها هم بر این باورند که بانک‌ها باید داده‌های مورد نیازشان را در اختیارشان قرار دهند، دلیل دیگر عدم تمایل بانک‌ها برای همکاری با فین‌تک‌ها حریم شخصی مشتریان و از دست دادن کنترل بر روی داده‌های مشتریان است. Openbanking راه‌اندازی شد تا سیستم بانکداری از محصول محوربودن به سمت مشتری محور بودن حرکت کند؛ بنابراین شبکه‌ای از خدماتی که به مشتری ارائه می‌شود را می‌توان با استفاده از این داده‌ها مدیریت کرد؛ بنابراین از دست دادن کنترل بر روی‌داده‌های مشتری نگرانی هست که هم بانک‌ها و هم فین‌تک‌ها دارند؛ و دلیل سوم ترس از پیدا شدن جایگزین برای محصول بوده است؛ اما باوجوداین دلایل بازهم بانک‌ها بودند که با توجه به استراتژی خود به سراغ فین‌تک‌ها رفتند.»

کبالت چه سرویس‌ها و API هایی را در اختیار کسب‌وکارها قرار می‌دهد؟ و به چه بانک‌هایی سرویس ارائه می‌دهد؟ به گفته او ۱۶۰ سرویس بانک پارسیان ارائه‌شده است و مهم‌ترین آن‌ها سرویس‌های کارت‌به‌کارت و تازگی هم سرویس برداشت مستقیم هست که در اختیار فین‌تک‌ها قرار داده شده است.

ازنظر او اصلی‌ترین هدف راه‌اندازی کبالت ایجاد بازار رقابتی نیست بلکه ایجاد یک بوم یکپارچه و مشترک جهت اتصال کلیه سرویس‌ها و بوم‌های دیگر است که اولین گام این پروژه، همکاری با فرابوم و دو بوم دیگر یعنی فینوتک و پادیوم در جهت ارائه بهترین خدمات به مشتری (third party) و باهدف یکپارچه‌سازی API‌ها است. و نتیجه آن این است که شخص ثالث راحت‌تر می‌تواند از طریق هر بومی به همه سرویس‌ها دسترسی داشته باشد. طبق گفته دولت‌خواهی، ۹۰% API‌های داده‌شده روی اطلاعات حساب مشتریان هست و درآمدزایی کبالت از طریق دیتا خواهد بود نه تراکنش؛

با توجه به صحبت‌های مهمان برنامه، موضوعی که مطرح می‌شود این است که در بوم یکپارچه مزیت رقابتی و تفاوت بین بوم‌های به هم متصل شده چیست؟

مدیر نوآوری و توسعه بازار کاسپین مزیت اصلی را در Big data و data mining دانست. و گفت: «بزرگ‌ترین چالش در مسئله big data و open banking و open API امنیت است و ما بانکداری باز را بر بستر PST tools ایجاد کردیم و این مسئله الزامات امنیتی را تا حدی برطرف کرده است و در کبالت هر فین‌تک را بر اساس یک‌سری معیارها ابتدا ارزیابی می‌کنیم و گواهینامه‌ای را به آن‌ها می‌دهیم.»


استفاده‌کنندگان اصلی از big data چه کسانی هستند؟


او درباره استفاده‌کنندگان اصلی از big data گفت: «بر اساس تفاهم و تا آنجا که قوانین بانکی اجازه دهد این دیتاها در اختیار کسب‌وکارها قرار خواهد گرفت. به‌عنوان‌مثال در open banking با در اختیار داشتن اطلاعات تراکنش مشتریان و نحوه هزینه کرد آنان، می‌توان یک pfm خوبی راه‌اندازی کرد»

همان‌طور که قبلاً به آن اشاره شد یکی از سرویس‌های کبالت برداشت مستقیم است. حالا سؤالی که مطرح می‌شود چرا این مسئله برای کسب‌وکارها و پلتفرم هال اهمیت پیداکرده است؟

دولت‌خواهی مثال عوارضی تهران قم و برداشت مستقیم از کیف پول را مطرح کرد و مهم‌ترین دغدغه این سرویس را عدم اعتماد کاربر به هر کسب‌وکار و اپلیکیشنی دانست. و گفت: «این موضوع برای کسب‌وکارها بسیار جذاب است اما حتماً باید مسئله اعتمادسازی برای کاربر حل شود. ما در کبالت به هر third party اجازه برداشت مستقیم را نمی‌دهیم و اگر اعتمادسازی ایجاد شود تحول عظیمی در نظام پرداخت روی خواهد داد.»

همان‌طور که در صحبت‌ها به آن اشاره شد، درآمدزایی کبالت از طریق دیتا است.

به‌عنوان آخرین سؤال از مهمان برنامه خواستیم که در ارتباط با مدل کسب‌وکار این بوم توضیحات بیشتری دهد.

او گفت: «مدل کسب درآمد کنونی بوم مانند psp‌ها از تراکنش‌های مشتریان است اما اینکه در مدل درآمدی آینده چه استفاده‌ای از دیتا می‌کنیم باید بگویم در اصل مدل کسب‌وکاری برای این موضوع در ایران وجود ندارد، اما وقتی شما رفتار مشتریان را در سطح جامعه شناسایی کردید، یک big data تولید خواهد شد که بر اساس تحلیل آن کسب‌وکارهایی ایجاد خواهد شد که دقیقاً موردنیاز کاربر باشد نه‌ فقط فضای تلفن همراه او را اشغال کرده باشد.»

کسری دولت‌خواهی به‌عنوان کلام آخر به این نکته اشاره کرد باید نگاه را از کسب درآمد از تراکنش‌ها فراتر برد و بااتصال بوم‌های مختلف، یک بوم مشترک و یکپارچه را ایجاد کرد.

نویسنده / مترجم فاطمه خسروی
ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.